E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Ema Lazarus, kush është shkrimtarja që frymëzoi imazhin e të famshmes Statuja e Lirisë

2 Shtator 2019, 07:29, Blog CNA

Vepra e fuqishme e Ema Lazarus, u ndikua shumë nga historia e saj familjare, dhe nga një numër i madh figurash me ndikim, që emigruan në Tokën e Re për t?i shpëtuar persekutimit në Evropë. Por vepra e saj më e spikatur është pa dyshim soneti ?Kolosi i Ri?, që mishëron shpirtin e lirisë amerikane, dhe që është i gdhendur në këmbët e Statujës së Lirisë në hyrje të Nju Jorkut.

Puna e poetes së talentuar, u ndikua shumë nga identiteti i saj hebre dhe vuajtja e refugjatëve. Ema Lazarus lindi në vitin 1849, në lagjen kozmopolite Union Square në Nju Jork, si i katërti nga 7 fëmijë. I ati, një tregtar i pasur që merrej me tregtinë e sheqerit, Moisi Lazarus, e kishte prejardhjen nga kolonët e parë hebrenj të Amerikës, të cilët zbarkuan në Amsterdamin e Ri në vitin 1654 pas Inkuizicionit Portugez në Brazil.

Duke ardhur nga një familje e privilegjuar, Ema mori leksione private mbi një mori lëndësh, nga aritmetika, mitologjia, dhe deri tek italishtja. Por pasioni i saj më i madh ishte fjala e shkruar. Që fëmijë e kalonte shumicën e kohës duke shkruar poezi, dhe duke përkthyer libra me poezi nga gjermanishtja dhe frëngjishtja.

Prindërit e saj, veçanërisht babai, e inkurajoi të ndiqte pasionin e saj të guximshëm. Në 1866, kur ishte vetëm 17-vjeçe, Ema Lazarus botoi librin e saj të parë, i financuar nga babai i saj. Vitin që pasoi, ajo i dërgoi një kopje të librit eseistit të famshëm amerikan Ralf Ualdo Emerson.

Ai i dha asaj këshilla shumë të vyera. Shumë shpejt, poezitë e Ema Lazarus, nisën të tërhiqnin më shumë vëmendjen e publikut. Babai i Emmës, ishte një tregtar i suksesshëm. Ai ishte bashkëthemelues i klubit elitar ?Knickerbocker? të Nju Jorkut, dhe punoi shumë që e familja e tij hebreje të asimilohej midis të krishterëve të pasur të shtresës së lartë.

Por statusi i saj i privilegjuar, nuk e ndihmoi Emën të mbrohej nga antisemitizmi që dominonte në të gjitha nivelet e shoqërisë amerikane. Ndaj Lazarus e përdori fuqinë e penës së saj për ta luftuar këtë fenomen. Në fund të viteve 1870, francezët i dhuruan SHBA-së Statujën e Lirisë, si një lloj vlerësimi për heqjen e skllavërisë, një arritje që amerikanët e kishin arritur të paktën teorikisht, ndërsa francezët ende jo në kolonitë e tyre të shumta.

Qeveria amerikane e pranoi me kënaqësi dhuratën. Por kostot për statujën e kushtueshme do të mbuloheshin nga të dy vendet. Franca do të mbulonte për shpenzimet e ndërtimit të statujës dhe transportimin e saj deri në SHBA, ndërsa kjo e fundit duhej vetëm të kujdesej për ngritjen në piedestal.

Mbledhja e fondeve nisi në vitin 1882, ndërsa vitin e ardhshëm mbështetësit e kauzës mbajtën një ankand për të mbledhur fonde. Ema Lazarus u solidarizua me këtë kauzë. Ajo shkoi një poezi të veçantë me këtë rast. Soneti titullohej ?Kolosi i Ri, një referencë ndaj Kolosit të Rodosit në Greqinë e Lashtë.

Poezia e saj e cilësoi Zonjën e Lirisë si Kolosin e Ri amerikan, një pishtar i forcës mëmësore dhe barazisë së gruas. Ajo mbetet një nga poezitë më të njohura deri më sot:

Jo si kolosi i famshëm grek prej bronzi,

Pushtuese, këmbëhapur nga bregu në breg;

E lagur nga deti, si porta e muzgut do të qëndrojë

Një grua e fuqishme me pishtar, flaka e të cilës

Është rrufe-pritëse, dhe emri i saj

është nëna e emigrantëve.

Me pishtar në dorë, dhe me vështrimin drejt brigjeve të largëta

Ajo shpërndan në botë mikpritjen;

Sytë e saj të butë urdhërojnë:

?Më jepni të lodhurit, dhe të pikëlluarit tuaj,

Njerëzit që duan të marrin frymë lirisht,

Të pashpresët që mbushin brigjet tuaja

Dërgojini tek unë të pastrehët, të mbijetuarit nga stuhia,

Unë do t?u ndriçoj rrugën me pishtarin tim pranë derës së artë!

Soneti u lexua në një aktivitet për mbledhjen e fondeve në vitin 1883. Fushata ishte e suksesshme, dhe arriti të mbledhë 100 mijë dollarë (ose 2 milionë dollarë me kursin e sotëm). Si për ironi, ?Kolosi i Ri? u harrua shpejt pas mbledhjes së fondeve.

Ema Lazarus vdiq nga një sëmundje e rëndë më 19 nëntor 1887, 5 vjet pasi shkruajti poezinë. Ajo ishte vetëm 38 vjeçe. Duhej të vinte viti 1901, kur shoqja e ngushtë e saj, Xhorxhina Shaljer e rizbuloi poezinë, që rifitoi famën që meritonte. Për nder të poetes së ndjerë, poema ?Kolosi i Ri?, u vendos në një pllakatë në këmbët e Statujës së Lirisë./ Përshtatur nga CNA.al