Si u rrethua dhe ra në duart e turqve Kostandinopoja, Stambolli i sotëm

5 Prill 2020, 10:21, Blog CNA

Qyteti i Konstandinopojës, Stambolli i sotëm, u themelua nga perandori romak Konstandini I
në vitin 324. Ai shërbeu si kryeqyteti i Perandorisë Romake të Lindjes, apo Perandorinë Bizantine siç u bë më shumë i njohur për më shumë se 1.000 vjet.

Ndonëse qyteti pësoi shumë sulme, rrethime të gjata, rebelime të brendshme dhe madje një periudhë pushtimi në shekullin XIII nga kryqtarët e Kryqëzatës së Katërt, sistemi i tij mbrojtës ishte legjendar, dhe një nga të famshmit si në botën antike ashtu edhe atë mesjetare.

Gjithsesi, ai nuk mund t?i rezistonte topave të fuqishëm të sulltanit osman Mehmetit II, dhe Kostandinopoja, xhevahiri dhe bastioni i krishterimit u pushtua, u shkatërrua dhe u plaçkit të martën e 29 majit të vitit 1453.

Një fortesë e padepërtueshme

Kostandinopoja kishte përballuar shumë rrethime dhe sulme ndër shekuj, sidomos nga arabët midis viteve 674-678 dhe 717-718 pas Krishtit. Mbretërit bullgarë Krum (802-814) dhe Simeon (893-927) u përpoqën ta sulmojnë kryeqytetin bizantin. Po kështu tentuan edhe rusët në vitet 860, 941 dhe 1043, por dështuan.
Të gjitha këto sulme ishin të pasuksesshme, falë vendndodhjes stratgjike të qytetit buzë detit, flotës së tij të fuqishme detare dhe armës sekrete të quajtur Zjarri Grek (një lëng mjaft i ndezshëm), dhe më e rëndësishmja nga të gjitha, përmes mbrojtjes nga Muret e mëdha Teodosiane.

Muret rrethuese të qytetit, përbëheshin nga një rresht i trefishtë fortifikimesh të ndërtuara gjatë mbretërimit të Teodosit II (408-450), që mbronin pjesën tokësore të gadishullit. Ato shtriheshin në të gjithë gadishullin nga brigjet e Detit Marmara deri në Bririn e Artë, duke pasur një gjatësi totale prej rreth 6.5 kilometrash.
Sulmuesit përballeshin në fillim me një hendek 20 metra të gjerë dhe 7 metra të thellë që mund të mbushej me ujë sa herë që mund të nervojitej. Pas kësaj ndodhej një mur i jashtëm, i pajisur me një rrugë patrullimi për të mbikëqyrur hendekun. Pas këtij, vinte një mur i dytë që kishte kulla dhe një tarracë të brendshme, në mënyrë që të siguronte një platformë prej nga ku mund të goditej me shigjeta çdo forcë armike që sulmonte murin e parë.
Pastaj vinte mur i tretë thuajse 5 metra i gjerë, 12 metra i lartë, dhe i pajisur me 96 kulla roje.
Çdo kullë ishte vendosur rreth 70 metra larg nga tjetrës, dhe arrinte një lartësi prej 20 metrash. Kullat, qoftë katrore ose tetëkëndëshe në formë, mund të mbanin deri në 3 topa të vegjël. Në këto kushte, për ta pushtuar marrë Kostandinopojën, një ushtri armike do të duhej të sulmonte si nga toka ashtu edhe nga deti.

Rrethimi, që shënoi rënien e perandorisë

Osmanët e sulmuan për herë të parë qytetin në vitin 1394, dhe më pas në vitin 1422, por Konstandinopoja rezistoi. Pasi mposhti ushtri kryqtare sulltani Mehmeti II, vendosi të pushtojë me çdo kusht kryeqytetin e Bizantit. Qyteti u rrethua më 2 prill 1453.
Historiani grek i kohës Jorgo Sfranzes, shkruan se ushtria bizantine përbëhej nga më pak se 5000 burra, një numër i pamjaftueshëm për të mbuluar në mënyrën e duhur të gjithë gjatësinë e mureve mbrojtëse të qytetit, rreth 19 km në total. Ndëkohë, marina dikur e madhe bizantine ishte katandisur në vetëm 26 anije, dhe shumica e tyre i përkisnin vencianëve.

Perandori bizantin në kohën e sulmit ishte Konstandini XI. Bizantinët zotëronin katapulta dhe Zjarri Grek, lëngun shumë të ndezshëm, me të cilin mund të spërksnin anijet armike që i afroheshin mureve të qytetit. Por osmanët kishin diçka që u mungonte bizantinëve:topat e mëdhenj.
Sipas Sfranzes, ushtria osmane kishte 200.000 trupa, por historianët e sotëm preferojnë një
shifër më realiste prej 60-80.000 ushtarësh. Kur ushtria u tubua para mureve të qytetit të Kostandinopojës, bizantinët panë topat e osmanëve.

Më i madhi ishte 9 metra i gjatë, dhe mund të godiste me një gjyle që peshonte 500 kilogramë në një distancë mbi 1.5 km. Aq i madh ishte ai top, saqë duhej shumë kohë për ta mbushur dhe ftohur, në mënyrë që të mund të gjuhej vetëm 7 herë në ditë.

Ndërkohë, osmanët kishin shumë topa më të vogël, secili në gjendje të gjuante mbi 100 herë
në ditë. Më 5 prill, Mehmeti i dërgoi një ultimatum perandorit bizantin për dorëzim të menjëhershëm, por nuk mori asnjë përgjigje. Më 6 prill nisi sulmi. Muret Teodosiane nisën të thërrmohen nga goditjet e forta.

Mbrojtësit nuk mund të bënin më shumë se sa të hapnin zjarr me topat e tyre më të vegjël, të mbanin larg sulmuesit, dhe të riparonin natën të çarat në mure. Sulmi vazhdoi për 6 javë rresht, por pavarësisht epersisë së osmanëve, pati një rezistencë efektive nga bizantinët. Më 20 prill, 3 anije nga Gjenova të dërguara nga Papa dhe një anije e ngarkuar me grurë e dërguar nga mbreti Alfons i Aragonës, arritën të çanin bllokadën detare osmane, dhe të hynin në qytet.
I tërbuar nga inati, Mehmeti udhëroi kalimin e 70 anijeve të tij në një rrugë të shtruar me dërrasa dhe të lyer më dhjamë, mbi të cilin rrëshqinin ato. Ai nisi nisi një sulm frontal mëngjesin e 29 majit. Si pasojë e një gabimi, disa banorë kishin lënë të hapur njërën nga portat e vogla të qytetit, dhe kjo u shfrytëzua nga jeniçerët.

Ata u ngjitën në majë të murit dhe ngritën flamurin osman, pastaj hapën portën kryesore, dhe i lejuan bashkëluftëtarët e tyre të futen në qytet. Perandori Kostandin u vra në betejë. Ai mund të kishte ikur nga qyteti ditë më pare, por zgjodhi të qëndronte me popullin e tij.
Ndërkohë filluan përdhunimet, plaçkitjet dhe shkatërrimet. Shumë nga banorët e qytetit kryen vetëvrasje në vend se t?i nënshtroheshin tmerrit të kapjes rob dhe skllavërisë. 4.000 njerëz u vranë, dhe mbi 50.000 të tjerë u shitën si skllevër. Shumë banorë kërkuan strehim në kisha, përfshirë të famshmen Kishën e Shën Sofisë.

Por edhe aty u gjetën. Pasi u grabitën, shumë kisha u shkatërruan. Thesaret të panumërta të artit u humbën, librat u dogjën, dhe gjithçka që kishte një mesazh të krishterë u bë copë e çikë përfshirë afresket dhe mozaikët. Pasditen e asaj dite, Mehmeti hyri vetë në qytet
Ai i dha fund kaosit, dhe urdhëroi që kisha e Shën Sofisë të shndërrohej menjëherë në një xhami.
Më pas mblodhi të mbijetuarit më të rëndësishëm nga fisnikëria e qytetit, dhe i ekzekutoi.
Kostandinopoja u bë kryeqyteti i ri i Perandorisë Osmane. Bashkësia e krishterë u lejua të mbijetojë, e udhëhequr nga peshkopi Genadeios II. Mehmeti II, aso kohe vetëm 21 vjeç, dhe që sot njihet si ?Pushtuesi?, mbretëroi edhe për 28 vjet të tjera./Përshtatur nga CNA.al