Institucionet në Shqipëri dhe Titaniku

24 Prill 2026, 07:55, Opinione Ardi Stefa

Në prill të vitit 1912, anija "Titanik", një mrekulli e inxhinierisë dhe shkencës së kohës, përballoi me sukses pjesën më të madhe të udhëtimit të saj, duke lundruar ashtu si ndërtuesit e saj kishin parashikuar se do të lundronte.

Anija oqeanike "e pafundosshme" u fundos për shkak të pakujdesisë njerëzore, indiferencës ndaj rrezikut për të cilin ishte informuar në mënyrë të mjaftueshme dhe në kohë, besimit se "kam të drejtë" edhe kur shoh se nuk kam, sigurisë, edhe në momentet e fundit, se problemi nuk do të na prekte "ne", por do të ndalej në humbjen e "të tjerëve".

Ka një arsye pse metafora e Titanikut nuk vjetërohet kurrë: është historia e një arrogance që besonte se ishte e pathyeshme, e orkestrës që vazhdonte të luante muzikë ndërsa uji përmbyste anijen.

Dhe në këtë kontekst, institucionet në Shqipëri nuk janë thjesht në krizë. Ato i ngjajnë një orkestrrës që vazhdon koncertin në një anije që po mbytet.

Problemi nuk është se “ka probleme”. Problemi është se institucioneve në Shqipëri u ka humbur funksioni. Ato nuk janë më mekanizma që mbrojnë qytetarin, por struktura që mbrojnë veten dhe ata që i kontrollojnë. Janë bërë fasada ligjore për vendime të marra diku tjetër dhe dekor i një demokracie që më shumë është demo(n)kraci.

Si në anijen Titanik, edhe këtu ka klasa. Ka një “kuvertë të klasit të parë”, ku vendimet merren, ku përgjegjësia shpërndahet në mënyrë selektive dhe ku ligji interpretohet sipas interesit. Dhe, ka edhe një “kuvertë të poshtme (klasi i dytë)”, ku qytetari i zakonshëm përballet me burokracinë, vonesat, padrejtësinë dhe ndjesinë e vazhdueshme se është i vetëm përballë një sistemi që nuk e dëgjon.

Ndërkohë, “orkestra” vazhdon avazin. Herë me vals e shumë herë me tallava: konferenca për shtyp, deklarata optimiste, reforma në letër, raporte që flasin për progres. Një realitet paralel ku gjithçka duket në rregull, ndërkohë që uji është në nivelin e gjoksit. Ironia është se askush nuk e mohon më krizën, thjesht është bërë normale.

Dhe si çdo Titanik, edhe institucionet në Shqipëri kanë kapitenët e vet. Ata që japin urdhra, që bëjnë sikur kontrollojnë situatën, që nuk pranojnë të thonë fjalën më të thjeshtë dhe më të vështirë: “kemi gabuar”. Pranimi i gabimit do të kërkonte përgjegjësi, dhe përgjegjësia është pikërisht ajo që institucionet shqiptare kanë mësuar ta shmangin me mjeshtëri.

Por historia e Titanikut na mëson diçka tjetër: nuk mbytet vetëm anija, mbytet edhe miti. Dhe miti në Shqipëri është ky: që institucionet funksionojnë, që shteti është aty për qytetarin, që drejtësia është e barabartë. Çdo ditë që kalon, ky mit çahet pak më shumë, derisa një ditë nuk mbetet më asgjë për të mbajtur në këmbë iluzionin.

Po pyetët nëse ka ndodhur përplasja me ajsbergun, të jeni të sigurtë. Ajo ka ndodhur prej kohësh. Problemi është: “Kush do të vazhdojë të luajë muzikë dhe kush do të ketë guximin të pranojë se anija po fundoset?”/ CNA