Çmimet Nobel 2023/ Këto janë pretendentët në Fizikë dhe Kimi

2 Tetor 2023, 20:17, Blog CNA

Çmimet Nobel 2023/ Këto janë pretendentët në

Po afron dhënia e Çmimeve Nobel për vitin 2023. Siç është bërë tashmë traditë, Akademia Suedeze e Shkencave do të shpallë në fillim të kësaj jave kandidaturat zyrtare. Por prej disa vitesh Clarivate Analytics, ka përdorur një metodë objektive për të përzgjedhur një listë të ngushtë kandidatësh, e cila ka funksionuar 71 herë në të kaluarën. Programi analizon shkencëtarët me numrin më të madh të citimeve në punimet e tyre shkencore. Ja cilat janë parashikimet e tij për Çmimet Nobel të këtij vitit në Mjekësi, Kimi dhe Fizikë.

Kimi

Për të kryer funksionet e tyre, qelizat mbështeten tek ndërveprimi midis gjeneve të përfshira në ADN-në e tyre dhe proteinave që i aktivizojnë ato dhe që nga ana e tyre sintetizohen përmes aktivizimit të tyre. Këto sisteme ndërvepruese quhen qarqe gjenesh, dhe duke i projektuar ato në mënyrë artificiale, është e mundur të programohen në tërësi qelizat për të kryer një mori detyrash të reja dhe potencialisht të dobishme, duke i shndërruar ato në sensorë biologjikë.

Këto të fundit mund të shfrytëzohen për të transportuar barna brenda trupit, për të prodhuar molekulat specifike, e kështu me radhë. Pionierët e këtyre qarqeve, Xhejms Kollins nga Instituti i Teknologjisë në Massaçusets, Majkëll Elovic nga Caltech dhe Stanislas Leibler nga Universiteti Rokfeller në Nju Jork, janë pretendentë për Çmimin Nobel për Kimi për këtë vit.

Në listë janë edhe shkencëtarët që janë marrë me sekuencimin e ADN-së si Shankar Balasubramanian dhe Dejvid Klenerman, që të dy profesorë në Universitetin e Kembrixhit. Ndërkohë çmimi mund të fitohet nga ekspertët që janë marrë me modifikimin e nanostrukturës së polimerive të kromozomeve, në mënyrë që ato të shndërrohen në sisteme transporti për shpërndarjen e saktë të barnave dhe gjeneve:Kazunori Kataoka nga Instituti Kavasaki i Promovimit Industrial në Japoni, Vladimir Torçilin nga Universiteti Veriperëndimor dhe Karen Uollej nga Universiteti A&M i Teksasit, SHBA.

Fizika

Këtu pretendenti kryesor është Sharon Glocer nga Universiteti i Miçiganit, që ishte një nga shkencëtarët e parë që njohu rolin e entropisë proceset e vetë-montimit të lëndëve të para. Në listë është edhe italo-amerikani Federiko Kapaso, një pionier në studimin e fotonikës, plazmonikës dhe shpikësi i lazerit kuantik, një lloj lazeri që lëshon rreze deri në frekuencat terahearc dhe që përdoret në fusha që variojnë nga telekomunikacioni dhe radioastronomia.

Një fushë interesante është edhe spintronika, që studion strukturat elektronike dhe rrotullimet e materialeve, dhe i përdor këto karakteristika për të zhvilluar teknologjitë e ruajtjes dhe përpunimit të informacionit. Me studimet e tij në këtë fushë, Stjuart Parkin, drejtor i Institutit Maks Plank të Fizikës së Mikrostrukturës në Gjermani, ka kontribuar në krijimin e memories “recetrack”, një lloj pajisje ende eksperimentale, e cila mund të zëvendësojë kujtimet e gjendjes së ngurtë si një flash drive në të ardhmen.

Fituesit e çmimit Nobel për Mjekësi

Fituesit e çmimit Nobel për Mjekësi janë hungarezja Katalin Karikò dhe amerikani Drew Weissman, të cilët zhvilluan metodën e ARN-së që përdoret për vaksinat kundër Covid, të cilat ishin vendimtare në frenimin e përhapjes së Covid-19.

Karikó dhe Weissman botuan rezultatet e tyre në një punim të vitit 2005 që mori pak vëmendje në atë kohë, tha komiteti i çmimit Nobel, por më vonë hodhi themelet për zhvillime kritike të rëndësishme që i shërbyen njerëzimit gjatë pandemisë Covid./ CNA