E fundit!

10:17 TODAY

More details emerge/ 3 weapons found in the shed where Braçellari was hiding

Investigations into the serious incident in Lozhan, where ...

How to behave in a geopolitical recession

2025-10-02 18:44:00, Opinione Ditmir Bushati

The United Nations has been in a difficult situation for some time, a battleground of tensions between major powers that constantly hinder diplomacy and effective action, especially in the Security Council. The atmosphere surrounding the annual high-level meeting of the UN General Assembly last week was therefore one of growing criticism of the organization's usefulness. More difficult to manage is the liquidity crisis, with a number of member states not paying their contributions to the organization. This means that the United Nations must restructure and cut costs.

This year’s meeting coincided with the eightieth anniversary of the UN, which was born in 1945 from the ruins of war as a courageous challenge to despair and violence. At that time, the UN Charter carried the bold hope that law, dignity and solidarity could shape a more just and peaceful world. Eight decades later, this vision is on the brink of collapse. This was reflected in most of the speeches of world leaders, who emphasized the fact that the world order, balance and dynamics are changing, just as they did after World War II, when the UN was founded.
It must be admitted that the liberal world order was never fully liberal. Never fully global, and not always rules-based. However, for a few decades we were lucky, as it was sufficiently liberal, global and rules-based. I say fortunately, because Albania, Kosovo and we Albanians in general would not be in the position we are in today without the order of yesterday, where freedoms and fundamental human rights had priority. We must learn from history, but always look to the future, bearing in mind that our attitudes and decisions will shape it.
We are now living in a geopolitical recession that is based mainly on the power of global actors and unilateral actions. However, unlike the fluctuations caused by economic recession, the seismic plates of geopolitics take a longer time than those of the economy to stabilize. The way the UN functions and the calls for its comprehensive reform represent in themselves the desire and impossibility, the true dilemma of our time: while the need for international cooperation increases, the possibility of cooperation decreases.

Pandemia globale, luftërat e përgjakshme dhe katastrofa humanitare në Ukrainë dhe Gaza, por jo vetëm, sikundër sfidat që kanë lidhje me klimën, demografinë, zinxhirët botërorë të furnizimit me ushqime, zhvillimet e vrullshme teknologjinë dhe mundësinë e keqpërdorimit të saj, kërkojnë një rregullim ndërkombëtar apo të paktën gjetjen e një emëruesi të përbashkët. Ndërkohë, paraliza e Këshillit të Sigurimit, erozioni i normave dhe respektimit të të drejtave të njeriut, kombinuar me ndjeshmërinë selektive për vuajtjet njerëzore zbulojnë një strukturë morale të shqyer. Edhe pse institucionet e multilateralizmit ku shtetet ‘takohen’ e dialogojnë si OKB-ja ende qëndrojnë në këmbë, themelet e tyre po dobësohen vijimësisht, ndërsa vullneti politik për të ndërmarrë veprime mungon.
Jetojmë në një situatë paradoksale. Nga njëra anë, kemi në dispozicionin tonë atë që mund të konsiderohet si “ndërkombëtarizimi i të menduarit dhe i të vepruarit”, për shkak të grumbullimit të eksperiencës së larmishme të bashkëpunimit ndërkombëtar në disa dekada, dhe nga ana tjetër, jemi përpara pasigurive dhe paqartësive të mëdha, si kurrë më parë.

SHBA-të që konsiderohen si themeluesit e rendit ndërkombëtar që pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, nën udhëheqjen e presidentit Donald Trump janë kritikët më të zëshëm të tij. Edhe pse publikisht është e vështirë të pranohet, në takime me dyer të mbyllura, një pjesë e mirë e shtetarëve dhe profesionistëve të marrëdhënieve ndërkombëtare ndajnë shqetësimet e shfaqura publikisht nga presidenti amerikan për rolin e organizatës, gjatë fjalimit të tij në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së. Megjithatë, të gjithë e pranojnë se është më e lehtë të shkatërrosh institucionet ekzistuese sesa të ndërtosh të reja.

SHBA-të, kontribuesi financiar më i madh i Kombeve të Bashkuara, kanë shkurtuar dhe ngrirë pjesë të mëdha të financimit ndaj organizatës dhe agjencive të saj, duke shkaktuar vështirësi veçanërisht me operacionet e ndihmës humanitare. Ishte deri diku e pritshme që presidenti Trump të tërhiqte SHBA-të nga Marrëveshja e Parisit për ndryshimet klimatike që në ditën e tij të parë në detyrë, sikundër nga një sërë strukturash të tjera të OKB-së, si Këshilli i të Drejtave të Njeriut dhe UNESCO, pasi lëvizje të ngjashme me këto u bënë edhe gjatë mandatit të tij të parë. Por, ishte e papritur vala e shkurtimeve dhe ngrirjes të ndihmës nga SHBA-të që përfshiu organizatën dhe agjencitë e saj, me argumentin se administrata Trump kërkon që ‘puna e OKB-së të përqendrohet në qëllimin e saj themelues, për të mbështetur paqen dhe sigurinë’.
Ndërkohë, Kina po shfaqet si themeluese dhe njëkohësisht mbrojtëse e rendit global, duke prezantuar Nismën për Qeverisje Globale, që vjen pas nismave për Zhvillim Global, Sigurinë Globale dhe Qytetërimeve Globale. Kina synon të adresojë deficitin në qeverisjes globale që vjen për shkak të: (i) mospërfaqësimit adekuat të vendeve që bëjnë pjesë në Jugun Global në institucionet ndërkombëtare; (ii) erozionit të autoritetet të OKB-së dhe shkeljes së të drejtës ndërkombëtare që shkakton tronditje të rendit ndërkombëtar; (iii) nevojës për efektivitet në përmbushjen e sfidave globale.
Strategjia e Kinës është që të pozicionohet si fuqi botërore që respekton rregullat, kundërshton veprimet e njëanshme dhe reflekton qëndrueshmëri e parashikueshmëri. Edhe pse nuk arrin të mbushë financiarisht boshllëkun e krijuar nga SHBA-të, Kina është tani kontribuesi i dytë më i madh në buxhetin e OKB-së. Madje, në mënyrë të pazakontë, Kina vendosi të paguajë pjesën më të madhe të detyrimeve të prapambetura ndaj organizatës, për të treguar se është e gatshme të udhëheqë përmes shembullit të saj.

Vendet kryesore europiane e kanë bërë të qartë se nuk mund të mbushin boshllëqet që ka krijuar SHBA-ja në organizatë, dhe as boshllëqet e krijuara si pasojë e reduktimit të projekteve që kanë të bëjnë me ndihmën ndërkombëtare. Aleatët europianë të SHBA-ve, po bëjnë ç’është e mundur për të mbajtur lidhjen transatlantike të fortë. Edhe në fushat ku marrëdhëniet janë të tendosura, rrallë gjen ndonjë udhëheqës perëndimor që e percepton administratën Trump si kundërshtare. Përkundrazi, të vetëdijshëm për kufizimet e tyre, europianët po tregohen të kujdesshëm, në mënyrë që të mos cenohen ndaj ndryshimit të papritur të rregullave nga SHBA-ja.
Nga ana tjetër, është e ekzagjeruar të flitet për ndërtimin e një blloku apo aleance antiamerikane edhe pse G-7 mbetet thelbësisht e ndarë, në mungesë të harmonisë me SHBA-të. Grupi i vendeve që përbëjnë BRICS (Brazil, Rusi, Indi, Kinë, Afrika e Jugut) nuk janë mjaftueshëm kohezivë, për të qenë një alternativë. Më së shumti BRICS është një aleancë ad hoc, me qëllim ekuilibrimin e interesave.

Për shembull, Kina dhe India janë konkurrentë strategjikë. Interesat e Indisë janë të lidhur me Perëndimin. Rusia e sheh Perëndimin si kundërshtar të saj dhe sfidon hapur realitetin e krijuar në Europë pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. Ndërsa Kina është e pozicionuar mes të dyjave. Mënyra se si është ushtruar politika e jashtme ruse, veçanërisht pas pushtimit të Ukrainës, e ka nxjerrë edhe më shumë në pah varësinë ndaj Kinës. Edhe nëse Rusia dëshiron të jetë autonome, dhe të sillet si një fuqi e madhe përkundrejt Perëndimit në përgjithësi dhe SHBA-ve në veçanti, apo edhe ndaj Kinës, hapësira për manovrim është e vogël. Shkurt, mëria ndaj Perëndimit, dhe SHBA-ve në veçanti, jo domosdoshmërisht ngjiz një aleancë koherente, të lidhur përmes parimeve dhe institucioneve dhe angazhimeve të përbashkëta.
Vështruar në këtë kontest, pyetja që lind natyrshëm është se si duhet të orientohen e veprojnë vende të vogla si puna e Shqipërisë në kushtet e një recesioni gjeopolitik që duket se do të na shoqërojë për një kohë të gjatë.
Pesha e një vendi të vogël buron nga aftësia e tij për të bashkëpunuar bazuar mbi një bosht parimesh dhe vlerash. Në këtë mënyrë ai mund të ushqejë besim dhe njëkohësisht të fitojë respektin e të tjerëve. Diplomacia e zgjuar dhe jo ajo oportuniste i jep një lojtari më të vogël të paktën ndikim relativ.

OKB-ja është një shembull konkret, të cilin Shqipëria nuk e ka ushtruar siç duhet. Rëndom, për çështje të rëndësishme të politikës së jashtme gabimisht shtrohet pyetja se për kë votoi Shqipëria dhe jo se për çfarë votoi ajo, apo cilat janë parimet dhe vlerat që orientojnë politikën tonë të jashtme dhe si mund të jetësohen ato përmes aleancave të qëndrueshme strategjike dhe veprimtarisë sonë ndërkombëtare.
Vëmendja e opinionit publik humbet nëpër teknikalitete burokratike duke stimuluar një debat bardh e zi nëse Shqipëria u rendit në krahë të SHBA-ve apo BE-së, nëse ‘ia bëri qejfin’ Izraelit, Turqisë apo vendeve të Gjirit Persik, dhe thuajse në asnjë rast debatin nuk e vendosim në kontekstin e historisë sonë, vuajtjeve dhe sfidave tona apo parimeve e vlerave tona që duhet të frymëzohen nga ndërgjegjja e kombit.

Edhe pse ka kaluar një eksperiencë të vyer si anëtarë e Këshillit të Sigurimit të OKB-së gjatë viteve 2022-2023, luhatjet e Shqipërisë në qëndrime për sa i takon dënimit pa asnjë mëdyshje të veprimeve terroriste të Hamasit, respektit për civilët e pafajshëm, parimet dhe rregullat e të drejtës ndërkombëtare të shpërfillura në katastrofën humanitare në Gaza, dhe nevojës për një zgjidhje të qëndrueshme me dy shtete Izrael-Palesinë në Lindjen e Mesme, apo piruetat në rastin e rezolutave të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së për Ukrainën në shkurtin e këtij viti, ku Shqipëria bashkë-sponsorizoi në të njëjtën kohë dy rezoluta të ndryshme në përmbajtje dhe qëllim, si pasojë e diferencave mes aleatëve transatlantikë, nxjerrin në pah nevojën për qartësi strategjike, formulim dhe zbatim të objektivave të politikës së jashtme përtej oportunizmit të momentit.
Një qëndrim i vendosur në rrethanat e recesionit gjeopolitik është i rëndësishëm për besueshmërinë në skenën ndërkombëtare. Ndërsa vende të vogla si Shqipëria mund të ndiejnë presion për të balancuar interesat konkurruese të të mëdhenjve, është thelbësore të qëndrojmë besnikë ndaj vlerave tona dhe të ndërtojmë reputacionin e një diplomacie parimore, duke dëshmuar integritet ndaj të drejtës ndërkombëtare dhe pragmatizëm ndaj zgjidhjeve që synojnë vendosjen e paqes dhe mbrojtjen e jetëve njerëzore.

There is a growing tension between those who promote and believe in a rules-based international order and those who speak the language of an order based on power and unilateral actions. There is no shortage of states that pursue transactional foreign policies. Nor are there states that are simultaneously part of different political alliances.
Respecting one's own history, having the ability to feel the human suffering of other peoples, promoting the axis of values ??and principles related to human rights and international law, does not contradict understanding and exercising foreign policy realistically. It is known that power determines the limits of what is possible for each state. However, values ??must be at the foundation of everything we do. Every action in foreign policy must be based on an axis of fundamental values. If we ignore the values ??before us, the same problems will appear. Our interests change and it is right to promote them. However, we must not forget that no matter how small we are, our choices have consequences./CNA