E fundit!

22:51 TODAY

Businessman Artur Shehu breaks his silence: I am a long-time land owner in Zvërnec, I don't know the investors at all

Albanian businessman Artur Shehu spoke on the Opinion show...

Farewell Fatos, the (anti)hero of our time

2025-10-31 20:56:00, Opinione Andi Bushati

Fatos Nanos has finally passed away after a long illness, succumbing to physical death, after having chosen, with full will, the political path, here and many years ago.

Long withdrawn into his privacy, the historical leader of the Socialist Party is one of the most symbolic figures of Albanian politics of the last three decades. Not only because he has led the largest party in the country for more than 15 years, not only because he has been at the head of the government 3 times, but above all, for the contradictions, paradoxes, and ambivalence that he has displayed at different stages of his career, which today are pieces of a puzzle that is found spread across all corners of current Albanian politics.

A democrat in conviction as much as a primitive vindictive in personal relationships; tolerant of opponents, as much as a cynic, mocking and contemptuous of his own; a brilliant polyglot who radiated Western culture, as much as a promoter of street slang in politics; an acceptor of the Enverist legacy (I don't change my father like a jacket), as much as the man who last stabbed Ramiz Ali; a persistent promoter of a new generation of socialists, as much as a desperate gravedigger of a generation of descendants who could not defeat him; he remains a complex figure, full of light and shadow.

There is no doubt that Nano's name will be written in history for the transformation of a former communist party into a democratic force, perhaps with the democratic one we have had since 1991. He led a modern SP, with opposing currents and ideas, where there was pluralism of opinions and real competition, where no one was excluded for criticizing the opponent, and even some of the rebels had positions in the leadership of the SP and later the government. Seen from today's perspective, this seems like a forgotten luxury.

He will also be remembered for facing with dignity the first political imprisonment, ordered by the Berisha regime and implemented by his levers in justice. But, this stab in the back, those four years of prison accompanied in the squares of the whole country by the cries of the crowds, "We love, we love Fatos Nano", are further sublimated by the tolerance shown or the self-restraint towards the revanchist instincts, after he returned to power.

Although the collapse of the first Berisha regime created opportunities for absolute power, he elevated Rexhep Mejdani to the presidency, not Bajram Begaj or Nishan. Although he had more votes than he needed, he did not claim the throne for himself, but shared it with the social democrats of Gjinushi and Milo, as well as with the Alliance of Ceka and Imam. From a country without television and private banks, he paved the way for a more liberal society and economy.

Pavarësisht këtyre ai dështoi shpejt. I ardhur në pushtet në 1997, ai u rrëzua pas pak më shumë se një viti. Por, arriti sërish të ringrihet edhe kur mundi kryeministrin Majko në 1999, për kreun e partisë edhe kur zbriti Metën në 2001, nga drejtimi i qeverisë, duke shfrytëzuar trashigiminë demokratike që kishte injektuar me këmbëngulje në atë parti. Por, mbi të gjitha Fatos Nano do të shënohet në histori si njeriu që mundësoi të parin rotacion normal pushteti në 2005, duke bërë një gjë të paimagjinueshme në ditët tona, largimin nga politika pas humbjes.

Ama, nëse njëra anë e medaljes është e mbushur me rekorde pozitive, ajo konkurohet denjësisht nga faqja tjetër e saj. Lista e mëkateve të liderit historik është po aq e gjatë sa ajo e meritave të tij. Si kryeministër ai u tregua krejt i pandjeshëm në betejën kundër korrupsionit që rritej përditë, madje dëshmonte një ngazëllim fëmijënor dhe të pafshehur, kur frutet e helmuara të që rridhinin nga doganat, tatimet, KESH-i, përfundonin në sundukun e familjes së tij.

Ai është regjistruar në memorien kolektive edhe për mungesën e parimsisë që, herë pas here, degradonte deri në sharlatanizëm politik. I njëjti njeri që mbante lart skeptrin e kundërshtarit dhe akuzuesit më të fortë të berishizmit ndër vite, shkoi e ra, në fund, në prehrin e Saliut, vetëm për të kapur një vend në presidencë, madje e bëri këtë edhe me çmimin e dhimbshëm të dëmtimit të partisë që e kishte themeluar vetë.

Ka edhe më. Ai do të mbëhet mend si artikuluesi i akuzave më të rënda kundër djalit plangprishës që e mori si një hajdut ikonash me thonjë të paprerë nga Parisi, për ta bërë pjesë të qeverisë. Por ama, kur Edi Rama u përforcua në pushtet, ai i shërbeu qëllimeve elektorale të këtij të fundit, në këmbin të alishverisheve të vogla me leje ndërtimi.

Njësoj siç do kujtohet për tolerancën dhe kultivimin e demokracisë së brendëshme, ai nuk do i shpëtojë dot as kujtesës së eksperimentimit të rikthimit të PS në një parti autokratike.

Vitet e fundit të pushtetit, që përkuan edhe me të qenit dhëndër i ri, në një mosh të pjekur, ato të kongresit kur e përshkruante veten si zogun vetmitar që nga pas i vjen historia, nën vëzhgimin e përlotur të bashkëshortes, ai demostroi se mund ta zgjonte tek ajo parti që e pati hapur me aq mund, atavizmat e shkuara diktatoriale. Njeriu që i jepte hapsirë kundërshtarëve përjashtoi nga partia, me një të rënë të lapsit, të gjithë grupin e mbështetësve të Metës. Lideri që qe lartësuar përmes garës dhe konkurencës, vendosi ta lërë pas dyerve të mbyllura Edi Ramën, kur ky vendosi ta sfidojë në zgjedhjet për kreun e PS-së.

Ndoshta ky ndryshim radikal i filozofisë, tradhëtimi i vlerave më të mira që kishte afishuar, e çoi në disfatë dhe në daljen vullnetare nga politika. Madje, madje, piruetat e shumta diskredituese në vite, ia pamundësuan suksesin me lëvizje nga poshtë, atëherë kur imagjionoi ndonjë nismë të zbehtë për tu rikthyer në epiqendër të lojës.

However, seen from today, the departure from the democratic tracks in the last years of power seems like a slight scratch, compared to the autocratic bracket the country has descended into today. Even the accusations of corruption, when compared to the current greed, make Fatos Nano look like a pickpocket, compared to those to whom he left the baton of his political legacy.

Precisely for these reasons, it can be said without fear that Albania lost in this autumn of its democracy, the symbolic man, who simultaneously embodied all the good and the sins that have been transferred to today's politics. He had left active life long ago. He physically closed it today, perhaps as a reminder to us, that along with his final farewell, what is known as the bright side of his legacy will also be undone, little by little.