web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Pse politikanë kaq të moshuar, po garojnë për drejtimin e Amerikës?

7 Mars 2020, 13:28, Blog CNA

Nga Derek Thompson ?The Atlantic?

* Kur Xhon Bajden u ngjit në skenë në Kaliforni, për të festuar rikthimin e tij në garë gjatë Super të Martës në garën partiake brenda Partisë Demokratike, 3 gjëra ndodhën brenda disa minutash. Ai u prit me duartrokitje të mëdha nga turma. Ngatërroi gruan për motrën e tij. Dhe mbajti një fjalim të ngadaltë, dhe ku u ngatërrua jo pak herë, diçka që i ka ndodhur shpesh në daljet publike të kohëve të fundit.

Dikush mund të presë që një kundërshtar tipik t?i kapë këto gafa, dhe të pyesë nëse mos Bajden, që sot është 77 vjeç, është shumë i moshuar për ta garuar për president. Por rivali e tij Berni Sanders, që tashmë ka pësuar një sulm në zemër gjatë kësaj fushate, është një vit më i madh.

Në janarin e vitit të ardhshëm, 3 persona ka më shumë të ngjarë të jenë presidenti i ardhshëm i SHBA-së:Bajden, Sanders dhe presidenti aktual, Donald Trump. Secili do të ishte presidenti më i moshuar, që ka mbajtur ndonjëherë një fjalim inaugurues në historinë e Amerikës.

Që të tre burrat e bardhë kanë lindur në vitet 1940, para pavarësisë së Indisë dhe Izraelit. Dhe secili është aktualisht më i madh në moshë nga 3 presidentët e fundit të SHBA-së. Nëse, përmes disa ndryshimeve kushtetuese, Bill Klinton, Xhorxh W.Bush apo Barak Obama do të garonin në presidencialet e 2020-ës, secili do të bëhej papritmas kandidati më i ri në moshë në këtë garë.

Por pleqëria, po e dominon thellë politikën moderne presidenciale. Elizabet Uorren, do të ishte gjithashtu presidentja e zgjedhur më e moshuar në historinë e vendit.

Humbësit e 2 zgjedhjeve të fundit presidenciale, Mit Romni dhe Hilari Klinton, kanë lindur që të dy në vitin 1947. Misteri i kandidatëve të moshuar për president, nxit 2 pyetje. Së pari, a ka arsye pse votuesit e sotëm mund të preferojnë kandidatët më të moshuar, se sa ata më të rinj?

Dhe së dyti, pse mosha e kandidatëve të suksesshëm presidencialë është kaq e avancuar me kalimin e viteve? Arsyeja më e qartë pse kandidatët presidencialë janë kaq të moshuar, mund të jetë se amerikanët po plaken. Votuesit mbi 65 vjeç shkojnë më shpesh të votojnë, sesa votuesit e rinj. Dhe studimet shkencore, kanë zbuluar se votuesit preferojnë zakonisht kandidatët ?që janë më afër moshës së tyre?.

Dhe kjo duket si një formulë universale:Vendet e plakura, prodhojnë politikanë të moshuar.

Por që nga vitet 1980, gati çdo vend evropian është plakur, ndërsa udhëheqësi tipik i Bashkimit Evropian, është në fakt në një moshë më të re. Në Britani, edhe pse njerëzit mbi 55-vjeç dominojnë mbi njerëzit nën 30 vjeç, kryeministri aktual Boris Johnson, është ?vetëm? 55-vjeç. Bajden, Sanders dhe Trump, janë që të gjithë më të moshuar se sa 5 kryeministrat e mëparshëm britakë, duke nisur nga Toni Bler.

Pra, preferenca ndaj kandidatët shumë të moshuar, duket të jetë tipikisht amerikane. E si shpjegohet kjo? Ndoshta ndikojnë dekadat e shkëputjes së të rinjve nga politika. Sipas ?The Economist?, amerikanët e moshuar tejkalojnë dukshëm të rinjtë amerikanë me një diferencë më të gjerë, sesa në një vendin tipik të OECD.

Kjo është veçanërisht e vërtetë në nivelin lokal. Siç shprehet Timoti Noah në ?Politico?, studimet kanë zbuluar se mosha mesatare e votuesve në zgjedhjet lokale në SHBA është 57-vjeç, pra gati një brez më i moshuar sesa mosha mesatare e votuesve të ligjshëm. Ose ndoshta bëhet fjalë për preferencën e elektoratit amerikan për ?fillestarët me përvojë?.

Që nga viti 1996, çdo president i ri ka pasur më pak përvojë në politikën kombëtare, sesa parardhësi. Bill Klinton ishte një fytyrë më e freskët se Xhorxh H.W Bush, por kishte më shumë përvojë guvernatoriale sesa Xhorxh W.Bush, që nga ana tjetër kishte qenë më shumë vite guvernator sesa Barak Obama senator.

Dhe pastaj erdhi Trump, që nuk kishte asnjë përvojë politike. Me këtë prirje, kandidati i ardhshëm presidencial i Amerikës, do të jetë një influencues 35-vjeçar në YouTube. Udhëheqja amerikane, përbëhet në tërësi nga njerëz të moshuar. Mosha mesatare në Kongres, është më e madhja e gjitha kohërave.

Të jemi të qartë, kjo dukuri është më e madhe se politika. Në biznes, shkencë dhe financë, pushteti është përqendruar tek të moshuarit. Dhe ky dominim është pa dyshim i lidhur me mbizotërimin e të plakurve. Amerikanët me të ardhura më të mëdha, po jetojnë më gjatë se kurrë më parë, dhe ndërkohë punojnë më gjatë.

Ndërkohë, gerontokracia (pushteti i të moshuarve), është një ?kushërirë? e plutokracisë. Fuqia e përqendruar në duart e njerëzve të moshuar që janë gjithashtu të pasur, do të çojë në mënyrë të parashikueshme në politika nga të cilat përfitojnë të moshuarit dhe të pasurit, në kurriz të më pak të privilegjuarve.

Nga ana tjetër, qeverisja e të moshuarve mund të jetë një qeverisje e keqe. Në fund të Luftës së Ftohtë, një kritikë e zakonshme ndaj Bashkimit Sovjetik, ishte se vendi po shkatërrohej pjesërisht pasi politbyroja sovjetike përbëhej nga anëtarë shumë të moshuar, dhe që nuk ishte në kontakt me realitetin për të drejtuar vendin në një botë në ndryshim.

Studimet të shumta tregojnë se përkeqësimi i funksionit njohës tek njerëzit, përshpejtohet në të 70-at . Pra duket se është e rrezikshme, të lihen çështjet më të rëndësishme të jetës, vdekjes dhe mirëqenies, në duart e një grupi udhëheqësish të moshuar./ Përshtatur nga CNA.al





Lajmet e fundit nga