How realistic is the year 2030 for EU enlargement in the Western Balkans?

2023-09-02 09:30:00, Blog CNA

How realistic is the year 2030 for EU enlargement in the Western Balkans?

Illustrative photo

At the Bled Strategic Forum held this week, European Council President Charles Michel proposed 2030 as the target when EU member states and candidate countries should be ready for enlargement.

While the speech showed that this policy is now indeed at the top of the EU's agenda, the question of whether there will actually be new EU members over the next 7 years remains open, as both the union and the candidates are moving slowly in creating the necessary conditions.

EU officials have been reluctant to give a specific date on the timing of the next enlargement, since the European Commission published a strategy some time ago, which indicated 2025 as the possible year for the admission of new members. This time Brussels was more cautious, did not commit too much, and later quietly abandoned that target.

Michel's proposal therefore comes after years of uncertainty about the readiness and timelines for future expansion. It comes in the context of Russia's full-scale invasion of Ukraine, which produced early predictions that the admission of new members would be put back on the agenda due to geopolitical considerations.

Not long after, Ukraine and Moldova officially became candidate countries, followed by Bosnia and Herzegovina. Loik Trezhuer, lecturer at the Catholic Institute of Paris, confirms that enlargement is already one of the main points on the EU's agenda due to the circumstances.

No one would have predicted that Ukraine, Moldova and potentially Georgia would become candidate countries in 2021, he says.

"It is Michel's duty to send a political signal, to give an impulse, as well as a horizon with a concrete date. Although the latter implies a high risk of disappointment in case nothing is achieved. Therefore, I believe that the door for the Western Balkans is really open" - he says.

Even Vuter Zuers, associate at Clingendael, the Netherlands Institute for International Relations, thinks that enlargement is at the top of the EU's agenda, stressing that it will be talked about "everywhere" during the coming months.

"At the informal Gimnish meeting of the Foreign Ministers of the EU countries, at the informal summit of the European Council in Granada, the summit of the European Council in October and that of December, combined with the upcoming EU-Western Balkans summit.

So in all these activities, the enlargement and institutional reform of the EU will be in the center of attention. The discussions will be about short-term decisions, like about the opening of membership negotiations with Ukraine, Moldova, but even more about the necessary reforms in the process of enlargement and changes within the EU itself," says Zuers.

Megjithatë, mbetet e qartë se BE-ja nuk ka arritur ende një konsensus mbi një zgjerimin real deri në vitin 2030. Disa ditë pas fjalimit të Michel, mund të dëgjohen reagime të ndryshme. Nga njëra anë, duket se Franca, e cila vetëm disa vite më parë shihej si skeptikja kryesore ndaj zgjerimit brenda, ka nisur të ndryshojë si pozicionin ashtu edhe tonin e saj.

How realistic is the year 2030 for EU enlargement in the Western Balkans?

Ministrja e Shtetit për Evropën e Francës, Lorenc Bone, që ishte gjithashtu pjesëmarrëse në Forumin Strategjik të Bled-it, deklaroi të martën se “pa zgjerimin e unionit, nuk do të ketë siguri dhe stabilitet në Bashkimin Evropian dhe në vendet fqinje”.

Madje ajo shtoi se zgjerimi i BE-së mund të ndodhë më shpejt sesa viti 2030, me kushtin që BE-ja dhe vendet kandidate të reformohen. Edhe udhëheqës të tjerë të BE-së, përfshirë qeverinë e Sllovenisë që e organizoi takimin, shprehën gjithashtu mbështetje për procesin.

How realistic is the year 2030 for EU enlargement in the Western Balkans?

Por disa ngjarje që ndodhën pas fjalimit të Michel në Forumin e Bled, ngritën pikëpyetje nëse ka apo jo një marrëveshje dhe koordinim të qartë mbi këtë çështje. Një ditë më vonë, një zëdhënës i Komisionit Evropian, tha se ky institucion nuk ishte i fokusuar tek data por tek punët me vendet kandidate për plotësimin e kushteve të nevojshme.

Disa udhëheqës të Ballkanit Perëndimor, përfshirë kryeministrin e Shqipërisë Edi Rama dhe Ministrin e Jashtëm të Serbisë, Ivica Daçiç, shprehën skepticizmin e tyre se zgjerimi do të ndodhë deri në vitin 2030. Sfidë kryesore mbetet gatishmëria e vendeve kandidate për t’u anëtarësuar në BE.

Ritmi i reformave ka qenë në rastin më të mirë i ngadaltë. Madje disa vende kanë bërë edhe hapa prapa në disa fusha. Zgjidhja e qëndrueshme e mosmarrëveshjes më të rëndësishme dypalëshe në Ballkanin Perëndimor, ajo mes Kosovës dhe Serbisë, duket ende e paarritshme.

Loik Trezhuer beson se Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut, mund të kenë shpresa reale për të qenë afër objektivit të vitit 2030, gjithmonë nëse vendet anëtarësohen individualisht pasi të përmbushin kriteret e nevojshme. Po ashtu, ai thotë pozicioni i Francës ka evoluar dukshëm dhe seriozisht.

“Pozicioni ka qenë shumë i qartë 18 muajt e fundit. Kemi një situatë të re, zgjerimi i Evropës është një prioritet gjeopolitik. Ngurrimi tek autoritetet franceze është zhdukur. Megjithatë, nuk do të sakrifikohen kushtet për anëtarësimin”- thotë Trezhuer.

Ndërkaq Vuter Zuers vlerëson se Michel ishte mjaft i guximshëm në përmendjen e një date konkrete siç është viti 2030.

“Me siguri mund të jetë e mundur, por më parë duhet të plotësohen disa kushte. Sa i përket BE-së, shumëçka do të varet nga vullneti politik dhe aftësia e liderëve për të lënë mënjanë dallimet dhe për të zgjidhur reformat e brendshme të BE-së.

Padyshim që ka një nxitje, dhe idetë për modele të tilla si integrimi me faza, të cilat kanë ekzistuar prej disa kohësh, po bëhen më konkrete dhe po shndërrohen në politika konkrete. Kjo duhet ta bëjë më të prekshëm procesin e pranimit, dhe mund t’i stimulojë kandidatët për të përshpejtuar reformat. Por është tejet ambicioze të mendohet se të gjithë kandidatët mund t’i bashkohen BE-së deri në vitin 2030”- thotë ai.

Holanda, së bashku me Francën, ka qenë gjithashtu një nga shtetet anëtare të BE-së, të perceptuara si më skeptike ndaj zgjerimit vitet e fundit. Zuers thotë se për këtë vend, nevoja gjeopolitike e zgjerimit të shpejtë të BE-së, nuk është dhe aq e rëndësishme sa ruajtja e funksionimit të brendshëm të BE-së.

"I expect the Netherlands to be constructive in the discussions on the internal reforms of the EU and on reforming the enlargement process. As these discussions offer an opportunity to improve the functioning of the EU in general. For example, its decision-making procedures.

But the Netherlands will not accept the rapid admission of any candidate country, in case the conditions for the rule of law and the compatibility of the geopolitical vision are not sufficiently fulfilled, that is, joining the EU sanctions and having the same approach in the politics of external" - concludes Zuers. / Adapted from CNA