Lufta shkakton inflacion të lartë, një pandemi sjell të kundërtën

8 Qershor 2023, 09:52, Blog CNA

Lufta shkakton inflacion të lartë, një pandemi sjell të

Lufta midis Rusisë dhe Ukrainës, është një shembull se si lufta shkakton rritjen e çmimit të shumë mallrave. “Lufta ka sjellë gjithmonë çmime më të larta. Historia është plot me shembuj që e ilustrojnë këtë, sidomos kur gjërat si ushqimi dhe energjia bëhen më të shtrenjta kur vendet përfshihen në luftë”- thotë Einar Lie, historian i ekonomisë në Universitetin e Oslos.

Lufta shkakton inflacion të lartë, një pandemi sjell të

Sipas tij kjo prirje shpjegohet me 2 arsye kryesore. “Së pari, ndërpritet prodhimi, dhe së dyti ndërpriten dërgesat. Për pasojë ka mungesa mallrash në treg dhe çmimet rriten”- thekson Lie. Në Universitetin e Goteborgut, historiani ekonomik suedez Stafan Granér tregon disa shembuj nga historia luftarake e vendit të tij.

Një shembull i hershëm është nga shekulli XVIII, kur Suedia nisi një luftë kundër Rusisë dhe Prusisë. Në atë kohë kishte jo vetëm mungesë mallrash. Por më vonë banka suedeze Riksbank shtypi shumë kartëmonedha për të financuar luftën. Menjëherë u rrit inflacioni.

Kohët e fundit, dy studiues në bankën e investimeve Goldman Sachs në SHBA, donin që të analizonin më nga afër lidhjet midis luftës, pandemisë dhe inflacionit. Dhe ata zbuluan diçka të habitshme. Në fillim, studiuesit mblodhën të dhëna për 12 luftërat më të mëdha, të matura sipas numrit të të vdekurve dhe të gjitha pandemitë që kanë ndodhur që nga shekulli XIV, pra që nga koha e Vdekjes së Zezë.

Ata i analizuan shifrat bashkë me nivelin e inflacionit që nga shekulli XIV-të. Kur diskutohet për llojin e ndikimit që kanë në shoqëri, pandemitë krahasohen shpesh me luftërat. Por dy studiuesit zbuluan efekte krejtësisht të ndryshme. Ata panë një lidhje shumë të qartë midis luftës dhe inflacionit.

Çmimet mund të rriten shumë, sidomos kur përfundojnë luftërat. Një rritje normale e çmimeve një vit pas përfundimit të një lufte është 8 për qind zbuluan studiuesit. Por kjo është rritja mesatare, pra një shifër mesatare, kur të gjithë numrat ndahen në dy grupe me madhësi të barabartë.

Rritja e çmimeve në Norvegji gjatë 12 muajve të fundit ka qenë 6.4 për qind. Në vendet e BE-së ka qenë mesatarisht 8.3 për qind. Vende të tilla si Polonia, Lituania, Estonia, Letonia, Republika Çeke dhe Hungaria kanë pasur një inflacion midis 15-25 për qind në muajt e fundit.

Lufta shkakton inflacion të lartë, një pandemi sjell të

Dhe lufta në Ukrainë nuk ka përfunduar ende. Pa luftën në Ukrainë, pandemia mund të kishte sjellë shumë më pak apo aspak rritje çmimesh. Kur studiuesit analizuan pandemitë, ata gjetën diçka krejtësisht të ndryshme. Zakonisht inflacioni mbetet i ulët gjatë thuajse të gjitha pandemive.

Gjatë shekujve të fundit ka pasur mesatarisht 3 pandemi në çdo shekull. Historia ekonomike tregon se çmimet bien edhe më shumë kur përfundon një pandemi. Gripi spanjoll dhe Lufta e Parë Botërore ndodhën në të njëjtën kohë. Që të dyja ishin të tmerrshme. Por lufta “fitoi” mbi pandeminë sa i përket ndikimit ekonomik.

Një numër vendesh përjetuan inflacion të lartë gjatë viteve 1920. Dhe ne po përjetojmë të njëjtën situatë tani, ku lufta në Ukrainë ka “fituar” mbi pandeminë e koronavirusit. Inflacioni mesatar një vit pas përfundimit të një pandemie - nëse analizojmë situatë deri në shekullin XIV - ishte zero për qind ose edhe më i ulët zbuluan studiuesit.

Në vazhdën e pandemisë, nuk ka qenë e pazakontë të kishte deflacion, pra rënie të çmimeve. Për 9 vite pas përfundimit të pandemisë mesatare, nuk pati fare rritje të çmimeve. Që luftërat dhe pandemitë ndikojnë në inflacion krejt ndryshe nuk është aq e çuditshme sa mund të duket.

Siç e theksoi Einar Lie, luftërat shpesh çojnë në mungesë mallrash. Kjo bën që kërkesa të rritet. Kjo shkakton edhe rritjen e çmimeve. Gjatë pandemive, njerëzit e marrin më lehtë. Ata blejnë më pak, dhe kërkesa për mallra bie. Kjo i mban çmimet e ulëta. Por çdo rregull ka një përjashtim.

Gjatë pandemisë së fundit, “të gjithëve” u duhej të rregullonin diçka në shtëpi apo shtëpitë e tyre të pushimit. Kjo çoi në dyfishimin e çmimeve për shumë materiale ndërtimi. Vende të ndryshme kanë punuar shumë gjatë historisë për të frenuar rritjen e çmimeve.

Lufta shkakton inflacion të lartë, një pandemi sjell të

Në vitin 1923, Gjermania shtypi kartëmonedha me vlerë 10 miliardë marka. Synimi ishte stabilizimi i vlerës monetare. Në të njëjtën kohë, në Evropë u krijua një sistem ndërkombëtar i kurseve fikse të këmbimit për arin. Rreth vitit 1900, pothuajse të gjitha vendet e kishin prezantuar këtë lloj standardi. Dhe kjo skemë funksionoi mirë. Kursi i këmbimit mbeti i qëndrueshëm.

Por sa do të zgjasë rritja e inflacionit e shkaktuar nga lufta në Ukrainë? Me disa përjashtime - si për shembull sulmet terroriste në Nju Jork dhe në pjesën tjetër të botës më 11 shtator 2001 dhe periudha gjatë krizës financiare në 2008 - shumica e vendeve perëndimore ia kanë dalë të mbajnë inflacionin në nivele të ulëta gjatë gjithë viteve 2000.

Ja çfarë mendon historiani ekonomik suedez Stafan Graner për këtë: “Nuk është aq e habitshme, që faktori nxitës për inflacionin e lartë që po shohim këtë herë, mund të lidhet me faktin se ka një luftë në Ukrainë. Furnizimet me gaz janë reduktuar dhe çmimet e energjisë janë rritur. Ajo që po ndodh tani është diçka që ne mund ta njohim nga historia”./ Pershtatur nga CNA