LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

Kryqëzatat, kuptimi i tyre dje dhe sot

9 Mars 2020, 07:52, Blog CNA

Greta Tunberg, ka nisur një kryqëzatë për të shpëtuar planetin. Elizabet Uorren, po vijon kryqëzatën e saj kundër Berni Sanders. Parqet në Jorkshajër në Britani, janë në një kryqëzatë për të shpëtuar pë ?Turtle? e rrezikuar nga zhdukja.

Kërkoni fjalën ?kryqëzatë?, dhe do të merrni rezultate nga të gjitha fushat e interesit – nga sporti tek politika dhe gjithçka tjetër midis tyre. Kjo tregon se fjala ?kryqëzatë? ka shumë kuptime, në varësi të mënyrës së zbatimit të saj. Ndërsa duket se shfaqet shpesh në të gjitha llojet e fushatave, dominojnë kryesisht kuptimet fetare.

Termi ?kryqëzatë?, është bërë i zakonshëm në fjalorin e ekstremistëve. Luftërat në Lindjen e Mesme, janë etiketuar si të tilla nga fondamentalistët myslimanë, si një mënyrë për t?i denoncuar ato. Ndërsa radikalët e ekstremit të djathtë të krishterë, e përdorin shpesh atë për të përshkruar forcën lëvizëse të vrasjeve që kryejnë.

Ky lloj përdorimi, është reflektim i pikëpamjeve moderne mbi ?kryqëzatat? mesjetare të udhëhequra nga të krishterët perëndimorë, për të pushtuar Jeruzalemin nga shekulli XI deri në atë të XIII-të. Perceptime të tilla, e kanë ngarkuar një fjalë të vetme me kaq shumë kuptime ideologjike shpesh të kundërta.

Gjithsesi, përdorimi i këtij termi në këtë mënyrë, nuk është diçka e re. Kërkimet historike, tregojnë se që nga paraqitja e saj e parë në Mesjetë, fjala ?kryqëzatë? ka pasur gjithnjë kuptime shumë të ndryshme, dhe ka shërbyer vazhdimisht si një instrument politik.

Termi ?kryqëzatë? u shfaq në vitet 1210, më shumë se një shekull pas fillimit të ekspeditës së parë në Jeruzalem në vitin 1095. Megjithë kuptimin tonë mbi atë çka ishin ?kryqëzatat?, ky term nuk u përdor për t?i përshkruar këto ekspedita. Përkundrazi, ai u përdor në lidhje me luftërat e tjera të promovuara nga Papa kundër myslimanëve në Spanjë, dhe heretikëve të sektit të  Katharëve në Francën Jugore.

Ky lloj përdorimi i këtij termi, krijoi një kategori të përbashkët ?kryqëzatën?, një fushatë ushtarake që zhvillohet për të mbrojtur besimin. Ky kuptim i shoqëron sot konfliktet në Lindjen e Mesme. Duke marrë parasysh shenjtërinë morale të lidhur me mbrojtjen e ?Tokës së Shenjtë? në mendjet e të krishterëve, kjo fjalë mori shpejt një funksion legjitimues.

Çdo veprim i kontestuar, mund të justifikohej duke e quajtur atë një ?kryqëzatë?. Kështu në Mesjetë, termi përshkruante taksat e reja të vendosura nga mbretërit e Kastiljes në Spanjë, dhe luftërat e udhëhequra nga papët ndaj kundërshtarëve të tyre politikë, apo koleksionet e dhuratave për besimtarët në mbarë Evropën (të ashtuquajturat indulgjenca).

Indulgjencat, ishin motivi kryesor i kritikës protestante kundër udhëheqjes papale në shekullin XVI-të. Fjala ?kryqëzatë?, u shoqërua më pas me sjelljet e tepruara të Papës, dhe në Evropën Veriore, ishte sinonim i çdo formë të fushatës së dhunshme të nxitur nga motivet fetare.

Ngjashëm, duke i dhënë një ngarkesë negative kësaj fjale, filozofët e Iluminizmit i konsideruan ekspeditat në Jeruzalem, si një shfaqje të qëndrimit të dhunshëm dhe intolerant të katolicizmit . Filozofi skocez David Hjum, në vëllimin e parë të librit ?Historia e Anglisë?, shkroi ndër të tjera:?Kryqëzatat ? ?monumenti? më i qëndrueshëm i marrëzisë njerëzore, që është shfaqur ndonjëherë në çdo epokë apo komb?.

Nga fundi i shekullit XVIII-të, ?kryqëzata? u përdor gjerësisht për të kritikuar çdo lloj lëvizje të konsideruar si të prapambetur app agresive për ndonjë arsye të dukshme. Qëndrimet politike konservatore, janë cilësuar vazhdimisht si ?kryqëzata?.

Interpretimi i kryqëzatave, ndryshoi sërish nga fundi të shekullit XIX:ato nisën të shihen si sipërmarrje heroike, të udhëhequra nga kalorës bujarë dhe me zemër të pastër. Ideja dhe përdorimi i fjalës, evoluan në përputhje me rrethanat, duke ua vënë këtë epitet çdo kauze të fisme.

Që të dyja luftërat botërore, u dominuan nga ideologjitë e kundërvënies së thjeshtëzuar mes mirës ndaj së keqes. Ky kuptim i ri i fjalës kryqëzatë, i përshtatej mirë këtij konceptimi. Për pasojë, kryqëzatat kundër sëmundjeve, luftës apo papunësisë, kryqëzatat në funksion të sjelljeve, lulëzuan në shoqëritë perëndimore në vitet 1940 dhe 1950, sidomos në vendet katolike dhe ato anglo-saksone.

Por në vendet gjermanike dhe ato të Evropës Lindore, kuptimi negativ i ?kryqëzatës? mbeti më i fortë, dhe kjo fjalë nuk ishte dhe aq e përdorur. Ndryshimi përfundimtar ndodhi në vitet 1960. Kritika kundër kolonializmit dhe ndërhyrjeve perëndimore, i konsideroi ekspeditat mesjetare në Lindjen e Mesme si akte racizmi dhe pushtimi të dhunshëm.

Ndërkohë ?kryqëzatat? në ditët tona, mund të kuptohen me një shumëllojshmëri thuajse të pafundme shqisash, sipas origjinës, kulturës, arsimit ose pozitës fetare të një personi. Kjo është arsyeja pse ?kryqëzata e terrorizmit? e Xhorxh Bushit, provokoi shumë më tepër kritika sesa ?kryqëzata e Herri Trumanit kundër komunizmit? në vitet 1950.

Ndërkohë, kur përdorin këtë term, ekstremistët mbështeten tek një kuptim i vetëm, që bazohet në atë të ?kryqëzatave? mesjetare. Supremacistët e krishterë, i qëndrojnë besnikë vizioneve të fillimshekullit të XX-të, dhe e cilësojnë kryqëzatën si një kauzë të shenjtë.

Fundamentalistët myslimanë, janë të ndikuar nga konceptimet e mëvonshme, dhe i dënojnë kryqëzatat si një akt imperialist. Në të dyja rastet, kryqëzatat lexohen si një kundërshtim themelor midis të krishterëve dhe myslimanëve. Prandaj, ky term mund të përdoret për të promovuar një ide të thjeshtë të luftës së përjetshme midis së mirës dhe së keqes./Theconversation.com-Përshtatur nga CNA.al

Lajmet e fundit nga