E fundit!

16:22 Aktualitet

Vrasja e policit në Maliq/ Hita: Nëse DVP Korçë do kishte kërkuar ndihmë do ishin marrë masa më të forta

Kreu i Policisë së Shtetit Skënder Hita ka zbarkuar në Kor...

Shkencëtarët kanë zbuluar planetë më të banueshëm sesa Toka

10 Tetor 2020, 13:09, Blog CNA

Të paktën 24 planetët jashtë sistemit diellor mund të jenë më të mirë për jetën sesa Toka jonë. Këta planetë janë thjesht pak më të vjetër në moshë, kanë një klimë pak më të lagësht, pak më të ngrohtë dhe janë pak më të mëdhenj sesa Toka, shkruan disa studiues më 18 shtator në revistën ?Astrobiology?.

Të gjithë këta faktorë mund të nënkuptojnë se disa prej këtyre planetëve, janë vendet më të mira për të kërkuar jetën jashtëtokësore. ?Ne duhet të fokusohemi tek planetë të caktuar që kanë kushtet më premtuese për një jetë komplekse.

Gjithsesi, duhet të jemi të kujdesshëm që të mos humbim kohë duke kërkuar një Tokë të dytë, pasi atje mund të ketë planetë që mund të jenë edhe më të përshtatshëm për jetën sesa yni?- thotë astrobiologu i Universitetit të Uashingtonit, Dirk Shulce-Makush.

Astronomët kanë zbuluar deri më tani më shumë se 4.000 ekzoplanetë, ose planetë jashtë sistemit tonë diellor. Shumica e tyre nuk janë dhe aq të përshtatshëm për zhvillimin e jetës. Për shembull, planeti KELT-9b është aq i nxehtë sa atmosfera e tij po shkrihet vazhdimisht. Planeti më i errët i njohur, TrES-2b, ka një temperaturë atmosferike prej 980 Gradë Celsius. Në skajin tjetër të spektrit, jo-mikpritës është edhe planeti GJ 433 d, zbuluesit e të cilit e përshkruajnë atë si planetin më të ftohtë i zbuluar ndonjëherë, i ngjashëm me Neptunin.

Por ka edhe shumë planetë brenda zonës së banueshme të yllit të tyre, ose distancës ?së duhur? të favorshme për temperaturat sipërfaqësore, që nuk janë shumë të nxehta ose shumë të ftohta për jetën.

Shulce-Makuch dhe kolegët e tij, synuan të identifikonin ekzoplanetët, që ka shumë të ngjarë të jenë ?shumë të banueshëm? jo vetëm në zonën e banueshme. Por ata mburren me tiparet e tjera që mund t?i bëjnë këto planetë një vend të mirë për lulëzimin e jetës.

Këto tipare përfshinin një yll me madhësinë dhe jetëgjatësinë e duhur, veçanërisht duke pasur parasysh që u deshën 3.5 miliardë vjet që Toka të evoluonte dhe 4 miliardë vjet që të shfaqeshin njerëzit. Një planet më i madh, mund të nënkuptojë më shumë hapësirë ??për tokën dhe habitatin.

Por ndërkohë ai do të kishte gjithashtu një gravitet më të madh, gjë që do të krijonte një atmosferë më të trashë, diçka që mund të ishte e dobishme për organizmat që udhëtojnë përmes fluturim, shkruajnë studiuesit.

Një planet pak më i ngrohtë se sa Toka do të ishte më i banueshëm, duke pasur parasysh mungesën e rajoneve polare kryesisht shterpë. Por një planet më i ngrohtë do të duhej gjithashtu të ishte më i lagësht se sa Toka, në mënyrë që të mos dominojnë shkretëtirat.

Një planet më i banueshëm mund t?i ngjajë Tokës tonë në periudhën e Karboniferit të hershëm, rreth 359 milionë vjet më parë, kur shumica e hapësirës tokësore kishte klimën që kanë sot pyjet tropikale të shiut.

Një version më i mirë i Tokës, mund të ketë gjithashtu një Hënë pak më të madhe, ose një Hënë pak më afër planetit, gjë që do të ndihmonte në stabilizimin e orbitës së saj dhe parandalimin e lëkundjeve që e prishin jetën, shkruajnë studiuesit.

Studiuesit dolën me një sërë parametrash që duhen përdorur për të përmbushur të gjitha këto kritere. Sipas këtyre parametrave, planeti i përsosur për jetën, do të ishte në orbitë rreth një ylli xhuxh K, që është një yll relativisht i vogël, pak më i freskët se sa Dielli ynë (që konsiderohet si një xhuxh i verdhë); rreth 5-8 miliardë vjet i vjetër; rreth 10 për qind më i madh sesa Toka; mesatarisht rreth 5 gradë Celcius më i ngrohtë se Toka; i lagësht dhe me një atmosferë që përbëhet nga 25-30 për qind oksigjen, me tokë dhe ujë të shpërndarë.

Një planet i përsosur për jetën, do të kishte gjithashtu pllaka tektonike ose një proces të ngjashëm gjeologjik, në mënyrë që të riciklojë minerale dhe lëndë ushqyese përmes kores, për të krijuar habitate dhe topografi të larmishme, dhe do të kishte një hënë mes 1-10 për qind të madhësisë së saj, që sillet në orbitë rreth saj në një largësi mesatare.

Nuk është e mundur të vlerësohet sesa i plotësojnë këto kritere ekzoplanetët e largët. Për shembull, nuk ka asnjë mënyrë për të llogaritur hapësirën tokësore të një ekzoplaneti, dhe aq më pak se si është e shpërndarë ajo. Por bazuar në faktorë që mund të maten, si lloji i yllit dhe rrezja e planetit, studiuesit kanë pikasur objektet që duket se i plotësojnë këto kritere.

Ato janë identifikuar nga teleskopi Kepler. Përmes tij shkencëtarët zbuluar 24 objekte me interes, që mund të jenë ose jo planetë. Dy nga 24 prej tyre janë konfirmuar si ekzoplanete (Kepler 1126 b dhe Kepler-69c). Disa të tjerë mund të jenë dikur si të tillë, pra mund të mos jenë realisht planetë.

Nga 24 objekte, 9 po rrotulloheshin rreth tij që dukej se ishte ylli i duhur, 16 i përkisnin intervalit të duhur të moshës, dhe 5 të tjerë përputheshin me intervalin e duhur të temperaturës. Vetëm një nga kandidatët, KOI 5715.01, klasifikohej në intervalin e duhur për të tria kategoritë.

Por temperatura e vërtetë e sipërfaqes së planetit, varet nga forca e efektit serë në atmosferën e tij, shkruajnë studiuesit. 24 planetët e mundshëm janë të gjithë më shumë se 100 vite drite larg, dhe disa janë ndoshta shumë larg për t?u studiuar për momentin edhe me teleskopët më të mirë.

Për shembull Kepler-69c, gjendet më shumë se 2.000 vite drite larg, gjë që do të thotë se astronomët ndoshta nuk do të jenë në gjendje shumë shpejt që ta shqyrtojnë atë më afër për shenja jete. Gjithsesi, përcaktimi i saktë i asaj që e bën një planet ?të banueshëm? është i rëndësishëm, shkroi Shulce-Makuch dhe kolegët e tij

Sepse është e mundur që njëri prej këtyre planetëve të zbulohet brenda 100 viteve dritë.

Nëse është kështu, shkruajnë ata, ai planet duhet të jetë vendi i parë ku tokësorët duhet të fokusohen për të zbuluar nëse ka jetë tjetër në Univers./ livescience–Përshtatur nga CNA.al