Nga Iris Beqiri/ Ta zgjedhim presidentin si Amerika

9 Mars 2026, 13:37, Opinione Iris Beqiri

Shqipëria dhe Kosova janë dy republika parlamentare, ku presidenti është kreu i shtetit që përfaqëson unitetin dhe ka kryesisht rol ceremonial.

Pavarësisht kësaj, sa herë vjen koha për zgjedhjen e një presidenti të ri, duket sikur në këto dy vendet tona afron një krizë e pakuptimtë. Kjo për shkak të debateve të shumta që përfshijnë të gjitha palët e mundshme; partitë politike që propozojnë, përfaqësuesit në Kuvend që duhet të shprehin qëndrimin e tyre me votë dhe opinionin publik.

Në Shqipëri, nenet 86-94 të Kushtetutës përcaktojnë shprehimisht kriteret, zgjedhjen dhe detyrat e Presidentit të Republikës. Po ashtu, edhe Kosova, duhet të zgjedhë çdo pesë vite një president të ri, përmes një procedure që përcaktohet në nenin 86 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës.

Mirëpo situata në ditët e para të marsit ka treguar se në Kosovë, tanimë që përfundon mandati i presidentes Vjosa Osmani, u rikthehet sërish trazirave për një figurë të re në krye të shtetit, që tashmë ka shpallur shpërbërjen e parlamentit për të shkuar në zgjedhje të parakohshme, pas mbarimit të tentativave dhe afatit kushtetues.

Ndërkohë, në Shqipëri, mandati i presidentit Bajram Begaj, të zgjedhur në vitin 2022, përfundon vitin e ardhshëm.

E parë nga jashtë, duket e pabesueshme që vende me popullsi si Shqipëria dhe Kosova e kanë kaq të vështirë të arrijnë në një emër për atë që do të ushtrojë funksionin e presidentit, ndërsa në shtete me shumëfishin e banorëve, një zgjedhje e tillë është kthyer në një lloj ‘rutine’ politike që u shërben qytetarëve dhe shmang tejzgjatjen e vakancës.

Ndoshta zgjedhja më e mirë është që të zgjedhim presidentin siç veprohet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku vendosja e amendamentit të 20-të në Kushtetutën Amerikane cakton një hapësirë kohore të caktuar nga votimi për presidentin te marrja e detyrës. Në këtë mënyrë, kandidati i zgjedhur do të jetë i vendosur paraprakisht, pa mbaruar zyrtarisht mandati i presidentit në detyrë.

Kjo mënyrë amerikane e zgjedhjes së presidentit do t’u përshtatej shumë Shqipërisë e Kosovës, ku kaosi politik për këtë çështje ndihet si agoni.

Pra, fillimi i procedurës për zgjedhjen e presidentit të Republikës mund të caktohet më herët se zakonisht, rreth 6 muaj përpara përfundimit të mandatit të presidentit aktual, duke siguruar kështu jo vetëm një klimë më të qetë politike, por edhe një tranzicion më normal të detyrës.