E fundit!

16:28 Aktualitet

"Kallashnikovi çau jelekun anti-plumb"/ Hita: Po kryhen procedurat që efektivi i vrarë të përfitojë statusin e dëshmorit

Drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit, Skënder Hit...

E kundërta e Deja Vu ekziston, është e çuditshme

24 Shtator 2023, 18:24, Blog CNA

Përsëritja ka një marrëdhënie të çuditshme me mendjen e njeriut. Për shembull marrim përvojën e Deja vu-së, kur besojmë gabimisht se kemi përjetuar një situatë të re në të kaluarën, duke shkaktuar tek ju një ndjenjë drithëruese të së kaluarës. Por ne kemi zbuluar se Deja vu është në fakt një “dritare” në funksionimin e sistemit tonë të kujtesës.

Studimi ynë i fundit, zbuloi se ky fenomen lind kur pjesa e trurit që zbulon familjaritetin de-sinkronizohet me realitetin. Deja vu është sinjali që ju paralajmëron për këtë dukuri të habitshme:ai është një lloj “kontrollori faktesh” për sistemin e kujtesës. Por përsëritja mund të bëjë diçka edhe më të çuditshme dhe të pazakontë.

E kundërta e DejaVu-së është “Jamais Vu”, kur diçka që ju e dini si të ditur perceptohet në një moment si jo reale apo edhe e re. Jamais Vu, mund të përfshijë shikimin e një fytyre të njohur dhe konsiderimin e saj si të pazakontë ose të panjohur. Muzikantëve iu ndodh jo rrallë, për shembull ata harrojnë një pasazh shumë të njohur muzikor.

Ju vetë mund ta keni përjetuar kur keni shkuar në një vend të njohur, dhe në një moment jeni ndjerë i çorientuar, ose e keni parë atë me “sy të rinj”. Kjo përvojë është edhe më e rrallë se Déjà Vu dhe ndoshta edhe më e pazakontë dhe shqetësuese.

Kur u kërkon njerëzve që ta përshkruajnë atë në pyetësorë ata shprehen:”Kur isha duke shkruar në provim fjalën ‘oreks’, vazhdova ta shoh për disa momente pasi po supozoja se mund të jetë e gabuar”. Ne nuk dimë ende shumë për dukurinë “Jamais Vu”.

Në eksperimentin e parë që kryem, 94 studentë e kaluan kohën duke shkruar vazhdimisht të njëjtën fjalë. Ata e bënë këtë me 12 fjalë të ndryshme, të cilat varionin nga të zakonshmet, si “porta”, deri fjali më pak të zakonshme si “shpata”.

Më pas u kërkuam pjesëmarrësve ta kopjonin fjalën sa më shpejt që të ishte e mundur, por u thamë se lejoheshin të ndalonin, kur ishin duke përjetuar një ndjenjë të veçantë, si mërzia apo lodhja e dorës. Ndalimi i procesit sepse gjërat nisën të perceptohen si të çuditshme, ishte opsioni më i zakonshëm i zgjedhur nga rreth 70 për qind e studentëve.

Ata u ndalën të paktën një herë sepse ndjenin diçka të veçantë, të cilën ne e përkufizuam si “Jamais Vu”. Kjo zakonisht ndodhte pas rreth një minute (33 përsëritje) - dhe zakonisht për fjalë të njohura. Ndërkohë në një eksperiment të dytë ne përdorëm vetëm fjalën angleze “the”, sepse ishte më e zakonshme.

Këtë herë, 55 për qind e studentëve ndaluan së shkruari për arsye që përputhen me përkufizimin tonë mbi “Jamais Vu” (por pas vetëm 27 përsëritjeve). Më pas të rinjtë i përshkruan përvojat e tyre në mënyra të ndryshme, duke filluar nga “humbja e kuptimit të fjalëve sa më shumë që i shikonin të shkruara nga “na u duk sikur e humbëm kontrollin e dorës”, deri tek përshkrimi i preferuar për ne:“Duket sikur është një fjalë, por sikur dikush na ka mashtruar me të”.

Na u deshën rreth 15 vjet për të shkruar dhe botuar këtë hulumtim shkencor. Në vitin 1907, një nga figurat themeluese të psikologjisë, Margaret Uoshbërn, publikoi një eksperiment me një nga studentët e saj, që tregoi “humbjen e fuqisë shoqëruese” për fjalë që u përsëritën për 3 minuta.

Në një moment ato u bënë të çuditshme, e humbën kuptimin dhe u fragmentuan me kalimin e kohës. Kontributi ynë unik në këtë studim, është ideja se transformimet dhe humbjet e kuptimit në përsëritje, shoqërohen nga një ndjenjë e veçantë, që është pikërisht Jamais Vu. Nga Akira O’Connor & Christopher Moulin “Science Alert”/ Pershtatur nga CNA