Diplomacia e vaksinave dhe lodhja nga zgjerimi/ Pse BE duhet ta ri-mendojë qasjen e saj ndaj Ballkanit Perëndimor

2 Maj 2021, 06:12, Blog CNA

Nga Paul Schmidt &Vedran Dzihic ?London School of Economics?

Pandemia e Covid-19 i ka përkeqësuar dobësitë në vendet e Ballkanit Perëndimor, dhe

ka nxjerrë në pah dobësinë e institucioneve shtetërore në rajon, sidomos në sektorin e shëndetësisë dhe atë të mbrojtjes sociale.

Njëherazi, pjesërisht edhe si rezultat i efektivitetit shumë të kufizuar të procesit të zgjerimit të BE-së gjatë viteve të fundit, zbatimi i reformave ka ngecur, madje disa vende kanë bërë hapa pas në raport me ndërtimin e shtetit ligjor. Përhapja e pandemisë, e ka shtuar akoma më shumë praninë e aktorëve të tjerë gjeopolitikë në rajon, kryesisht në kontekstin e rivalitetit mbi vaksinat.

Dhe këtu përfshihet jo vetëm Kina, por edhe Rusia dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Në rajon po rritet vetëdija se Bashkimi Evropian dhe Perëndimi nuk janë partnerët e vetëm në dispozicion të tyre.

Me fuqitë e tjera, të cilat nuk janë veçanërisht të njohura për standardet e tyre demokratike, që tani po e përdorin (ose keqpërdorin) Ballkanin Perëndimor për të promovuar interesat e tyre, vizioni i një Ballkani të lirë, demokratik dhe vërtet evropian nuk është më i vetëkuptueshëm.

Pas një loje të gjatë me çështjen e zgjerimit të unionit, që tani e ka humbur efektin e saj, ka ardhur koha të veprohet për ta rivendosur në axhendën politike të gjithë gamën e politikave të BE-së që janë të zbatueshme për rajonin.

Në kohën e ndryshimeve të mëdha gjeopolitike, Bashkimi Evropian duhet t`i lërë mënjanë mjetet e tij të zakonshme të veprimit. Ai duhet të ecë me shpejtësi përpara me procesin e evropianizimit të vendeve fqinje në Ballkanin Perëndimor,duke siguruar fonde të konsiderueshme, dhe një vullnet të mjaftueshëm politik për politikat e veta të zgjerimit. Reforma e fundit e politikës së zgjerimit, përfshin disa qasje dhe mekanizma të rinj. Por ajo do të duhet të merret me vendet gjithnjë e më skeptike të Ballkanit Perëndimor,që tani kanë frikë se do të lihen përgjithmonë jashtë BE-së.

Për këtë arsye,është e një rëndësie jetike që Bashkimit Evropian të tregojë se vendet e rajonit janë potencialisht shtete anëtare të ardhshme të unionit, dhe të shpejtojë planet e zgjeruara të investimeve. Reformat e brendshme të BE-së janë thelbësore për konsolidimin e strukturave, përmirësimin e funksionimit të vetë BE-së, si dhe mundësinë e zgjerimit të unionit.

Por do të ishte e gabuar që BE-ja të tërhiqej pas kufijve të vet, dhe të distancohej nga sfidat në rritje në lagjen e saj më të afërt. Përkundrazi, një shkallë e optimizmit pragmatik dhe realizmit gjeopolitik, do të ndihmonte në menaxhimin e duhur tëCovid-19, kryerjen e reformave të kërkuar dhe shmangien e lodhjes nga zgjerimi.

Një lojtare globale, me një Komision Evropian gjeopolitik në qendër të saj, do të ishte frymëzimi më i mirë për përhapjen e vlerave evropiane. Në vend se të mbrojë vetëm mënyrën e saj të jetës, BE-ja duhet të synojë të jetë një model që duhet ndjekur nga vendet e tjera,ndërsa shënon arritje të reja dhe mbështet idealet e saj demokratike.

Bashkimi Evropian nuk duhet t?i injorojë problemet e rrënjosura thellë,që janë të pranishme në Ballkanin Perëndimor. Ato variojnë nga strukturat demokratike plot me të meta tek shoqëritë që janë të kapura nga elitat dominuese, partitë politike dhe diskurset nacionaliste. Nga frika e futjes në kolaps të sistemeve të tyre shëndetësore thelbësisht të dobëta, shumë qeveri të Ballkanit Perëndimor kanë marrë masa të rrepta, përfshirë shpalljen e gjendjeve të jashtëzakonshme, bllokimet, kufizimet e lirive individuale, dhe reforma që e kanë rritur kontrollin e qeverisë mbi shoqërinë.

Këto zhvillime kanë dobësuar më tej sistemet tashmë të dobëta të kontrolleve dhe ekuilibrave. Parlamentet janë mënjanuar, procedurat zyrtare nuk po merren parasysh, dhe sistemet gjyqësore janë dobësuar.

Ndërsa masa të tilla janë justifikuar si një përgjigje ndaj krizës së Covid-19, ato vetëm sa e kanë përforcuar kulturën e mosndëshkimit dhe mungesës së llogaridhënies nga elitat qeverisëse. Në realitet, ekziston një nevojë e jashtëzakonshme për të forcuar shtetin e ligjit, dhe jo për ta dobësuar atë.

Kjo pasi populizmi, polarizimi dhe zhvendosjet drejt sundimit autoritar janë në rritje, jo vetëm në pjesë të Evropës, por edhe globalisht. Për shumë nga liderët politikë të Evropës, përfshirë disa brenda BE-së, është bërë tashmë një normë heqja dorë nga demokracia dhe integrimi evropian, dhe ndjekja njëkohësisht e politikave klienteliste që parandalojnë përfshirjen sociale dhe thellojnë ndarjet brenda shoqërisë.

Ky hendek midis fjalëve dhe veprimeve, nënvizon faktin se procesi i evropianizimit ka investuar shumë vëmendje tek veprimet e liderëve politikë dhe qëndrimet e tyre zyrtare evropiane. Por kjo qasje duhet të ndryshojë. Vitet e ardhshme do të jenë vendimtare për të ardhmen demokratike dhe evropiane të Ballkanit Perëndimor.

Përveç një perspektive më të besueshme të zgjerimit, dhe një narrative pozitive të reformave, e cila duhet të rikrijohet dhe ri-forcohet, është thelbësore që të forcohet sundimi i ligjit, dialogu civil, pluralizmi dhe drejtësia sociale në rajon, si dhe të forcohet lufta kundër korrupsionit .

Në mesin e pandemisë, janë të dukshme tashmë disa dinamika të reja rajonale. Në Malin e Zi ka pasur një ndryshim të pushtetit, edhe pse ka shumë pikëpyetje mbi politikën e qeverisë së re. Në zgjedhjet e fundit në Kosovë, gjeneratat e reja dhe gratë i dhanë një mbështetje të fortë Albin Kurtit dhe Vjosa Osmanit, të cilët tani janë të detyruar të mbajnë premtimet e tyre elektorale.

Në pjesë të tjera të rajonit, lëvizjet dhe nismat e reja po luftojnë për një vizion më të gjerë të shoqërive të drejta dhe demokratike. Ndërsa janë ende relativisht të vogla dhe lokale, këto lëvizje tregojnë se ka shanse reale për mundësinë e një ndryshimi të vërtetë, që buron nga mobilizimi qytetar dhe angazhimi i lindur nga përpjekjet e përditshme.

Do të ishte inkurajuese ta shihnim BE-në që të mbështesë këto forca të reja, duke krijuar një mjedis për ndryshim, dhe vendosjen e tyre si një pjesë integrale e debateve të brendshme brenda BE-së, për shembull përmes kornizës së Konferencës për të Ardhmen e Evropës.

Duhet të ndërtohet një politikë e ripërtërirë e zgjerimit të BE-së, me një angazhim të freskët dhe të mirëfilltë për të ardhmen evropiane të rajonit, të bazuar tek mobilizimi i qytetarëve të këtyre vendeve.

Kjo politikë e re duhet të synojë të ngjallë besim, të ofrojë mundësi, të japë shpresë dhe të përhapë optimizëm. Kjo është ajo për të cilën ka nevojë urgjente jo vetëm Ballkani Perëndimor, por i gjithë kontinenti evropian gjatë pandemisë aktuale.