Nga Ilia Ballauri/ Thekra dikur në zonën e Korçës

28 Gusht 2024, 10:27, Kulturë Ilia Ballauri

Thekra (Secale cereale) është një lloj drithi, që përdoret për bukë dhe për forazh. Rritet dhe kultivohet në zonat malore, në toka të dobëta dhe e duron të ftohtin më tepër se drithërat e tjerë, si gruri, elbi dhe tërshëra. Mbillet më vonë se gruri dhe korret po ashtu më vonë se gruri.

Kultivimi i saj njihet që në periudhat neolitike, ndërsa nga keltët dhe gjermanikët jo vetëm që kultivohej, por prej thekrës prodhohej edhe një lloj buke e quajtur ‘‘galetë”. Po ashtu, në mesjetë kishte një kultivim të zgjeruar veçanërisht në fushat e Hungarisë dhe përbënte drithin kryesor për bukë.

Mielli i thekrës për prodhuesit e bukës është më i vështirë për t'u përpunuar, por buka ka vlera të larta dietike. Dikur në rrethin e Korçës është mbjellë mjaft, nuk di sot nëse mbillet ende akoma ky drithë që ka ushqyer njeriun për mijëra vjet.

Në vazhdim po sjell hulumtimet e mia për thekrën në zonën e Korçës dhe përreth, që kanë qenë jo të lehta, për të nxjerrë ato pak të dhëna që vazhdojnë për këtë kulturë të rallë dhe jo fort të njohur.

Në zonën e Korçës të dhënat e vitit 1972 tregojnë se për nga struktura varietore, thekra që mbillej në atë kohë, në një përqindje të mirë përbëhej nga e quajtura, thekra e vendit, që konsiderohej si një përzierje hibridesh natyrore dhe populacione të tyre, me kalli cilindrik të zgjatur.

Nuk përmendet origjina zonale e këtij soji, por nga ana tjetër theksohet se një vend qendror për thekrën ka pasur Qarku i Korçës dhe se kjo, këtu mbillej kryesisht në zonat e Vithkuqit, Voskopojës dhe të Gramozit.
Ndërkaq më pas përmendet edhe një soj i quajtur mokra (i huaj, me emër të ndryshuar), i tipit vjeshtor, i cili arrinte lartësinë 150-170 cm, kishte kalli prizmatik 10-12 cm, me 30-36 kokrra në të.

Literatura përmend se në ato kohëra gjendej edhe një thekër e veçantë shumëvjeçare e tipit botanik, Secale cereale montanum, e cila ekzistonte në dy forma: të egër spontane në kullota dhe të kultivuar. Kjo specie shtohej me rizomë, ishte tipike për zonat me dimër shumë të ashpër, vëllazërim të shumtë dhe me kallinj të thyeshëm.

Përshkrimi i literaturës nuk i referohet zonës sonë, por ai është i tillë që e lë të kuptohet se ndoshta në atë kohë kjo gjë konsiderohej e mirënjohur./CNA