Haluçinacionet/ Pse ndodh shumica e tyre, dhe kur duhet të shqetësohemi

8 Mars 2020, 07:40, Blog CNA

Kur na shkon mendja tek haluçinacionet, shumica prej nesh priremi të mendojmë mbi sëmundjen mendore të skizofrenisë. Por haluçinacionet janë tepër të larmishme, dhe mund të ndodhin për shumë arsye të ndryshme, shumë nga të cilat nuk kanë asnjë lidhje me ndonjë sëmundje mendore.

Në fakt, shumë njerëz përjetojnë haluçinacione në një moment të jetës së tyre, edhe kur tek ata nuk ka asnjë gjë që nuk shkon. Shumë haluçinacione janë të thjeshta, dhe shkaktohen kryesisht nga privimi shqisor. Për shembull, kur shihni ngultazi një mur për 20 minuta, ndoshta gjatë meditimit, mund të shihni shpesh njolla ngjyrash që shfaqen dhe zhduken para syve tuaj.

Eksperimente më të mëdha që përfshijnë privimin ndijor, tregojnë një proges të haluçinacioneve nga vijat dhe ngjyrat e thjeshta, deri në figura të ndryshme, në ratet kur privimi shqisor zgjat mjaftueshëm.

Por ka edhe haluçinacione të privimit social. Kur vdes bashkëshorti i dikujt, një grua përjeton haluçinacione ku i duket se sheh ose e dëgjon bashkëshortin e ndjerë edhe për një kohë të shkurtër pas vdekjes. Efekti i ?njeriu të tretë?, prek gjithashtu udhëtarët e apasionuar pas maleve, por edhe njerëzit që qëndrojnë vetëm për një kohë të gjatë, kur gabimisht kanë ndjesinë se me të ndodhet edhe një person tjetër.

Kjo dukuri u raportua dikur nga eksploratori britanik i Antarktidës Ernest Shakëllton. Edhe përvojat jashtë trupore, lidhen gjithashtu me privimin shqisor. Për për shembull, përvoja e fluturimit sipër shtratit dhe parjes së vetes, ndodh kur jeni të palëvizshëm dhe ndoshta nën efektin e anestezisë.

Njerëzit që janë më shumë në kontakt me trupin e tyre, si balerinët apo atletët, kanë shumë më pak të ngjarë që të kenë këto lloj haluçinacionesh. Haluçinacione të tilla, shkaktohen shpesh nga dhimbjet e kohës. Shumë njerëz që vuajnë nga migrena, përjetojnë halucinacione të nivelit të ulët në fushën e tyre vizuale.

Një nga tiparet e haluçinacioneve të shkaktuara nga privimit shqisor, është se ato kanë prirjen të jenë relativisht absurde. Pra haluçinacionet nuk bashkëveprojnë me ju, dhe ato nuk ndjehen si të rëndësishme se një nivel personal. Dhe kjo gjë, është në kontrast me haluçinacionet e shkaktuara nga sëmundja e skizofrenisë.

Në këto të fundit njerëzit ndjehen të përndjekur, paranojakë, dhe një haluçinacion mund të shoqërohet me sjellje të çmendura. Ndërsa haluçinacionet e shkaktuara nga privimi shqisor ose mbivendosja, mund të jenë paksa të bezdisshme ose mbase edhe të këndshme, halucinacionet që shoqërohen me sëmundje më serioze mendore, kanë tendencën të jenë të tmerrshme dhe dëshpëruese.

Lloji më i zakonshëm i haluçinacionit tek njerëzit që vuajnë nga skizofrenia, janë zërat që dëgjojnë në kokën e tyre. Ka prova që sugjerojnë se kjo simptomë ka të bëjë me risjelljen në kujtesë të gjërave të thëna dikur, të cilat më pas keqinterpretohen.
Vetëdija se përvoja juaj është në fakt një haluçinacion, është një nga gjërat kryesore që e ndan haluçinacionin nga llojet e tjera të imagjinatës. Ka shumë haluçinacione, ku njerëzit janë të vetëdijshëm për to. Për shembull, njerëzit që shohin drita gjatë krizave të migrenës, e dinë shumë mirë se cilat janë haluçinacionet.

Por edhe imagjinata, mund të ngatërrohet me realitetin. Në një eksperiment, studiuesi u kërkoi njerëzve të imagjinonin sikur kënga ?Ëhite Christmas? po luhej në një dhomë aty pranë. Një në çdo 20 nga pjesëmarrësit, përfundoi duke e besuar vërtet se kënga po luhej në dhomën tjetër, edhe pse ata thjesht ishin udhëzuar që ta imagjinonin këtë gjë!

Ne mund t?i përcaktojmë haluçinacionet si përvoja perceptuese, që nuk shkaktohen nga ato që normalisht do të shkaktonin përvoja të tilla gjatë perceptimit. Kjo është ajo që është e zakonshme për të gjitha haluçinacionet. Por kur analizojmë arsyet themelore pse ndodhin haluçinacionet në tru, ne mund të shohim shumë shkaqe – rikthim i kujtesës, ilaçet haluçinogjene, ndërhyrje nga ëndrra kur jeni duke fjetur, privimi ndijor si dhe kllapitë./Përshtatur nga CNA.al