web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Rrëzimi i Putinit mund të shkaktojë një efekt domino për të gjithë autokratët e botës

15 Korrik 2023, 19:50, Blog Avraham Shama

Rrëzimi i Putinit mund të shkaktojë një efekt domino

Vladimir Putin ka të ngjarë të largohet nga posti i presidentit të Rusisë. Dhe ikja e tij do të pasohet nga autokratë të tjerë që qeverisin vende si Hungaria, Turqia dhe Izraeli, sa për të përmendur disa. Ndonëse ky proces do të marrë pak kohë, ai është një triumf i qartë i parimeve demokratike novatore mbi të cilat u themeluan Shtetet e Bashkuara në vitin 1776.

Kur hyri në skenën politike kombëtare në vitin 1999, Putin u përzgjodh vetë  nga presidenti i atëhershëm rus Boris Jelcin dhe u konfirmua nga parlamenti rus, Duma. Në atë kohë unë isha duke punuar në Rusi, dhe pashë se sa krenarë ishin rusët për presidentin e tyre të ri. Ashtu si ata, edhe ai ishte një njeri i zakonshëm, kritik ndaj mënyrës se si u privatizuan nga një grusht njerëzish shumica e ndërmarrjeve shtetërore, dhe i turpëruar nga reputacioni në rënie i vendit të tij.

Një makiavelist i niveleve të larta, Putin e forcoi shumë shpejt pozitën dhe popullaritetin e tij duke  rritur pensionet, investuar në  rritjen ekonomike të vendit, teksa ndëshkoi oligarkët dhe shprehu dëshirën e tij për një  Rusi më të madhe, por edhe për të bashkëpunuar me Perëndimin.

Më pak të dukshme ishin investimet e tij në zhvillimin e  teknologjive të reja të hapësirës kibernetike, të cilat u përdorën për të ndërhyrë në zgjedhjet presidenciale të SHBA-së vitin 2016, por edhe në ushtrinë ruse, që do të aneksonte gadishullin e Krimesë në vitin 2014 dhe do të pushtonte Ukrainën në vitin 2022.

Por herën e fundit me një dështim, që i dha mundësi ushtrisë private, Grupit Vagner dhe liderit të saj dhe ish-aleatit të Putinit, Jevgeni Prigozhin, të niste një kryengritje kundër tij, duke sinjalizuar edhe fundin e mandatit të tij.

Edhe pse rebelimi u shua shumë shpejt dhe Putini e mbajti postin e tij, atij iu deshën disa ditë për t’iu drejtuar me një fjalim publikut rus dhe ndërkombëtar. Dhe kur e bëri këtë, dukej  nervoz dhe i paqartë, nuk kontaktonte dot me sy me audiencën e tij, dhe foli me shpejtësi si breshëritë e një mitralozi për të pohuar autoritetin e tij.

Por gjithçka që panë shumë njerëz ishte një “perandor pa rroba”. Një fat i ngjashëm pret autokratë si kryeministri i Hungarisë, Viktor Orban, presidenti i Turqisë Rexhep Taip Erdogan dhe kryeministrin e Izraelit Benjamin Netanjahu, pavarësisht dallimeve të shumta midis tyre. Orban u bë presidenti i Hungarisë në vitin 2010, dhe e shpërbëhu dalëngadalë sistemin e saj demokratik, miratoi politika kundër migracionit, u distancua  nga vendet më demokratike të Bashkimit Evropian dhe nuk iu bashkua atyre për të mbështetur Ukrainën në luftën e saj ndaj Rusisë.

Një atmosferë shumë larg gëzimit që pashë në rrugët e Budapestit, kur Hungaria e shpalli veten një demokraci në vjeshtën e vitit 1989. Dhe megjithëse Orban dhe partia e tij vazhdojnë të gëzojnë një mbështetje modeste, pozita e tij mund të ndryshojë po aq shpejt sa ajo e Putinit.

Erdogan është president i Turqisë që nga viti 2017, dhe kryeministër i saj për shumë vite më parë. Në zgjedhjet e mbajtura në maj, ai pësoi poshtërimin e kalimit në balotazh, sepse partia e tij konservatore për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP), nuk ishte në gjendje të merrte mbështetjen e më shumë se 50 për qind të votuesve.

Herën tjetër, ose ndoshta më herët, ai mund të detyrohet të largohet. Kur Netanjahu u bë për herë të parë  kryeministër në vitin 1996, dhe kryeministër pa ndërprerje për më shumë se 16 vjet, ai filloi të krijonte koalicione me partitë e tjera që i duheshin për të formuar qeveritë, nisi të merrte ryshfet për të cilat ishte në pritje të gjykimit, dhe nisi një reformë në gjyqësor që mund të ndihmonte në lirimin e tij nga këto akuza.

Duke jetuar në Izrael për shumë vite, e kam parë atë vend të rrëshqasë drejt demokracisë autokratike dhe teokratike deri në pikën që qindra mijëra izraelitë kanë dalë në rrugë të protestojnë çdo fundjavë për 22 javët e fundit.

Midis protestuesve ishin shumë udhëheqës të ushtrisë, rezervistë të forcave ajrore dhe figura publike, si ish-kryeministri izraelit Ehud Barak, i cili kohët e fundit bëri thirrje për “mosbindje civile” kundër planit të Netanjahut. Për pasojë, Netanjahu e ka zbutur qëndrimin e tij, por ai ende mund të rrëzohet në zgjedhjet e ardhshme.

Putin, Orban, Erdogan dhe Netanjahu janë vetëm disa shembuj të sundimtarëve autokratë në rënie e sipër. Të tjerë në disa vende ish-sovjetike, por edhe presidenti i Kinës Xi Jinping po i marrin parasysh këto zhvillime dhe po llogaritin hapat e tyre të ardhshëm.

Një shembull i rëndësishëm dhe i dukshëm i kësaj është ndryshimi i kohëve të fundit në qëndrimin e Kinës ndaj SHBA-së, nga i ashpër në miqësor, i reflektuar në  takimin e fundit  midis Sekretarit të Shtetit të SHBA Entoni Blinken dhe Xi Jinping.

Por ndërsa është e pamundur të parashikohet se si do të bien këta sundimtarë, erërat po fryjnë kundër tyre. Disa mund të rrëzohen me forcë, të tjerë nga votuesit, dhe disa të tjerë akoma mund të ndalohen të kandidojnë për të garuar për shumë vite, siç ishte rasti i ish-presidentit Zhair Bolsonaro në Brazili.

Të gjitha këto zhvillime tregojnë një proces të dobësimit të autokracive në raport me demokracitë perëndimore, të udhëhequra nga SHBA-ja. Kjo do të kishte qenë më pak e mundur pa luftën Rusi-Ukrainë, e cila nxori qartë në pah dallimet midis qeverive që favorizojnë lirinë dhe sundimin e ligjit, dhe atyre që nuk e bëjnë këtë.

Gjithnjë e më shumë njerëz duket se preferojnë jetën ku janë “ne populli”, sesa ku janë “ne nënshtetasit”. Të parët tanë vendosën një preferencë të tillë në deklaratën e pavarësisë në vitin 1776. Tani më shumë vende dhe njerëz po luftojnë për këtë qasje.

Shënim:Avraham Shama, ish-dekan i Kolegjit të Biznesit në Universitetin e Teksasit, SHBA. Aktualisht është profesor në Shkollën e Menaxhimit Anderson në Universitetin e Nju Meksikos./ “The Hill” - Pershtatur nga CNA





Lajmet e fundit nga