E fundit!

10:46 Aktualitet

Skenarët e Erion Veliajt në protestën për Zvërnecin

Një protestë që parullën ka “Zvërnec”, por po t’i heqësh e...

Halifaks, si ndodhi shpërthimi më i madh aksidental i të gjitha kohërave

24 Qershor 2023, 22:10, Blog CNA

Halifaks, si ndodhi shpërthimi më i madh aksidental i të gjitha

Njerëzit dhe paraardhësit tanë kanë luajtur me zjarrin për rreth 2 milionë vjet, dhe me kalimin e kohës, prirjet tona piromane vetëm janë rritur, duke shkaktuar herë pas here dëme katastrofike. Zjarri, efekti i dukshëm i djegies, mund të jetë sa tërheqës po aq edhe shkatërrues.

Nxehtësia lëshon gazra nga një burim karburanti (si druri ose vaji), të cilat reagojnë me oksigjenin në ajër për të krijuar edhe më shumë nxehtësi. Kur kjo ndodh jashtëzakonisht shpejt, shumë energji potenciale të ruajtura mund të shndërrohen pothuajse menjëherë në energji kinetike: pra një shpërthim.

Shpërthimet "e planifikuara” përdoren veçanërisht në luftë, por edhe në ndërtim e miniera.

Nga ana tjetër shpërthimet aksidentale mund të ndodhin kur shumë karburant shumë i djegshëm mbahet në një vend të vetëm dhe ndizet gabimisht.

Gabime të tilla kanë ndodhur shumë herë në historinë e regjistruar, me rezultate katastrofike. Por ngjarja më e rëndë e këtij lloji ka ndodhur pak më shumë se një shekull më parë në Halifaks, Nova Skotia në bregun lindor të Kanadasë.

Dy anije, avullorja franceze “Mont-Blanc” dhe anija norvegjeze e mallrave “Imo”, u përplasën midis ngushticës që lidh pellgun e Bedford me portin e Halifaks në mëngjesin e 6 dhjetorit 1917, në vitin e fundit të Luftës së Parë Botërore.

Edhe pse përplasja ndodhi me një shpejtësi të ngadaltë, forca ishte e mjaftueshme për të rrëzuar dhe çarë disa fuçi me benzol, një lëndë djegëse shumë shpërthyese e bërë nga benzili dhe tolueni, në bordin e “Mont-Blanc”.

Lëngu i ndezshëm u derdh nëpër kuvertë, e cila ishte e ngarkuar me materiale shpërthyese që shkonin për trupat aleate në front. Po ashtu në bord kishte sasi të mëdha tritoli për predhat antiblind, por edhe përbërësin shpërthyes të preferuar nga Franca, acidin pikrik.

Kur “Imo” rindezi motorët e saj për të shkëputur nga njëra-tjetra 2 anijet, gërvishtja midis tyre shkaktoi shkëndija në ajër, të cilat e ndezën benzolin duke shkaktuar një zjarr që doli shumë shpejt jashtë kontrollit. Ekuipazhi i “Mont-Blanc” nuk kishte asnjë shans për ta përballuar situatën ndaj e braktisi me shpejtësi anijen, duke i paralajmëruar të gjithë të tjerët që ndeshën rrugës për ngarkesën katastrofike që kishte anija në flakë dhe duke u thënë të largoheshin sa më shpejt që të ishte e mundur nga zona e portit.

Rreth 20 minuta pas përplasjes fillestare, u ndezën eksplozivët që ishin ngarkuar në bord. Ato e thërrmuan anijen duke shkaktuar një valë shpërthimi që udhëtonte me 1000 metra në sekondë. Vite më vonë, shkencëtarët vlerësuan se shpërthimi kishte pasur një forcë prej rreth 2.9 kiloton, ose 1/5 e forcës shpërthyese të bombës atomike të hedhur në Hiroshima. Çdo ndërtesë në Halifaks brenda një rrezeje prej 2.5 km u shkatërrua ose u dëmtua rëndë. 1.600 njerëz u vranë menjëherë, ndërsa 9.000 të tjerë u plagosën. Më vonë mbetjet e topit kryesor të anijes “Mont-Blanc” u gjetën 5.5 kilometra larg. Një cunami me lartësi 18 metra goditi shumicën e anijeve aty pranë.

Zjarrfikësi Billi Uells, të cilit vala e shpërthimit ia kishte hequr të gjitha rrobat nga trupi e kujtonte kështu shkatërrimin: “Pamja ishte e tmerrshme. Shumë njerëz të mbetur të varur nëpër dritare të pajetë. Disa pa kokë dhe disa të hedhur mbi telat e telegrafit”.

Kujdesi mjekësor ishte kaotik. Por mjekët nga rajoni përreth, së bashku me një kontigjent të madh të personelit mjekësor që mbërriti nga verilindja e SHBA-së, erdhën më shpejtësi shpejt në Halifaks, që fatkeqësisht u godit shumë shpejt edhe nga një stuhi e madhe.

Në kushte ekstreme, ata u përpoqën pa u lodhur për të ndihmuar të plagosurit. Në javët, muajt dhe vitet që pasuan, banorët e Halifaks rindërtuan gjithçka nga e para, duke kujtuar gjithmonë jetët e humbura. Dr.Preston Karter, kirurg i përgjithshëm në Qendrën Mjekësore të Ushtrisë Madigan në Takoma, Uashington dhe historian zyrtar i Shoqatës Kirurgjike të Paqësorit të Veriut, e shpjegoi kështu incidentin në vitin 2018, duke nxjerrë disa mësime.

“Me kalimin e kohës, u kryen shumë hetime zyrtare për të analizuar tragjedinë. Në fund si shkaqe u cilësuan fati i keq, gabimi njerëzor në lundrimin detar dhe nevojat masive për municione në Evropë për shkak të luftës”- shkroi ai./ Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al