Sa e besueshme është makina e të vërtetës?/ Çfarë thonë ekspertët

7 Dhjetor 2019, 07:53, Blog CNA

Pesë poligrafë, janë tashmë pjesë e Ministrisë së Brendshme në vendin tonë, në kuadër të reformës në drejtësi. Pajisjet e dhuruara nga Shtetet e Bashkuara, do të përdoren nga poligrafë të trajnuar në SHBA, të cilët do të kryjnë testimet e aplikantëve për në Byronë Kombëtare të Hetimit.

Synimi është ruajtja e e standardeve më të larta të integritetit të atyre që duan të bëhen pjesë BKH-së. Po çfarë është ky test, dhe a është i besueshëm ai? Testet poligrafike, regjistrojnë një numër reagimesh të ndryshme trupore, të cilat më pas mund të përdoren për të përcaktuar nëse dikush po thotë ose jo të vërtetën.

Ato matin zakonisht parametra të tillë si presioni i gjakut, ndryshimet në frymëmarrjen e një personi dhe djersitjen e pëllëmbëve. ?Si çdo teknikë tjetër e zbulimit të gënjeshtrës, poligrafi mat një efekt indirekt që jep gënjeshtra?-thotë dr.Sofi van der Zi, që është e profilizuar në psikologjinë mjekoligjore, dhe ka studiuar prej vitesh mashtrimin e njerëzve.

?Nuk ka asnjë ekuivalent njerëzor të hundës së Pinokut. Por gënjeshtra mund të shtojë stresin tek një njeri, dhe me teknikat e zbulimit të gënjeshtrës, ne mund të matim ndryshimet e sjelljes dhe fiziologjike që ndodhin kur dikush përjeton stres?-shton ajo.

Pra, testet poligrafike nuk e matin direkt mashtrimin ose gënjeshtrën, por më saktë shenjat e mundshme se një person mund të jetë duke e gënjyer intervistuesin. Ky informacion, përdoret më pas në lidhje me gjithçka tjetër që dihet për personin, për të formuar një panoramë më të qartë.

Poligrafët përdoren në të gjithë botën, edhe në vende si Japonia, Rusia dhe Kina, por teknologjia mbetet kryesisht e njëjtë. ?Kryhet një intervistë shumë e gjatë para-testit, që zgjat rreth një orë?-thotë profesor Don Grubin, që trajnon vazhdimisht përdorues të poligrafit në Britaninë e Madhe.

?Kjo e përqendron individin në pyetjet që do t?i bëhen, dhe përpiqet të zhdukë çdo lloj shpërqëndrimi të jashtëm?- thotë ai. Ajo pasohet nga një provë praktike, e cila zakonisht përfshin një numër pyetjesh të drejtpërdrejta. Synimi është që individi të relaksohet, në mënyrë që të ndihet komod dhe i aftë për të kuptuar se si funksionon procesi.

?Nuk ka ndonjë pyetje befasuese, pasi kjo në vetvete do të shkaktonte një reagim. Ajo për të cilën pyetet dihet?- thotë Grubin. Më pas atij i vendosen në trup pajisjet testuese, dhe kjo zakonisht përfshin një aparat të tensionit të gjakut, teksa disa elektroda vendosen në gishta ose pëllëmbë, ndërsa dy rripa i mbështillen rreth gjoksit dhe stomakut.

Intervistuesit bëjnë një numër pyetjesh kontrolli gjatë testit, dhe më pas i krahasojnë përgjigjet me pyetjet kryesore. Procedura përfundon me një intervistë pas testit, ku personi do të jetë në gjendje të shpjegojë çdo përgjigje që tregoi. Por a mund të gënjehet edhe para kësaj pajisje? Sipas ekspertëve është e mundur.

?Nuk ka dyshim se shumë njerëz mund t?ia hedhin testit të poligrafit. Por që ta bëni këtë ju duhet të trajnoheni. Ka shumë faqe internet, që ju tregojnë se si ta bëni këtë. Por realiteti është që nëse thjesht hyni dhe i nënshtroheni një testi poligrafi, me shpresën se do t?ia hidhni atij, atëherë kjo nuk ka për të funksionuar. Ekzistojnë disa ilaçe të ndryshme që njerëzit i provojnë, por nuk ka shumë gjasa që ato jenë të suksesshme- shton ai.

Grubin paralajmëron se shumica e personave që i nënshtrohen këtij testi, do të jenë në gjendje të bëjnë çdo lloj përpjekje për ta manipuluar atë. Në fakt, besueshmëria e poligrafit u sfidua gati që në momentin që shpik në vitin 1921, dhe rreth saktësisë së saj ka shumë debate.

Disa ekspertë pretendojnë se premisa themelore e kësaj pajisje, ka shumë të meta. ?Ajo nuk e demaskon mashtruesin, dhe ky është problemi thelbësor. Ideja se gënjeshtarët do të skuqen në fytyrë kur u përgjigjen pyetjeve kryesore, ndërsa ata që thonë të vërtetën jo, nuk ka shumë baza shkencore?- thotë profesor Aldert Vrij.

Ndërkohë dr.Zi thekson se nënshtrimi ndaj një testi të së vërtetës, mund të jetë një përvojë stresuese, dhe nganjëherë mund t?i paraqesë si fajtorë njerëzit e pafajshëm. ?Njerëzit që intervistohen para një poligrafi, ka të ngjarë të ndjehen të stresuar. Kështu, ndërsa poligrafi është një mjet mjaft i mirë në identifikimin e gënjeshtrave, ai nuk është shumë i aftë në identifikimin e të vërtetave?-thotë ajo.

Por profesor Grubin thotë se ka një numër arsyesh të ndryshme, pse një test mund të jetë i pasaktë. Këtu përfshihen pyetjet e formuluara dobët, dhe intervistuesi që nuk kupton si duhet

atë që i thuhet. ?Nëse ekzaminuesi është i mirë-trajnuar, nëse testi kryhet ashtu siç duhet, dhe nëse ka kontrolle mbi cilësinë, saktësia është në masën 80-90 për qind?- thotë ai.

Sidoqoftë, ai shton se intervistimi i viktimave paraqet një problem të veçantë, për shkak të natyrës së asaj që i kërkohet. Kjo do të thotë se një viktimë, sidomos ato që rrëfejnë një përvojë traumatike, mund të duket sikur gënjejnë, pasi është në një gjendje emocionale të ngarkuar. Tek e fundit, ekspertët kanë shumë rezerva mbi poligrafinë, dhe një numër faktorësh të ndryshëm mund të çojnë në një rezultat të pasaktë./BBC- Përshtatur nga CNA.al