1924-2025, 101 vite të shtetit shqiptar ende të paformuar

15 Korrik 2025, 18:48, Opinione Boris Miska

1924-2025, 101 vjetori i shtetit, ende paformimit shqiptar. Janë pak për një popull, por shumë për një komb që ende nuk po arrin të mpiksi shtetin e vet të besueshëm, një shtet me institucione të stabilizuara, të qëndrueshëm e të konsoliduar, me administratë funksionale, me memorje e trashëgimi. Kalimet nga një sistem në tjetrin, për fat të keq nuk kanë sjellë ndryshime të dukshme, s’kanë mundur të instalojnë shtetin modern, me të gjithë treguesit e vet.

E thënë me plot gojë, pushteti ka prevaluar kurdoherë mbi interesat e shtetit, ( bile dhe kombëtare) për pasojë në raste të përsëritura janë shfaqur e vazhdojnë të mbijetojnë deformime, keq formime, përçudnime shtetërore për të cilat ja vlen të studiohet. Zogu pas një presidence të paidentifikuar u mundua të instalojë monarkinë por as kësaj nuk ia arriti. Në atë pak kohë të sundimit( vetëm 15-vjet) për hirë të pushtetit lejoj ‘shtete’ paralele dhe nuk e pati takatin të guxonte në shtrirjen e plotë të integritetit mbi territore, popullësi e krahina.

Në një farë kuptimi s’e mundi dot ‘të drejtën zakonore’ dhe stopoi aty derisa e përzunë prej fronit të pamerituar. Ky dy e tre pushtet vijoi në ato pak vite pushtimi, krahas administratës së pushtuesit, mbetën në sfond disa elementë pa vlerë e shpesh në shërbim të interesave të huaja.

Edhe pas Lufte, duhet pranuar se krahas instalimit të një shteti ligjor, me ngjyrime të theksuara u inplementuan forma të panjohura shtet rezistuese, administratës shtetërore iu bashkangjit ajo partiake ( shfaqej herë herë edhe si dypushtet), aq sa kjo e fundit arriti të dominojë mbi të. Shteti u njësua me pushtetin, kjo formë u kthye në përmbajtje derisa u saksionua edhe në Kushtetutë. Se sa reale ishte kjo etapë sërish gjysëm shtetërore e tregoi viti 90-të kur bashkë me pushtetin u gremis si karton i gjithë aparati shtetërorë, fenomen i panjohur teorik, që nuk u pa në asnjë vend ku ndodhën transformime të ngjashme.

Të afrohemi në ditët e sotme! Edhe pse kanë kaluar 35-vjet ende shoqëria shqiptare e konsideron veten ne tranzicion, bile kjo duket nganjëherë si e papërfundueshme deri në ‘lodhje kombëtare’, dhe në dukje larg së qeni reale. Edhe në këtë etapë të vijim shtetformimit po sundon gjysëm shteti, në shumë raste edhe dypushteti. Përvoja negative e paraperiudhës së tanishme parti-shtet, mori pamje tjetër, pësoi të tjera ndryshime, aspak pozitive që në të shumtën e kohën administrata ka punuar nën trysninë e sistemit të ri; ‘partitë- shtet’.

Prej së qeni sërish i tillë edhe në këto momente që shkruaj, shteti praqitet një ‘qenie’ e çuditshme, e klonuar, në përçudnim. Nuk është e rastit që gjatë këtyre etapave, kësaj kapërcyllje, shfaqet ‘administrata e vjetër’, pushteti zakonor, Kanuni, gjakmarrja, ligjet e tij që nuk kanë asgjë të përbashkët me kohën, por që gjallojnë si barishtet e egra mbi tokën e lënë djerrë. Përpara mosbesimit, shtetit pa administratë funksionale, lejimeve e veprimeve të panevojshme kur ka qenë e mundur të parandaloheshin, shfaqen mjaft butaforike forma të pushtetit zakonor, kuvende e njerëz me tituj mesjetar që ngjajnë me një Donkishot, jo të Mançes por të Shqipërisë.

Ja këto i sjell gjysëm shteti, mos formimi i shtetit të besueshëm, të ngritur mbi institucione të konsoliduara, nga poshtë deri në majë të piramidës, cilësore perendimore, që u sherben interesave qytetare e kombëtare dhe i mban këto fenomente të frikshme në ‘stenda muzeumesh’.