Kalendari historik/Çfarë ka ndodhur më 25 shtator?

25 Shtator 2023, 10:29, Blog CNA

2005 - IRA çarmatoset zyrtarisht

Dy muaj pasi shpalli synimin e saj për të çarmatosur, Ushtria Republikane Irlandeze (IRA) nis të dorëzojë armët e saj përpara një komisioni inspektorësh të pavarur. Çmontimi i arsenalit të konsiderueshëm të këtij grupi, u bë në disa vende sekrete në Republikën e Irlandës.

Një prift protestant dhe një prift katolik, si dhe zyrtarë nga Finlanda dhe Shtetet e Bashkuara ishin dëshmitarë të ngjarjes historike. Në mesin e armëve ishin ato automatike, municionet, raketat dhe eksplozivët. E themeluar fillimisht në vitin 1919 për t’iu kundërvënë ushtarakisht sundimit britanik në Irlandë, IRA funksionoi që nga vitet 1960 si krahu ushtarak i partisë
politike nacionaliste irlandeze Sinn Fein.

IRA (dhe fraksionet e shkëputura prej saj që përdorin derivate të ndryshme të këtij emri), përdorën për më shumë se 30 vjet taktikat terroriste dhe atentatet në luftën e tyre për çlirimin e Irlandës së Veriut nga sundimi britanik. Në prillin e vitit1998, pas më shumë se 22 muaj negociata, u nënshkrua më në fund një marrëveshje paqeje që hyri në histori si Marrëveshja e
Belfastit ose e Premtes së Mirë.

E miratuar nga qeveritë britanike dhe irlandeze, nga 8 prej 10 partive politike të Irlandës së Veriut dhe votuesit e rajonit, marrëveshja parashikonte ndarjen e pushtetit midis katolikëve dhe protestantëve në qeveri, një angazhim për paqen dhe demokracinë, dhe zotimin që grupimet paraushtarake të të dyja palëve të dorëzonin armët brenda 2 viteve.

Në fillim IRA refuzoi të dorëzonte armët. Kjo qasje e bllokoi procesin e paqes për gati 6 vjet. Edhe pse shumë protestantë në Irlandën e Veriut nuk besonin se IRA do të hiqte realisht dorë nga të gjitha armët e saj, çarmatimi përfaqësonte një hap të rëndësishëm drejt paqes së qëndrueshme në rajonin e trazuar prej kohësh. Në fakt edhe pas çarmatimit, fraksione të veçanta të IRA-s, kërcënuan me vazhdimin e dhunës.

Ngjarje të tjera të rëndësishme:
1789 - Kongresi i Shteteve të Bashkuara, miratoi 12 ndryshime në Kushtetutë, duke ia dërguar shteteve për ratifikim. Ndryshimet, të njohura si Deklaratave e të Drejtave, u hartuan për të mbrojtur të drejtat themelore të qytetarëve amerikane, duke u garantuar atyre lirinë e fjalës, medias, mbledhjes dhe ushtrimit të besimit fetar; të drejtën për një gjyq të drejtë, si dhe për mbajtjen e armëve.

1926- Industrialisti i njohur amerikan, Henri Ford, shpall javën e 5 ditore të punës në kompaninë e tij të prodhimit të makinave.
1938 - Presidenti amerikan Frenklin Ruzvelt, nxit nisjen e bisedimeve midis Adolf Hitlerit dhe presidentit të Çekosllovakisë Edvard Benesh për çështjen e krahinës së Sudeteve.
1943 - Ushtria e Kuqe çliron Smolenskun nga ushtria gjermane, e cila nis tërheqjen nga Bashkimi Sovjetik në përmjet lumit Dnjepër.
1956 - Nis të funksionojë shërbimi i parë telefonik nënujor midis Shteteve të Bashkuara dhe Evropës. Dy kabllo të shtrira nën Oqeanin Atlantik, garantuan një komunikim më të qartë midis dy kontinenteve.

1959 - Presidenti amerikan Duajt Ajzenhauer dhe ai sovjetik Nikita Hrushov zhvilluan bisedime kokë më kokë. Ata arritën një dakordësi të përgjithshme mbi një numër çështjesh./ Përshtatur në shqip nga CNA