E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Ja si Tajvani mund të fusë në luftë Amerikën dhe Kinën

6 Shtator 2019, 09:39, Blog CNA

Nga Nicholas Kristof ?The New York Times?

Nëse Shtetet e Bashkuara do të përfshihen në një luftë kundër Kinës, ajo mund të fillojë me siguri në Taipei të Tajvanit. Përgjatë ngushticës së Tajvanit, tensionet po rriten shumë. Dhe mbi të gjitha, ekziston një shqetësim në rritje në mesin e disa ekspertëve të sigurisë, se presidenti kinez Xi Jinping mund të veprojë në një mënyrë të pamatur përkundrejt Tajvanit gjatë viteve që do të vijnë, duke tërhequr kësisoj në një konflikt edhe Shtetet e Bashkuara.

Qasja e ashpër e Xi-së ndaj Hong Kongut, po alarmon tajvanezët, dhe po e zvogëlon edhe më tej mundësinë (nëse ka pasur ndonjëherë një të tillë) e një bashkimi paqësor të Kinës. Kina duket se po braktis përpjekjen e saj për të fituar ?zemrat dhe mendjet? e banorëve të Tajvanit. Ajo ka përmirësuar vazhdimisht aftësitë e saj ushtarake, çka ka rritur frikën se Xi mund t?i përdorë në fund ato.

?Ne jemi shumë të shqetësuar?- më tha ministri i Jashtëm i Tajvanit, Xhozef Vu. Sipas tij, një ekonomi e ngadalësuar, dhe problemet e tjera të brendshme të Kinës, mund ta nxisin Xi të ushtrojë presion mbi Tajvanin për të shpërqendruar vëmendjen. ?Ky është skenari që po diskutohet vazhdimisht nga vendimmarrësit kryesorë?- shtoi ai.

Shqetësimi kryesor i strategëve ushtarakë, nuk është mbi një pushtim në shkallë të plotë. Përkundrazi, ata druhen se Kina mund të shkaktojë kaos dhe dëmtojë ekonominë e ishullit, si një mënyrë për ta gjunjëzuar Tajvanin. Në këtë kuadër, ka një shqetësim real se një sulm kiberntik do të nxirrte jashtë funksionit rrjetin elektrik të Taipeit.

Ose mund të keyë një këputje të kabllove nënujore, që sigurojnë shkëmbimin e të dhënave dhe internetin në Tajvan. Ose një ndërhyrje në Detin e Kinës së Jugut kundër cisternave që transportojnë naftë në Tajvan. Vu shtoi ndërkohë se Kina mund të shtojë presionin e saj ushtarak, duke shpeshtuar patrullimet në zonë, ose duke kryer atje stërvitje ushtarake.

Edhe një bllokadë e pjesshme, do të kishte një ndikim të konsiderueshëm, në qoftë se ajo rrit

kostot e sigurisë, dhe dëmton besimin e investitorëve tek e ardhmja e ishullit. Zyrtarët e qeverisë në Tajvan, hezituan të tregojnë se si do t?i përgjigjen provokimeve në fushën kibernetike dhe në sfera të tjera.

Por Vu tha se zyrtarët ushtarakë ?po përgatiten për mbrojtje dhe sulm?. Një tjetër zyrtar i lartë i qeverisë tajvanaze, tha se hakmarrja mund të përfshijë sulme ajrore mbi provincën kineze të Fuxhianit. Kjo i përshtatet bindjes së Tajvani do të përshkallëzonte përgjigjen, për të mbërritur tek një luftë ballore ndaj Kinës.

Dhe nëse ndodh kjo, askush nuk e di me saktësi se çfarë do të bënte SHBA-ja. Një ligj amerikan i vitit 1979, thotë se Shtetet e Bashkuara janë të përkushtuara në mbrojtjen e Tajvanit, por ligji është i paqartë se deri ku është i përkushtuar në fakt Uashingtoni.

Presidenti amerikan Donald Trump, ka qenë në përgjithësi më shumë mbështetës i Tajvanit sesa paraardhësit e tij. Dhe kjo deri tani ka funksionuar mirë. Por tashmë hapat duhen hedhur me kujdes. Ndërsa Tajvani dhe Kina, mund të njohin linjat e kuqe të njëra-tjetrës, unë shqetësohem se politikanët amerikanë mund të përpiqen ta ndihmojnë Tajvanin në mënyra, që shtojnë rrezikun e shkaktimit të një krize.

Përveç përpjekjeve të saj për të izoluar Tajvanin, Kina po kopjon ?manualin rus?, duke përdorur Facebook dhe platforma të tjera, për të ndërhyrë në demokracinë e Tajvanit në prag të zgjedhjeve vendimtare të janarit të vitit të ardhshëm. ?Kina po përpiqet të diskreditojë dhe çmontojë demokracinë Tajvan?- thotë Keti Çen nga Fondacioni Tajvanez për Demokraci.

Një luftë midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës mbi Tajvanin, do të ishte një kataklizëm. Por do të ishte një katastrofë, edhe nëse Tajvani do të izolohej ose t?i nënshtrohej Pekinit, pasi ky vend është një shtyllë e teknologjisë së lartë (burimi i më shumë se 90 përqind të çipave kompjuterikë më të avancuar), një shtyllë e demokracisë, dhe një ?digë? kundër çdo ekspansioni kinez në Paqësor apo drejt ishullit japonez të Okinauas.

SHBA-ja mund të ndërmarrë disa hapa, të cilat mund të zvogëlojnë rrezikun e një krize. Uashingtoni mund t?ja bëjë të qartë Pekinit, se Tajvani nuk do të ndërmarrë asnjë veprim të njëanshëm, siç është vetëshpallja si një vend i pavarur. Dhe kjo përveç rastit nëse Kina ndërmerr ndonjë veprim ushtarak.

Ndërkohë, Uashingtoni mund të paralajmërojë Pekinin, që nëse ndërpret energjinë elektrike në Taipei, e njëjta gjë mund t?i ndodhë edhe Shangait. Dhe nëse ngacmohen anijet që bëjnë tregti me Tajvani, ato mund të vendosin në të ardhmen flamurin amerikan.

Por kjo do të thotë të mendosh për atë që mund të ndodhë në vitet e ardhshme, dhe t?ja bësh të qartë Xi Jingping se ai do të paguajë një çmim jashtëzakonisht të lartë, nëse tenton të shkelë lirinë e Tajvanit.

Përshtatur nga CNA.al