Kisha e Shën Prokopit në Tiranë/ Veçantia, nga ndërtimi e deri në ditët e sotme

7 Korrik 2025, 19:28, Kulturë CNA

Kisha e Shën Prokopit në Tiranë/ Veçantia, nga

Kisha e Shën Prokopit është ndërtuar ne vitin 1780 për nder të Shenjtorit mbrojtës të Tiranës, Shën Prokopit, i cili kremton më 8 korrik.

Kisha e vjetër

Kjo Kishë e ka origjinën rreth 2 shekuj përpara dhe ka qenë ndërtuar në afërsi të Lanës. Kisha u ngrit aty ku sot është oborri i Presidencës, në një zonë plot ujëra. Ishte një ndërtesë e ulët, që respektonte kanunet e lejuara nga administrata osmane, e që për mbërritjen lartësisë së kërkuar në brendi të saj, dyshemeja e sallës qendrore ulej pak shkallë nën kuotën e hajatit me shtylla nga jashtë.

Kisha e Shën Prokopit në Tiranë/ Veçantia, nga

Kisha e vjetër

Çatia e stërmadhe me kapriatë druri, refleks i kishave të Voskopojës, e cila ndrynte brenda harqe të afreskuara, ishte e mbuluar me tjegulla vendi ndërsa hyrja për në sallën e errët plot piktura bëhej përmes dy portave. Gjelbërimi aty pranë, ushqyer edhe nga ujërat e Prroit’ Verbët, krijonte freskinë e duhur për mjediset jashtë saj ku çlodheshin besimtarët që vinin nga rruga e drejtë që lidhte me Tiranën e që kalonte mes fushës.

Kisha, me dimensione përafërsisht 22×13 m, dhe hapësira e varrezave që ndodheshin djathtas saj, ndodheshin përreth një rrethimi të ulët në trajtë pesëkëndëshi të çrregullt.

Projektimi i kishës së re

I biri i Kristo Luarasit, Skënderi, që kishte mbaruar studimet për arkitekturë në Vjenë, e ku ishte formuar në të njëjtin mjedis me studentët të shquar shqiptarë si Lasgush Poradeci, Qemal Butka, Eqrem Çabej, Rrok Geraj apo Selman Riza, kishte rënë shpejt në sy me projektet e tij harmonike e moderne në Tiranë e Korçë. Luarasi pranoi me entuziazëm detyrën për projektimin e kishës kushtuar Prokopit dhe realizoi padyshim një ndër projektet më të bukura për komunitetin ortodoks të Shqipërisë.

Skënder Luarasi gjatë projektimit

Veçantia në Arkitekturë

Bëhet fjalë për një konceptim tipik mbështetur në traditën hapësinore të kishave post-bizantine të Ballkanit Jugperëndimor, sipas tipologjisë së ashtuquajtur kryq me kupolë.

Kisha ekspozohej hijshëm me hajatin e saj verior, mbulesën e së cilës arkitekti përmes një analize reduktiviste e kishte abstraguar në një lojë trekëndëshash që shoqëronin harqet e ndërshtyllave.

Fasada kryesore ndërthurte po ashtu një monumentalitet të kërkuar dhe të arrirë. Arkitekti këtu, pasqyroi me anë të një triptiku simetrik esencën e volumeve të brendshme të kishës.

Projektimi i ri, 1945

Kisha gjatë komunizmit

Në vitin 1967 edhe kisha e Shën Prokopit pati fatin e të gjitha objekteve të tjera të kultit. Ajo u gjymtua, duke iu hequr pjesët harkore. Në vend të saj u ngrit kafe-restorant “Liqeni”. Çka mbeti nga kisha e Shën Prokopit iu kthye funksionit të mëparshëm, vetëm pas gati 30 vjetësh, në 1993.

Pjesë në filmin 'Skënderbeu'

Pjesë e filmit mbi Skënderbeun

Në historinë e kishës së Shën Prokopit bën pjesë gjithashtu edhe Skënderbeu (1953). Në ambientet përreth kishës është inskenuar ngjarja e Kuvendit të Lezhës, takimi me të dërguarin e Venedikut dhe largimi nga jeta i Skënderbeut./CNA