Dhjetë mrekullitë më të mëdha inxhinierike, që e ndryshuan historinë e botës

8 Tetor 2021, 08:46, Blog CNA

(Pjesa e parë)

Për mijëra vjet, njerëzimi ka krijuar struktura të mrekullueshme, siç janë piramidat e Egjiptit dhe Muri i Madh i Kinës. Kohët më të fundit, inxhinierët vizionarë kanë denjuar dhe zbatuar projekte të mëdha në fushën e transportit dhe komunikimit,të cilat kanë shtyrë kufijtë e zgjuarsisë njerëzore. Ja cilat janë10 mrekullitë inxhinierike, të cilat e ndryshuan historinë botërore.

Duke lidhur Oqeanin Atlantik dhe Paqësorin, Kanali i Panamasë me një gjatësi prej 88 kilometrash i transformoi rrugët tregtare globale kur u hap në vitin 1914. Pas një përpjekjeje të dështuar nga francezët në vitet 1880, Shtetet e Bashkuara rifilluan zbatimin e projektit në vitin 1904.

Inxhinieri kryesor i tij, Xhon Stivens e ndryshoi modelin e projektit nga një kanal në nivelin e detit, në një kanal që kërkonte një sërë kataraktesh, dhe shndërrimin e lumit Çagres në liqenin më të madh në botë të krijuar deri në atë kohë nga njeriu.

Punëtorët u përballën me shumë sfida të vështira, si rrëshqitjet e vazhdueshme të tokës dhe sëmundjet tropikale si malaria dhe ethet e verdha, teksa hapnin kanalin nëpër xhungël dhe terrene malore, duke zhvendosur një sasi të madhe toke dhe shumë rrënoja.

Sipas Muzeut të Kanalit të Panamasë, 10 për qind e 56.000 punëtorëve që punuan për projektin gjatë viteve 1904-1913 vdiqën. Aspekti më i spikatur i atij projekti gjigant?

Kanali ndërkombëtar u përfundua në kohë dhe sipas buxhetit fillestar.

Ajo mbetet ende ura më e gjatë e varur në botë, edhe pse ka 27 vite që është hapur që në vitin 1937. Golden Gate me një gjatësi prej 2.8 kilometrash ngrihet mbi ngushticën gati 400 metra të thellë që lidh Gjirin e San Franciskos me Oqeanin Paqësor.

Ajo përmban aq shumë kabllo, saqë janë të mjaftueshme për ta rrethuar 3 herë globin. Ura mund të zhvendoset më shumë se 70 centimetra anash, për t?i bërë ballë erërave të forta që fryjnë zakonisht në këtë ngushticë.

Kryeinxhinieri i projektit Zhozef Shtraus i dha shumë prioritet sigurisë në zbatimin e këtij projekti gjigant. Ndaj vetëm 11 punëtorë – 10 gjatë një incidenti të vetëm – vdiqën gjatë ndërtimit. (Sa për krahasim, 28 punëtorë vdiqën gjatë ndërtimit të urës pranë San Franciskos – Oklend Bej, e cila u hap 6 muaj më parë.) Një rrjet sigurie inovativ, i shpëtoi në një rast jetën të paktën 19 punëtorëve.

Duke parë Gjermaninë naziste që përdorte rrjetin e saj të autostradave të shpejtësisë së lartë, për të lëvizur me efikasitet trupat në të gjithë vendin gjatë Luftës së Dytë Botërore, presidenti amerikan Duajt Ajzenhauer dekretoi Aktin e Fondit të Autostradës Federale të vitit 1956, që autorizoi zbatimin e projektit më të madh të punëve publike në historinë botërore.

Ndërtimi i 41.000 kilometrave autostrada me një qasje të kontrolluar në rrugë dytësore, pa kryqëzime të mëdha, por vetëm me mbikalime dhe nënkalime, synonte pjesërisht të forconte mbrojtjen kombëtare, dhe të lejonte evakuimin më të shpejtë të qyteteve në rastin e një sulmi bërthamor gjatë Luftës së Ftohtë.

I quajtur ndryshe si Rrjeti Ajzenhauer në vitin 1990, Sistemi i Autostradës Ndërshtetërore e transformoi në mënyrë drastike ekonominë dhe mënyrën e jetesës amerikane, duke nxitur zhvillimin e periferive, por duke boshatisur ndërkohë disa zona urbane.

Në vitin 1854, tregtari amerikan Sajrus Filld siguroi lejen për të vendosur një kabllo telegrafike në dyshemenë e Oqeanit Atlantik. Pas katër përpjekjeve të dështuara, anijet detare amerikane dhe britanike, ia dolën që të vendosnin një kabllo gati 3200 km që lidhte Irlandën dhe Njufaundlendin në verën e vitit 1858.

Mesazhi përurues i Mbretëreshës britanike Viktoria me 98 fjalë drejtuar presidentit amerikan Xhejms Bukanan kërkoi plot 16 orë për t?u transmetuar. Shumë i ngadaltë krahasuar me standartet e sotme, por gjithsesi shumë më i shpejtë se sa udhëtimet 10-ditore transatlantike të anijeve me avull.

Megjithatë linja e komunikimit, pushoi së funksionuari vetëm pas disa javësh. Por biznesmeni amerikan këmbënguli dhe kontraktoi anijen britanike ?Great Eastern?, anija më e madhe e kohës, për të vendosur një kabllo telegrafike të përhershme në vitin 1866, dhe ai akt e shpejtoi shumë komunikimin transatlantik.

E ndërtuar nga një armatë prej më shumë se 21.000 punëtorësh, Diga Huver ishte struktura më e madhe e betonit në botë, dhe diga më e lartë në kohën kur përfundoi në vitin 1935. Projekti, që kërkonte devijimin e lumit Kolorado përmes katër tuneleve, përfundoi 2 vjet para afatit.

Diga me hark në kufirin midis Arizonës dhe Nevadës, kontrollon rrjedhën e lumit Kolorado, dhe grumbullon mjaftueshëm ujë për të ujitur 2 milionë hektarë, teksa furnizon me energji elektrike më shumë se 1 milionë banesa. Diga Huver solli zhvillimin e qyteteve të tilla si Las Vegasi dhe Feniksi, dhe krijoi Liqenin Med, rezervuari më i madh në Shtetet e Bashkuara në aspektin e kapacitetit ujëmbledhës.

https://www.livescience.com/why-humans-back-pain

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al