Historia/ Kur nisën njerëzit të lajnë duart me sapun?

7 Mars 2020, 07:35, Blog CNA

Përkundër besimit popullor se njerëzit në kohën e Mesjetës kutërbonin në masë erë të keqe, ata i lanin shpesh duart, zakonisht kur ngriheshin nga gjumi në mëngjes, si dhe para dhe pas ngrënies. Dhe kjo gjë nuk ishte vetëm një akt i një sjellje të mirë, por ata ishin të ndërgjegjshëm për lidhjen midis papastërtisë dhe sëmundjeve.

Për pasojë, kirurgu i shekullit XIV, Xhon i Ardernes, u kërkoi praktikantëve të tij të ardhshëm të mjekësisë që të ?pastronin duart e tyre nga të gjitha papastërtitë dhe fëlliqësirat?. Larja e duarve kishte rëndësi, sepse shihej si një mjet që hiqte si papastërtitë e jashtme, ashtu edhe jashtëqitjet e dëmshme trupore.

Shqetësimi i dyfishtë mbi papastërtitë dhe jashtëqitjet trupore, vazhdoi edhe gjatë periudhës së Rilindjes. Mjeku italian Tomazo Rangone (1493-1577), këshillonte që duart duhet ?të pastrohen rregullisht nga papastërtitë, djersitja, dhe pisllqet e tjera që natyra shpesh i depoziton në atë vend?.

Mjekë të tjerë të kohës, e pranonin se duart mund të transmetonin sëmundje të ndryshme, edhe pse shqetësimet e tyre fokusoheshin tek sëmundjet e lëkurës siç ishte zgjebja, sesa nga Murtaja që ishte më famëkeqja. Prandaj, larja e duarve mendohej se ishte e nevojshme për një shëndet të mirë.

Shqetësimet e hershme në lidhje me higjenën e duarve, përqendroheshin më shpesh tek ushqimi. Prandaj shumica e njerëzve, lanin duart para dhe pas ngrënies. Disa libra me këshilla, këmbëngulnin që edhe duart e pastra duhet të rilaheshin në tryezë, duke përdorur një legen, në mënyrë që të gjithë të tjerët të ndjehen shumë më të sigurt për ndarjen e ushqimit.

Si e tillë, higjena e dobët mund të provokonte një reagim të ashpër. Pasi hëngra darkën me xhaxhain Uajt në vitin 1663, shkruan Samuel Pepis, ?pamja e duarve të tezes time… gati më solli zorrët tek goja!?. Shoqëria e shtresës së lartë në Britaninë xhorxhiane, shqetësohej shumë për higjenën e duarve të shërbëtorëve, sidomos gjatë përgatitjes së ushqimit dhe shërbimit të tyre në tryezë.

Shkrimtarja e shekullit XVIII-të, Eliza Hejud kërkoi nga shërbëtoret e saj që t?i lanin duart rregullisht, dhe nga pjesa tjetër e personelit që shërbente, që t?i mbante duart ?të rregullta dhe të pastra?, sipas një libri të sjelljes të asaj kohe.

?Udhëzimet për shërbëtorët? e vitit 1745 e shkrimtarit Xhonatan Suift, kritikonin enkas shërbëtorët që përgatitnin sallata me duar të palara, pasi ishin marrë me gatimin e mishit, apo pasi kishin shkuar në tualet. Në shekullin XIX, shkencëtarë tillë si Lui Pastër dhe Jozes Lister, bënë përparime të rëndësishme në teorinë e mikrobeve, dhe në zbatimet e saj praktike, të cilat shpjegonin qartë se përse larja e duarve funksionon në frenimin e përhapjes së sëmundjeve. Ndonëse më pak i njohur, një tjetër pionier i rëndësishëm në këtë drejtim ishte mjeku obstetër hungarez me banim në Vjenë, Injac Semelveis (1818?1865), i cili e kuptoi se gratë e klasës punëtore infektoheshin me sëmundjen e etheve nga mjekët, të cilët shkonin direkt nga morgu për në sallën e lindjeve.

Ai vërtetoi se vdekshmëria e nënave gjatë lindjes, mund të redukohej shumë me larjen rutinore të duarve me një lëng me bazë klori. Kjo njohuri e re revolucionare, pati çuditërisht pak ndikim të menjëhershëm, pjesërisht për shkak të rezistencës nga mjekët, që nuk pranuan të fajësohen për vdekjen e pacientëve të tyre.

Sidoqoftë, në dekadat që pasuan u bënë përpjekje të shpeshta për ta bindur publikun më të gjerë mbi vlerën e madhe që ka higjena e duarve. Në vitet 1920, kompania prodhuese e sapunëve ?Lever Brothers?, zhvilloi një fushatë të duarve të pastra, dhe u kërkoi fëmijëve të lanin duart ?para mëngjesit, para darkës dhe pas shkollës?.

Sapuni i tyre ?Lifebuoy?, u promovua si mënyra më e mirë për të zhdukur mikrobet, pasi në një reklamë të vitit 1927, shfaqej një baba që e këshillonte të birin se ?duart e pista, janë të rrezikshme?. Reklama të tilla, patën ndikim të konsiderueshëm, por mesazhi i tyre vazhdon të përsëritet edhe sot./Historyextra –Përshtatur nga CNA.al