"Me pendlat e korbit të bardhë"/Përkujtohet 100-vjetori i Martin Camajt

22 Korrik 2025, 14:48, Kulturë CNA

"Me pendlat e korbit të bardhë"/Përkujtohet 100-vjetori

Në ambientet e Bibliotekës Publike “Marin Barleti” u zhvillua një mbrëmje letrare me titullin “Me pendlat e korbit të bardhë”, kushtuar 100-vjetorit të lindjes së një prej figurave më të rëndësishme të letërsisë dhe albanologjisë shqiptare, Martin Camaj.

Ky aktivitet nderues për jetën dhe veprën e Camajt mblodhi bashkë studiues, shkrimtarë, aktorë dhe dashamirës të fjalës së shkruar, në një atmosferë reflektimi poetik dhe kujtese historike.

“Ai është një nga shkrimtarët më modern të letërsisë shqipe, i cili për më shumë se 50 vjet u anatemua, por ai vazhdoi të shkruante shqip, edhe pse ishte në emigrim. Librat e tij janë shkruar me atë shqipen e bukur të vendlindjes së tij. Të gjitha ato zakone, tradita, virtyte të asaj zone me problematika të caktuara ai i reflektoi në veprat e tij, që nga poezitë deri te romanet dhe u dha një frymë moderne duke i ruajtur si vlera dhe gur të çmueshëm të jetës së tij, por edhe të letërsisë sonë shqipe. Martin Camajt i kanë borxh Shkodra dhe Shqipëria sepse akoma edhe sot është një shkrimtar ende i pastudiuar. Gjithsesi, ato vepra që atij i janë botuar falë edhe katedrës së gjuhës në Gjermani, në Berlin, sadopak janë pasqyrë e arritjes së këtij njeriu që i qëndroi besnik shqipes dhe shqipja i dha frymë atij deri në momentet e fundit. Detyrimisht ky aktivitet i bibliotekës sonë 'Marin Barleti' është një homazh dhe nderim i figurës gjeniale të tij. Ky është një akt sa qytetar, aq edhe kulturor”, tha shkrimtari Xhahid Bushati.

“Camaj është një autor që pati fatin të pangjashëm në letërsinë botërore dhe shqiptare që të mos e takonte lexuesin e vet dhe si mund të ekzistojë një shkrimtar pa lexuesin? Në fakt edhe në letrat që i dërgon dhe shkëmbejnë me njëri-tjetrin, Martin Camaj dhe Arshi Pipa, ai vë në dukje këtë fakt që ai po shkruan një vepër, e cila është mrekullisht konkurruese në gjithë poetikën botërore dhe kjo është forca e madhe e Camajt dhe jo rastësisht Arshi Pipa duke njohur vlerat e veprës dhe artit të Camajt e propozon për çmimin Nobel. Është një letër e shkruar me titull 'Përshëndetje Martin Camajt, shokut të poezisë dhe mërgimit', në të cilën në kuadrin e revistës 'Albanika' ai bën propozimin për çmimin Nobel të Martin Camajt duke parashtruar edhe arsyen pse vepra e Camajt është një vepër që meriton këtë çmim. Edhe në këto letra të dërguara nga dy personalitete, ajo që vihet re është përpjekja për të diskutuar për çështje thelbësore të botës shqiptare dhe njëkohësisht lartësia me të cilën diskutojnë gjëra të tjera dhe sensi filozofik, europian, dashuria për Shqipërinë, për studimet shqiptare, për çdo gjë shqiptare për ta transmetuar atë në më të mirën e tyre dhe njëkohësisht përpjekja dhe përkorja e Camajt karshi veprës që po transmeton gjithnjë duke vënë në dukje diçka që Camaj e mbërriti lexuesin e tij shqiptar vetëm një vit, vetëm në vitin 1991. Në mars të 1991-shit botohet diçka në shtypin shqiptar dhe pastaj vijnë poezitë pak më vonë dhe në 1992-shin ai ndërron jetë, pra takimi i një shkrimtari me lexuesin e tij është pothuajse inekzistent dhe mendoni se çfarë peshe dhe çfarë vepre ka përcjellë një autor që nuk e ka takuar lexuesin”, u shpreh studiuesja Brikena Smajli.

Disa nga aktorët e Teatrit “Migjeni” interpretuan me ndjeshmëri fragmente nga veprat e shkrimtarit të shquar.

Martin Camaj, i lindur më 21 korrik 1925 në Temal të Dukagjinit, është konsideruar si përfaqësuesi më i rëndësishëm i postmodernizmit shqiptar në letërsi, ndërkohë që ka drejtuar për dekada katedrën e Albanologjisë në Universitetin e Mynihut. Edhe pse jetoi larg atdheut, Camaj mbeti gjithnjë i lidhur me rrënjët gjuhësore, kulturore dhe shpirtërore të Shqipërisë./ CNA