Pushkatimi i Zai Fundos në Kolesjan të Lumës/ Rrëfimi dramatik nga një banore që pa skenën e krimit

4 Tetor 2019, 15:37, Blog CNA

Zai Fundon e pushkatuan në mesditën e 23 shtatorit të 1944-s, Sh. Peçi ishte prezent në pushkatimin e Fundos.
Zai Fundon, mbasi e arrestuan në Malin Dobrej të Tropojës (Malësi e Gjakovës), e sollën të lidhur në Kolesjan të Lumës. Natyrisht që Shefqet Peçi me krejt këndellje do zbatonte urdhrin e Enver Hoxhës, sepse dy ditë më parë, Enver Hoxha kish nisë radiogramin për torturimin deri në vdekje dhe më pas pushkatimin e Fundos. Si për ironi të fatit, jashtëkohësi, i kulturuari dhe antikonformisti Fundo, njohësi i shtatë gjuhëve të huaja do pushkatohej mu në katundin, në të cilin qe hapë e para shkollë shqipe e visit të Lumës në 1911-n. Më vonë, Fan Noli , kur mori vesh për ekzekutimin e Fundos, do të shprehej me trishtim të dukshëm: “Ç’i mbetet Shqipërisë po i prishëm njerëz të tjerë të mëdhenj si Fundo ?! “

***
RRËFIMI DRAMATIK I PASHE XHELADIN SPAHIUT
(E vitlindjes 1924, – Rrëfimi u muar me 19 tetor 1996, në Kukës)

“M’kujtohet fort mirë, ka qenë shtatori i vitit 1944.
Erdhën partizanët e Brigadës 5-të, krejt prej Jugu ishin.
Shtabi zu vend te shpija e Din Zenel Spahisë. Morëm vesh se njerëzit e kësaj shpije i qitën me forcë e nuk e di ku shkuen me ndejtë. Po llafi u pikaderdh kahmos nëpër katund e na erdh fort keq se asht bukur e randë me të trazue prej shpije.
Pat plasë luftë në Lusën e Kolesjan midis partizanëve e njerzve të këtyne katundeve. Na kapi nji farë frike a trishtimi sa edhe me mbushë te kroi ujë dilshna si me frikë.
E mbaj mend si sot. Qe nji e premte, edhe data m’ka mbetë e lidhme në tru: 22 shtator 1944.
Erdh në darkë burri jem Hasan Spahija e na tha: “U mshel lufta në Lusën. Do Zoti e s’na gjen gja e keqe ktu e mbrapa!”.
T’nesërmen aty kah dreka, kam qenë në dritare, po ajo ishte fort e vogël si me qenë frengji. Shpija jonë ishte pak si në kodër. Sytë m’u derdhën teposhtë te Bahçja e Selman Ali Bulicës. Ishte si nja 70 hapa prej shpisë tonë. Shoh do njerëz në fund të bahçes mu si afër nji pleme. Po midis atyne vuna re njanin prej tyne si e kishin qitë ma para. Ishte duerlidhtë se duert i kish mbrapa. S’mund e dallojshëm a ia kishin lidhë me tërkuzë a me hekra se s’u dallojke. N’at frikëtim dolën tre vetë me pushkë dhe e pushkatuen. E pashë se u rrëzue për toke. E morën dhe e qitën me nji gropë, aty n’skaj të plemës dhe nja dy vetë e mbuluen shpejt me dhé. I dallojsha lopatat si përdorshin për at punë. Mbas kësaj, hipën dhe e shtypshin dhevin si me e ba rrafsh si mos me u dallue a asht vorr a tokë e rrafshueme. E kam vra mendjen pse e rrafshuen vorrin ashtu, po asnjiherë s’i dhashë dum.
U trishtova ku s’shkon.Gjithë ditën e sikletosme e si mos me qenë? Kujtova se u mshel e keqja në Lusën, por jo. Aty kah darka erdh Hasani te shpija, erdhën edhe do kushërij të vet. Na tha: Ktu jemi të nji shpije. Po ndodhin gjana të randa tepër. Shihni çfarë u ba në Lusën! Sot në katundin tonë ndodhi nji gja e keqe, as me ta marrë mendja kresë. Partizanët e Brigadës Pestë kanë pushkatue nji njeri fort të naltë, e ka emnin Zai Fundo. I dijshëm, me shumë shkollë. Nuk e marr vesh si në katundin tonë si u hap shkolla e parë shqipe në këto anë, me u pushkatue nji njeri i shkolluem e i dijshëm si ai. Punët i shoh keq. Çfarë u thashë, ju mos e hapni gojën kërkund se edhe shpijat na i djegin e na farojnë krejtve…”.
I thashë Hasanit: E kam pa kur e pushkatuen. Asnjani nuk foli, veçse ulën kryet.
Burri m’ka vdekë qe njizet vjet e s’asht me t’i kallëzue gjanat fije për pe.
Kur u çel Demokracija, si nja dy a tri vjet ma vonë më kanë kallzue se erdhën dhe i morën eshtant. U trishtuesh kur mësova se trupi prej eshtansh kish qenë si me qenë i mbështetëm, si me qenë në kambë.”/ Nga Petrit Palushi