Një monument i veçantë dhe me vlera/ Kisha e ''Shën së Premtes'', Përmet

9 Korrik 2025, 15:43, Kulturë Ilirjan Gjika

Një monument i veçantë dhe me vlera/ Kisha e

Përmeti përbën një nga zonat me një traditë të hershme të krishtërimit që dokumentohet nga periudha e Mesjetës së mesme. Një fakt i tillë shihet te një sërë kishash ortodokse të ndërtuara në territorin e tij gjatë shek. XI-XIX.

Të tilla mund të përmendim disa prej këtyre objekteve që gëzojnë statusin e monumenteve të kulturës, siç janë ato të: "Profetit Ilia" në Buhal, ndërtuar në shek. XI-XII; "Shën Mërisë" në Kosinë, ndërtuar në shek. XII; "Shën Sotirit" në Tremisht, ndërtuar në vitin 1560; "Shën Mërisë" së Pazarit në Përmet, ndërtuar në 1600; "Shën Kollit" në Përmet, ndërtuar në vitin 1747; "Shën e Premtes" në Përmet, ndërtuar në vitin 1776; "Shën Kollit" në Lipë, ndërtuar në vitin 1786; "Shën Mërisë" në Leusë, ndërtuar në vitin 1812; "Shën Thanasit" në Leshicë, ndërtuar më 1812; "Shën Kollit" në Argovë, ndërtuar në vitin 1812; "Shën Ilias" në Buhal, ndërtuar më 1814; "Shën Kostandinit dhe Helenës" në Ogren, ndërtuar në vitin 1859; "Shën Mërisë" në Bënjë, ndërtuar në vitin 1789 dhe "Shën Mërisë" në Okdunan.

Ndërkohë prej tyre mund të veçojmë kishën e "Shën së Premtes" në Përmet, ndërtuar në vitin 1776. E vendosur në pjesën jugore të qytetit, pranë përroit, ajo përbëhet nga naosi, altari, narteksi dhe hajati. Një fakt të tillë e dëshmon edhe mbishkrimi i shkruar në greqisht, në një pllakë guri të vendosur në murin e hajatit, në pjesën veriore të kishës. "Ilia Hrisi. 1776 prill 20 u ndërtua ky tempull me shpenzimet e të gjithë shokëve. Nxitja dhe ktitori ka qenë Leondi, ekonomi, papa Celo. Dhe Fili dhe epitrop Leonti”, lexohet në të.

Kisha e "Shën së Premtes" është një bazilikë trenefëshe, ku mbi kolonat që ndajnë hapësirën e brendshme dhe muret e saj, mbështeten kësulat sferike mbi të cilat ngrihen qemerët cilindrikë. Dallon në këtë rast nefi qendror, përmasat e bërthamave dhe kupolave të të cilit janë më të mëdha dhe të larta, duke krijuar një hapësirë më voluminoze. Naosi i cili ka përmasa 12.90 x 10.70 m, ndahet nga altari, prej një ikonostasi druri të gdhendur që mbështetet në dy kolonat e pjesës lindore. Ky paret prej druri arre mendohet të jetë realizuar diku në fillim të shek. XIX, nga Dhimitri, një mjeshtër i punimit të drurit nga Konica. Ikonostasi është i praruar dhe i polikromuar, i gdhendur me motive floreale, zoomorfe dhe humane.

Ai ndahet në tre breza me dy radhë ikonash dhe dallohet si i vetmi i këtij lloji në Shqipëri, që ka pesë dyer. Të tilla janë dyert e bukura në qendër të tij dhe katër dyer të tjera në të dyja anët e ikonostasit. Ndërkohë pjesa e altarit përbëhet nga bema, absida gjysmërrethore, protezisi dhe diakonikoni. Nga jashtë absida ka formë poligonale dhe është ndërtuar me gurë të skalitur, që zbukurohet nga një sërë harqesh të larta.

Një monument i veçantë dhe me vlera/ Kisha e

Në pjesën e sipërme ajo mbyllet me një kornizë gurësh të vendosur në formën e dhëmbëve të sharrës. Kurse në anën perëndimore të naosit ndodhet narteksi, i cili i është shtuar kishës në një kohë më të vonë. Ai dallohet nga një tjetër teknikë ndërtimi dhe mbulohet nga një çati e drunjtë dhe pa tavan. Po kështu, gjatë pjesës veriore të kësaj faltoreje është vendosur edhe një hajat i hapur, i përbërë nga harkada të mbështetura mbi dy pilastrat e mureve dhe kolona prej guri. Ky ambient mbulohet me qemer cilindrik, ndërsa dy kontraforte janë ndërtuar në pjesën e jashtme të tij, në të dyja anët e hyrjes kryesore.

Kisha e "Shën së Premtes" është ndërtuar me gurë shtufi të lidhur me llaç gëlqereje dhe mbulohet nga një çati dyujëse me rrasa guri, e cila përfshin edhe hajatin nën flegrën e saj. Vetëm pjesa e poshtme e murit lindor është punuar me gurë të skalitur njëlloj si absida. Po kështu, me pllaka guri janë shtruar edhe dyshemeja e kishës dhe hajati, në të cilin ndodhet edhe hyrja kryesore e kishës. Ndërkohë me material druri janë realizuar edhe froni despotik, stolat e besimtarëve dhe tirantat që lidhin kolonat e kupolat me njëra-tjetrën, si dhe me muret e kishës. Ky objekt është pikturuar në vitin 1808 me afreske nga Tërpo Zografi.

Sipas historisë së ikonografisë shqiptare, ky piktor do ta niste veprimtarinë e tij në vitin 1782, kur së bashku me të atin, Kostandinin, pikturojnë afresket e kishës së ‘’Shën Gjergjit’’ në Libofshë. Më pas në vitet 1782-1783, ata, do të pikturojnë në manastirin e Kseropotamit në Malin Athos, si dhe paraklisin e "Shën Anargjirëve Kozma dhe Damian" në Voskopojë. Po kështu, Tërpo Zografi, ka pikturuar në vitin 1805 edhe kishën e manastirit të "Shën Mërisë" në Vodicë të Beratit. Kurse në vitin 1806, ai realizon afresket e kishës së "Fjetjes së Shën Mërisë" në Lubonjë të Kolonjës.

Një monument i veçantë dhe me vlera/ Kisha e

“U pikturua ky tempull i Shën së Premtes, me shpenzimet e të krishterëve, në kohën e peshkopatit të të gjithëhirshmit, shenjtit të Korçës, zotit Joasaf, në kohën kur ishte famullitar Saqelari Kir Pano dhe kartofilaks Kir Papa Zoto, kur ishte kujdestar zoti Dhimitër Stefani, në vitin 1808 shtator. Me dorën e Terpo Zografit birit të Kostandin Zografit, nga Korça”, shkruhej në mbishkrimin që ndodhej mbi faqen e murit perëndimor, brenda naosit, në kishën e "Shën së Premtes" në Përmet (12). Afresku me mbishkrimin në fjalë nuk ekziston më sepse do të shkatërrohej në nëntor 1962, nga përmbytja prej vërshimit të përroit (13). Ndërkohë afresket e restauruara më pas, dekorojnë sot muret anësore të naosit, harqet, qemeret dhe kupolat e kishës. Në to janë paraqitur skena të ndryshme me tematikë nga Dhiata e Vjetër, Dhiata e Re, shenjtorët, etj.

Kisha e "Shën së Premtes" në Përmet është shpallur monument kulture në 1963 (15). Ndërkohë, ky objekt funksionon jo vetëm për besimtarët ortodoksë vendasn por është i hapur edhe për vizitorët e shumtë. Kështu, kontrastit bardh e zi që krijojnë muret dhe çatia, i shtohet edhe ngjyra e blertë e selvive që ndodhen në hyrje të oborrit. Ndërsa afresket e realizuara me mjeshtëri, ikonostasi unik dhe arkitektura e veçantë e bëjnë këtë kishë një atraksion të lakmueshëm të turizmit kulturor./CNA