Plakja e përshpejtuar lidhet me demencën dhe rrezikun e goditjes në tru

13 Qershor 2025, 18:13, Shëndeti CNA

Plakja e përshpejtuar lidhet me demencën dhe rrezikun e goditjes

Një shenjë dalluese e plakjes së përshpejtuar duket se lidhet me një rrezik në rritje të demencës dhe goditjes në tru, thotë një studim i ri.

Gjatësia më e shkurtër e telomereve në qelizat e bardha të gjakut të një personi shoqërohet me dy sëmundjet e trurit, raportuan studiuesit më 11 qershor në revistën Neurology .

Megjithatë, lidhja nuk u gjet tek njerëzit me zakone të shëndetshme jetese, shtuan studiuesit.

“Gjetjet tona mbështesin përfitimet e mundshme të punës për të përmirësuar faktorët e rrezikut, siç është mbajtja e një peshe të shëndetshme, kufizimi i alkoolit dhe gjumi dhe ushtrimet e mjaftueshme, në uljen e rrezikut të sëmundjeve të trurit që lidhen me moshën, edhe tek njerëzit që tashmë po tregojnë shenja të plakjes biologjike dëmtuese”, tha në një njoftim për shtyp studiuesi i lartë Dr. Christopher Anderson , profesor i asociuar i neurologjisë në Shkollën Mjekësore të Harvardit.

Telomeret janë kapele mbrojtëse në skajet e kromozomeve. Shpesh të krahasuara me majat plastike në skajet e lidhëseve të këpucëve, telomeret kryejnë një funksion të ngjashëm - duke parandaluar zbërthimin e kromozomeve.

Telomeret shkurtohen sa herë që qelizat ndahen, duke i bërë ato të dobishme në vlerësimin e moshës biologjike të një personi, thanë studiuesit. Mosha biologjike pasqyron konsumimin nga streset që trupi duron me kalimin e kohës dhe mund të ndryshojë shumë nga mosha kronologjike e reflektuar nga ditëlindja e një personi.

Për këtë studim, studiuesit analizuan të dhënat gjenetike për më shumë se 356,000 njerëz që morën pjesë në UK Biobank, një studim shëndetësor në shkallë të gjerë në Angli, Skoci dhe Uells.

Studiuesit i ndanë pjesëmarrësit në tre grupe bazuar në atë nëse telomeret në qelizat e tyre të bardha të gjakut (leukocitet) ishin të shkurtra, të mesme apo të gjata.

Ekipi më pas krahasoi gjatësinë e telomereve me zakonet e jetesës së secilit person, si dhe nëse ata kishin zhvilluar demencë, goditje në tru apo depresion .

Gjatë një periudhe mesatare prej shtatë vitesh ndjekjeje, gati 26,000 njerëz zhvilluan të paktën një nga këto tre sëmundje të trurit që lidhen me moshën.

Njerëzit me telomeret më të shkurtra kishin 5.8 raste të tre sëmundjeve të trurit për 1,000 persona-vite, krahasuar me 3.9 raste për 1,000 për ata me telomeret më të gjata. Person-vite pasqyrojnë si numrin e njerëzve në një studim ashtu edhe sasinë e kohës që secili person kalon në një studim.

Në përgjithësi, njerëzit me telomere të shkurtra kishin 11% më shumë gjasa të zhvillonin një nga sëmundjet e trurit, pasi morën parasysh faktorë të tjerë rreziku, tregojnë rezultatet.

Ata konkretisht kishin një rrezik më të lartë prej 8% për goditje në tru, 19% rrezik më të lartë për demencë dhe 14% rrezik më të lartë për demencë në moshë të shtyrë, thotë studimi.

Megjithatë, studiuesit zbuluan se njerëzit me telomere të shkurtra nuk kishin një rrezik në rritje nëse bënin zgjedhje më të shëndetshme jetese, si të hanin një dietë të mirë dhe të ushtronin rregullisht.

“Këto rezultate sugjerojnë që sjelljet e shëndetshme të jetesës mund të vonojnë plakjen e qelizave tona dhe të zvogëlojnë frekuencën e këtyre sëmundjeve, veçanërisht tek njerëzit që janë në rrezik më të madh”, tha Anderson.

Studiuesit vunë në dukje se studimi nuk mund të tregojë një lidhje të drejtpërdrejtë shkak-pasojë midis gjatësisë së telomereve dhe shëndetit të trurit, por vetëm një lidhje midis të dyjave./ CNA