Si mund të garantojë OKB-ja një ndershmëri dhe drejtësi më të madhe?

22 Shtator 2023, 22:50, Blog CNA

Si mund të garantojë OKB-ja një ndershmëri dhe drejtësi

Pas Luftës së Parë Botërore, u krijua Lidhja e Kombeve me synimin fisnik zgjidhjen në mënyrë paqësore të mosmarrëveshjeve ndërkombëtare. Megjithatë, ky organ rezultoi të ishte i paefektshëm në parandalimin e shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore.

Pas Luftës së Dytë Botërore, fuqitë fituese u bashkuan për të krijuar Kombet e Bashkuara, me objektiv kryesor ruajtjen e paqes dhe sigurisë globale, duke mbushur boshllëkun e krijuar nga dështimet e njëpasnjëshme të Lidhjes së Kombeve. Por a mund ta konsiderojmë vërtet projektin e OKB-së një sukses, vetëm sepse nuk kemi qenë dëshmitarë të një Lufte të Tretë Botërore që nga krijimi i saj?

Nga Lufta e Koresë në atë të Vietnamit, tek konflikti izraelito-palestinez, mosmarrëveshja mbi ishullin e Qipros, gjenocidi në Ruandë, Lufta e Bosnjës, konfliktet e Irakut deri tek trazirat në Libi dhe lufta e vazhdueshme në Ukrainë, ne kemi qenë dëshmitarë të konflikteve, gjenocideve dhe masakrave që i kanë marrë jetën miliona njerëzve.

Çfarë ka bërë OKB-ja për parandalimin apo zbutjen e këtyre krizave?

Nëse në horizont do të shfaqej një tjetër konflikt global, a mund të ndërhynte OKB-ja në një mënyrë efektive për ta shmangur katastrofën e afërt? Këto pyetje e sfidojnë aftësinë e kësaj organizate për të përmbushur potencialin e saj në parandalimin në një shkallë masive të vuajtjeve njerëzore.

Në një mënyrë gati universale, përgjigjja për të gjitha këto pyetje është “Jo”. Megjithatë, midis afro 200 vendeve, Turqia qëndron e vetme në nënvizimin sistematik të mungesës së efektivitetit të OKB-së dhe të strukturës së saj, e cila mbron fuqitë perandorake, duke thënë në thelb se “Mbreti është lakuriq”.

Presidenti Rexhep Tajip Erdogan, një figurë kyçe në fushatën “Bota është më e madhe se 5 vende”, ka shkruar 2 libra pikërisht për këtë çështje. Tani, le të lëmë mënjanë arsyen pse 5 anëtarët e përhershëm të OKB-së thonë fjalën e fundit mbi shumë çështje.

Sistemi aktual i përshtatet interesave të Shteteve të Bashkuara, Kinës, Rusisë, Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar, vende që janë të përfshira në gati të gjitha krizat globale. Por pyetja mbetet:Pse 188 vendet e mbetura e pranojnë këtë padrejtësi?

Pse ato kënaqen me rolet e tyre të pafuqishme si anëtare jo të përhershme të Këshillit të Sigurimit, ku disa shërbejnë për 2 vjet dhe të tjerët për 1 vit? A janë ato të kënaqura me këto role modeste dhe e shmangin rebelimin kundër kësaj padrejtësie? Si mund të jenë ato kaq të qeta për pafuqinë e tyre?

Një pafuqi e mësuar

Për shembull, parashikoni një skenar për vitin e ardhshëm, ku një bojkot i lë 5 anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të izoluar në Nju Jork. Në këtë situatë hipotetike, 188 vende mund të parashtrojnë kërkesat e mëposhtme:

- Heqje e mekanizmave të anëtarësimit të përhershëm dhe vetos brenda Këshillit, për të garantuar një vendimmarrjen më efikase dhe për të përmirësuar funksionalitetin e tij,

- Kufizim i kompetencat e Këshillit, përmes rritje së autoritetit të Asamblesë së Përgjithshme për të thyer monopolin e pushtetit. Për më tepër, duhet krijuar një rrugë ligjore për të kundërshtuar vendimet e Këshillit,

- Dhe së fundmi të paraqitet një kërkesë nga Asambleja e Përgjithshme, sidomos për vendimet e Këshillit që lidhen me sanksionet apo ndërhyrjet ushtarake.

A e konsideroni këtë thjesht një fantazi? Në një epokë ku demokracia vlerësohet botërisht si një vlerë themelore, a është e tepërt të shpresosh shpërbërjen e oligarkisë brenda OKB-së? Pse një strukturë pluraliste për OKB-në, që do të siguronte një zë të barabartë për të gjitha kombet, konsiderohet një kërcënim si për organizatën por edhe për botën?

Çfarë e dallon Kinën, Rusinë, SHBA-në, Francën apo Britaninë e Madhe si më të besueshme dhe racionale, kur krahasohen me Irakun, Singaporin, Kilin apo Afrikën e Jugut? A mos këtu ndikon fuqia dhe këmbëngulja e tyre më e madhe, zotërimi i arsenaleve bërthamore, apo fakti që të kredencialet e tyre janë aq të diskretituara, sa që janë të pakrahasueshme me ato të 188 vendeve të tjera të botës?

Çfarë thotë arsyeja, logjika dhe ndërgjegjja juaj për këtë “pafuqi të mësuar”? Që të vazhdojmë të ecim përpara me këtë parodi, edhe pse e dimë se OKB-ja, e paaftë për të vendosur drejtësi brenda vetes, nuk mund ta bëjë botën një vend më të drejtë. Çfarë lloj hipokrizie është kjo? Nga Melih Altinok “Daily Sabah”/ Përshtatur nga CNA