Çfarë është një placebo dhe pse është shpeshherë më efektiv se vetë ilaçi

17 Gusht 2023, 20:24, Shëndeti CNA

Çfarë është një placebo dhe pse është

Termi placebo, i referohet aktiviteteve ose substancave që ngjajnë me forma të terapisë, por që nuk kanë asnjë efekt të drejtpërdrejtë në funksionet trupore ose të trurit të pacientit. Ato mund të përfshijnë pirjen e pilulave që nuk janë asgjë tjetër përveç sheqerit, injektimin e një tretësirë me ujë të kripur apo përdorimin e instrumenteve të rreme, si gjilpëra të rreme që ngjajnë me ato të përdorura në procedurat e akupunkturës.

Një pjesë e njerëzve që marrin një placebo, raportojnë zakonisht ndryshime në gjendjen e tyre - i një reduktim rë dhimbjes, ripërtëritje e energjisë apo përmirësim i përgjithshëm i mirëqenies fizike e psikologjike - të cilat nuk mund t'i atribuohen natyrës fizike të ilaçit ose aktivitetit. Ky quhet efekti placebo.

Megjithëse ky efekt mund të pengojë kërkimet për trajtime mjekësore efektive, ai mund të jetë një mjet potencialisht i dobishëm për testimin e ilaçeve dhe terapive të tjera shëndetësore nëse përdoren siç duhet. Po çfarë e shkakton efektin placebo?

Nuk është tërësisht e qartë arsyeja pse disa njerëz përjetojnë atë që njihet si ‘efekti placebo’, megjithëse mund të gjenden të dhëna mbi mënyrën se si ndryshimet në dukje të parëndësishme midis trajtimeve të ngjashme mund të japin rezultate të ndryshme.

Për shembull, një numër studimesh kanë treguar se pamja e jashtme e një pilule të rreme, mund të ndikojë në përshtypjen tonë mbi efektin e saj në trup, duke vepruar si stimulues ose depresiv në varësi të ngjyrës së tyre. Ashtu si forma e pilulës, edhe çmimi i tij dhe mënyra se si tregtohet, mund të ndikojnë gjithashtu në mënyrën se si ne e perceptojmë forcën e saj.

Nga ana tjetër, efekti placebo duket se është më i fortë sot se sa ka qenë në të kaluarën. Këto përshtypje mund të ndryshojnë në varësi të prejardhjes kulturore. Për shembull amerikanët e bardhë priren t’i konsiderojnë pilulat e bardha si analgjezikë, ndërsa afro-amerikanët i shohin ato si stimulues.

Materialet që lidhen me dhimbjen, si gjethet që ngjajnë me ato të dredhkës helmuese, mund të prodhojnë ndjesi të pakëndshme, në atë që konsiderohet si efekti ‘nocebo’. Pa ndonjë lidhje të mundshme kimike midis substancës dhe ndryshimeve fiziologjike, placebot ka shumë të ngjarë të ndikojnë tek perceptimet tona për shëndetin tonë në një nivel psikologjik.

Me fjalë të tjera, përshtypja jonë për një trajtim - siç është trashëguar nga kultura jonë - përcakton mënyrën se si i përjetojmë efektet e tij në trupin tonë. Kjo mund të përfshijë një element të kushtëzimit klasik, një fenomen psikologjik që shpjegon pse mësojmë ta lidhim një ndjesi ose emocion me një stimul të veçantë.

Për shembull ndjenja e urisë kur dëgjojmë një zile dreke apo ankthi kur nuhasim dezinfektuesin e dhomës së pritjes në spital. Pritshmëritë mund të përcaktojnë se si mund t’i kushtojmë vëmendje trupit tonë. Duke iu nënshtruar një rituali mjekësor, si për shembull marrja e një pilule çdo ditë, mund të përcaktojë përvojën tonë të një gjendjeje si përmirësim, duke e reduktuar fokusin tonë ndaj dhimbjes si shqetësim.

Ndërkaq përgjigjet hormonale dhe neurotransmetuese, mund të luajnë gjithashtu një rol në përmirësimin e drejtpërdrejtë të mirëqenies, duke rritur nivelet e kimikateve që na bëjnë “të ndjeheni mirë”. Një studim i vitit 2012, zbuloi se njerëzit me një variacion në një enzimë të përfshirë në ndarjen e dopaminës përjetuan efekte më të forta placebo, duke nënkuptuar një rol mbi zonat e shpërblimit në trurin tonë.

Termi placebo vjen nga latinishtja, që do të thotë “të kënaqësh”. Ai hyri në zhargonin mjekësor në fund të shekullit XVIII-të , duke iu referuar trajtimeve të dobësuara që synonin të kënaqnin pacientët e pashërueshëm, pa pasur nevojë të harxhoheshin ilaçet e vërteta.

Nga fundi i shekullit XIX, ky koncept po zbatohej për kontrollet në eksperimentet mjekësore. Sot, placebot përdoren ende si krahasime në testet mjekësore për të përcaktuar shkallën në të cilën përfitimet e perceptuara në subjektet e studimit, dhe janë rezultat i terapisë eksperimentale, apo thjesht një veçori e efektit placebo.

Vetë efekti mund të përdoret edhe për të shpjeguar pse shumë rituale dhe trajtime mjekësore bashkëkohore dhe tradicionale dhe duket se funksionon pavarësisht nga mungesa e mekanizmave bioaktive. Ngjashëm, efekti nocebo na ndihmon të kuptojmë pse shumë njerëz mund të përjetojnë siklet nga një trajtim, siç është një vaksinë, pa një shkak të qartë.

Vitet e fundit studiuesit kanë zbuluar se efekti placebo, mund të zhvillohet ende te disa njerëz, edhe kur marrësi e di se trajtimi me një ilaç të caktuar nuk ka përbërës ose mekanizma aktivë./ Pershtatur nga CNA