Pse ndodh ecja në gjumë?/ Shkencëtarët nuk kanë ende një përgjigje shterruese

30 Nëntor 2019, 08:22, Blog CNA

Diku në hapësirën e errët, që ndan të qenit zgjuar nga gjendja e somnabulizmit, trupi i njeriut sillet ndonjëherë sikur i përket të dy botëve njëkohësisht. Ai ngrihet nga shtrati, i pavetëdijshëm. Pastaj ndërvepron me objektet e shtëpisë, pastron kuzhinën, ose riorganizon mobiljet.

Në pamje të parë, duket se shikon, ndjen dhe perception normalisht atë që ka rrotull. Por po ta shihni nga afër sytë e tij janë të zgurdulluar, lëvizjet janë të ngathëta. ?Këta njerëz kanë ngecur në rajonet midis gjumit dhe zgjimit?- thotë Nataniel Uotson, bashkë-drejtues i Qendrës Mjekësore të Gjumit në Universitetin e Uashingtonit, SHBA.

Ecja në gjumë (një çrregullim i gjumit i njohur zyrtarisht si somnambulizëm), e ka intriguar njerëzimin gjatë gjithë historisë. Ledi Makbeth, e pësoi një gjendje të tillë, pak pas vrasjes në gjumë të Mbretit Dankan. Drakula e përdori këtë gjendje në avantazhin e tij.

Shekuj më vonë, neurologët nuk e kuptojnë ende plotësisht këtrë dukuri, megjithëse kanë bërë disa përparime. Deri në vitet 1950, shkencëtarët besonin se ata që ecnin në gjumë, thjesht ishin duke vënë në zbatim ëndrrat e tyre. Kjo teori u rrëzua me zbulimin e fazës së gjumit të lëvizjes së shpejtë të syve (REM).

Është zbulur se gjatë REM, që truri është më aktiv dhe ëndërron në mënyrë më intensive. Shkencëtarët zbuluan se ecja në gjumë, nuk përkon thuajse asnjëherë me këtë fazë të ciklit të gjumit. Përkundrazi, kjo dukuri ndodh në fazat e mos-ëndërrimit, që i paraprijnë gjumit REM.

?Ata mund të jenë duke parë vetëm një skenë të vetme, por jo një imazh të ëndrrave komplekse?- thekson Uotson. Si për t?i përkeqësuar më tej gjërat, ata që ecin në gjumë, nuk mbajnë zakonisht mend asgjë nga ajo që kanë bërë në gjumë. Përvoja e tyre subjektive, është për nga natyra e pashqyrtueshme.

Ajo që studiuesit mund të matin është aktiviteti i trurit. Elektroencefalogramat e regjistruara gjatë episodeve të gjumit, sugjerojnë që pjesë të caktuara të trurit, si ato që janë përgjegjëse për funksionin motorik bazë mbeten aktive, ndërsa të tjerat jo.

?Ndërsa këto qendra primitive aktivizohen, pjesa tjetër e trurit si qendrat e kontrollit dhe ato

të vetëdijës, ç?aktivizohen?-thotë Emanuel During, drejtori i Klinikës Parasomnia në Universitetin e Stenfordit. Ecja në gjumë, është vetëm një nga çrregullimet e shumta, gjatë së cilave trupi ynë kalon nga gjumi i thellë, në një gjendje gjysmë të zgjuar në kohën e gabuar.

Shumë shkencëtarë, mendojnë se ato janë që të gjitha manifestime thelbësore të ndryshme të të njëjtit fenomen: Disa mekanizma jonormalë e ngacmojnë sa duhet trupin, për të kryer veprime të ndërlikuara, por jo sa duhet për t?u zgjuar plotësisht nga gjumi.

Përveç ecjes në gjumë, ka edhe çrregullime të ngrënies që lidhen me gjumin, ndjenjat e tmerrit që përjetohen në gjumë dhe madje sekssomnia. Kjo e fundit përdoret me sukses si mbrojtje ndaj akuzave për përdhunim. Ka pasur gjithashtu raporte për somnambulizmin vrasës, siç është rasti i vitit 1987 i Keneth Parks.

Ai pretendoi se ishte në gjumë, kur udhëtoi 25 km me makinë, dhe goditi me thikë për vdekje vjehrrën e tij. Në fund, u la i lirë nga gjykata. Ekspertët janë të ndarë mbi vërtetësinë e incidenteve të tilla. Disa gjykojnë, se avokatët e paskrupullt, e përdorin këtë dukuri një justifikim të përshtatshëm, për të shfaqësuar klientët e tyre.

Uotson thotë se kjo është e mundur, por shton se ?ndoshta ka më shumë të ngjarë që të gllabërohenis nga ndonjë peshkaqen, apo të goditeni nga rrufeja, sesa t?ju vrasë dikush që ecën në gjumë?. Në fakt, shumica e ecjeve në gjumë pas mesnatës, ndodhin pa incidente.

During thotë se somnambulizmi, është pa dyshim një sëmundje e lënë disi pas dore. Pasi ata që ecin në gjumë rikthehen në shtrat, dhe zgjohen pa e ditur se çfarë kanë bërë gjatë natës. Por një studim i kryer nga Shkolla e Mjekësisë në Universitetin e Stenfordit në vitin 2012, zbuloi se rreth 3.6 përqind e të rriturve e kanë këtë zakon, dhe se fëmijët janë shumë më ?pjellorë? në bredhjet e tyre gjatë natës.

Me miliona njerëz që ecin përgjumësh, është e sigurtë se disa prej tyre do të zhyten në telashe.

Lënë mënjanë legjendat urbane, një njeri që ecën në gjumë nuk do të pësojë ndonjë atak në zemër nëse zgjohet papritur. Por për shkak se këto gjendje ndodhin zakonisht në një moment konfuzioni, somnabujt bëhen nganjëherë të dhunshëm, duke dëmtuar veten ose të tjerët.

Nga ana tjetër, është më mirë që ata të mos lihen vetëm. Në më shumë se një rast, një person që ka nisur të ecë në gjumë, ka gjetur vdekjen duke rënë nga lartësia. Qasja më e mirë, është t?i drejtoni ata butësisht drejt krevatit. Shkaqet përfundimtare të ecjes në gjumë, janë janë ende të panjohura, por si shkaktarë janë dokumentuar disa faktorë.

Stresi, alkooli, privimi nga gjumit, ilaçe të caktuara apo çrregullime të tjera si apnea e gjumit, që të gjitha këto mund të shkaktojnë somnabulizëm. Kjo dukuri varet edhe nga faktorë familjarë dhe gjenetikë./ Discovermagazine-Përshtatur nga CNA.al