E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

5 mënyrat se si zjarret mund të dëmtojnë shëndetin tuaj

12 Gusht 2025, 09:36, Shëndeti CNA

Tymi i zjarreve në pyje duket se është më i dëmshëm se llojet e tjera të ndotjes së ajrit kur bëhet fjalë për shëndetin tonë.

Tymi dhe flakët mund të shkaktojnë nivele të larta të ndotjes së ajrit, të cilat janë të dëmshme për shëndetin e njerëzve dhe mund të përhapen mijëra kilometra larg zjarrit.

Tymi i zjarreve në pyje duket gjithashtu më i dëmshëm se llojet e tjera të ndotjes së ajrit kur bëhet fjalë për shëndetin tonë, megjithëse kërkimet mbi ndikimin e tij afatgjatë janë të kufizuara.

Fëmijët, të moshuarit, njerëzit me probleme të caktuara shëndetësore dhe punëtorët në natyrë janë në rrezik më të lartë për ndërlikime.

Edhe pasi të jenë nën kontroll, zjarret mund të ndikojnë në mirëqenien e njerëzve, për shembull, duke ua vështirësuar atyre aksesin në shërbimet e kujdesit shëndetësor.

Ja pesë mënyra se si zjarret në pyje mund të ndikojnë në shëndetin e njeriut - dhe si mund ta mbroni veten nëse prekeni nga tymi.

1. Irritim i frymëmarrjes

Tymi i zjarreve në pyje është plot me ndotës të vegjël të ajrit, duke përfshirë grimcat e imëta ose PM2.5. Ai mund të depërtojë thellë në mushkëri, duke shkaktuar kriza kolle, dhimbje gjoksi dhe djegie në sy.

Ekspozimi gjithashtu mund të përkeqësojë astmën dhe është lidhur me pneumoninë.

2. Dëmtim i organeve

Ekspertët besojnë se PM2.5 mund të hyjë në qarkullimin e gjakut, të shkaktojë inflamacion dhe të prekë pjesë të tjera të trupit, përfshirë zemrën. Ekspozimi ndaj tymit është lidhur me një rrezik më të lartë të arrestit të papritur kardiak dhe atakut në zemër.

Përtej ndikimit në mushkëri dhe zemra, PM2.5 nga tymi i zjarreve në pyje mund të shkaktojë dhe përkeqësojë problemet me lëkurën, zorrët, veshkat, sytë, hundën dhe mëlçinë, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).

3. Probleme të shëndetit mendor

Zjarret në pyje mund të jenë traumatike. Viktimat janë në rrezik më të lartë për depresion, pagjumësi dhe çrregullim të stresit post-traumatik (PTSD), sipas Agjencisë Europiane të Mjedisit (EEA). Ndikimi në shëndetin mendor mund të jetë i menjëhershëm ose afatgjatë.

Ndërkohë, një hulumtim i publikuar këtë javë zbuloi se pas zjarreve shkatërruese në ishullin Maui të Havait në vitin 2023, shkalla e vetëvrasjeve dhe vdekjeve nga mbidoza pothuajse u dyfishua.

4. Performanca e trurit

Tymi i zjarreve në pyje mund të çojë në dëmtime njohëse dhe humbje të kujtesës, tha OBSH-ja. Në një studim të publikuar vitin e kaluar, sa më shumë njerëz të ekspozoheshin ndaj ndotësve të zjarreve në pyje me kalimin e kohës, aq më shumë gjasa kishte që ata të diagnostikoheshin me demencë.

Në një studim tjetër, studiuesit zbuluan se të rriturit kishin një përqendrim më të shkurtër brenda vetëm pak orësh nga ekspozimi ndaj ndotjes nga tymi i pyjeve.

5. Kanceri

Ekspozimi afatgjatë ndaj tymit të zjarreve në pyje mund të rrisë rrezikun e kancerit të mushkërive dhe tumoreve të trurit, megjithëse nevojiten më shumë kërkime mbi këtë temë.

Një shqyrtim gjithëpërfshirës në vitin 2022, për shembull, zbuloi se PM2.5 dhe kimikate të tjera që gjenden shpesh në tymin e zjarreve ishin të lidhura me kancerin, bazuar në studime që treguan rreziqe të larta për kancer midis zjarrfikësve dhe njerëzve në Shtetet e Bashkuara perëndimore, ku zjarret janë të zakonshme.

Si mund ta mbrojmë veten nga tymi i zjarreve në pyje?

Nëse tymi i zjarrit në pyll ju arrin, ka hapa që mund të ndërmerrni për të minimizuar ndikimin e tij në shëndetin tuaj.

Në pjesë të Francës të prekura nga zjarret, autoritetet lokale po u bëjnë thirrje banorëve dhe turistëve të qëndrojnë në shtëpitë e tyre, përveç nëse u thuhet të evakuohen.

Ndërkohë, IQAir, një kompani zvicerane që monitoron cilësinë e ajrit, rekomandon që njerëzit të mbyllin dyert dhe dritaret, të vendosin sistemin e ngrohjes dhe ftohjes në mënyrë që të riqarkullojë ajrin e brendshëm dhe të marrin në konsideratë përdorimin e një pastruesi ajri.

Thuhet se njerëzit duhet të përpiqen të qëndrojnë brenda dhe të mbajnë një maskë KN95 nëse duhet të dalin nga shtëpia./ CNA