A ka nevojë Evropa të shpallë një 'ekonomi të kohës së luftës'?

30 Maj 2023, 08:18, Kosova & Bota CNA

A ka nevojë Evropa të shpallë një 'ekonomi të

Marrja e fabrikave? Kontrollet e çmimeve? Racionet ushqimore? Çfarë nënkuptojnë politikanët evropianë kur theksojnë - ose hedhin poshtë - nevojën për një 'ekonomi lufte'?

Termat e këmbyeshëm "ekonomia e luftës" ose "ekonomia e kohës së luftës" sjellin në mendje masa dramatike nga ditët e errëta të shkuara: Qeveritë rikonfigurojnë të gjithë sistemet e tyre ekonomike dhe prodhimin industrial për t'i dhënë përparësi prodhimit për përpjekjet e luftës.

Komisioneri i BE-së Thierry Breton filloi të përdorte rregullisht konceptin në fillim të marsit, ndërsa ai kërkoi dhe vazhdon të kërkojë një rritje të shpejtë të porosive të qeverisë së BE-së për dhe prodhimin e municioneve dhe armëve, si për të furnizuar Ukrainën ashtu edhe për të rimbushur rezervat e tyre.

Komisioneri sapo ka vizituar më shumë se një duzinë objekte të prodhimit të armëve në të gjithë bllokun ku do të kishte dëgjuar ankesa për mungesën e kontratave afatgjata që po nënshkruheshin. Pavarësisht vendimeve të shumta të BE-së për të rritur fondet dhe për të ulur barrierat për prokurimin e përbashkët, përpjekja po ecën shumë ngadalë, mendon ai.

"Vonesat nuk janë në përputhje me nevojat tona imediate," tha Breton në një konferencë shtypi më 3 maj. "Ekziston pra dhe unë e them qartë këtë domosdoshmëria për të shtyrë bazën industriale dhe për ta zhvendosur atë në një "ekonomi të kohës së luftës", nëse më lejoni ta shpreh me ato terma."

Nuk është dhënë leja?

Gjermania mund të jetë ndër më të ndjeshmet ndaj konceptit. Si ambasador i Berlinit në Poloni, Thomas Bagger di një ose dy gjëra rreth presionit për furnizime me armë. Ai e gjen joproduktive taktikën e Bretonit. "Nuk do të keni një përgjigje pozitive ndaj termit "ekonomi lufte" në Gjermani," tha Bagger shkurt në Konferencën Lennart Meri në Talin, Estoni në fillim të këtij muaji. "Nuk është mënyra e duhur për të mobilizuar përpjekjet."

Si e definon luftën mungesa e municioneve në Ukrainë

Ky reagim nuk është krejtësisht befasues, shpjegon Edward Lucas me Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA), i cili thotë për DW se do ta ndalonte plotësisht këtë frazë. "Kjo do të thotë gjëra shumë të ndryshme në vende të ndryshme," vëren ai.

"Një "ekonomi lufte" e vërtetë është ajo ku burrat me armë vijnë dhe marrin në dorë fabrikën tuaj dhe e bëjnë atë të prodhojë më shumë armë. Unë nuk mendoj se askush në fakt e sugjeron këtë" në Evropë, megjithëse Lucas thekson se Rusia tashmë ka ndërmarrë hapa të tillë.

Një analist tjetër, Ben Tallis me Këshillin Gjerman për Marrëdhëniet me Jashtë (DGAP), vëren se presidenti francez Emmanuel Macron ka folur gjithashtu për një "ekonomi lufte" pa ndërmarrë veprimet dramatike që ajo sjell. "Kjo do të kishte shumë implikime," thotë Tallis, "shumë kontroll shtetëror mbi ekonominë dhe udhëzime shtetërore mbi ekonominë. Ndoshta do të nënkuptonte racionim të llojeve të ndryshme, që do të dërgonte një sinjal shumë interesant për popullsinë evropiane. Nuk mendoj se gjenerata aktuale e politikanëve në Evropën Perëndimore është e gatshme të dërgojë."

Por është e nevojshme të dërgohet një sinjal urgjence nëse BE-ja dhe NATO-ja duan që makineria e prodhimit të armëve të shfaqet . Është e kuptueshme pse disa zyrtarë të BE-së po e provojnë këtë term, thotë Nathalie Tocci, e cila drejton Institutin Italian të Çështjeve Ndërkombëtare. Ata duhet të kapërcejnë një hendek të madh në perceptimin e kërcënimit në të gjithë Evropën, "duke bindur ato shtete anëtare që janë shumë larg vijës së parë të frontit, se në vend që të shpenzojnë fondet për çështjet e brendshme në - çfarëdo qoftë, Kalabria - ata duhet t'i shpenzojnë ato për industrinë e mbrojtjes për të dërguar armë në Ukrainë." Tocci thotë se disa njerëz tashmë e mbështesin këtë, "por duhet vetëm kohë për ta bërë atë argument bindës për të gjithë."

Ministri estonez i Mbrojtjes Hanno Pevkur thotë se askush nuk ka nevojë të thërrasë në mënyrë eksplicite një "ekonomi lufte" në vendin e tij, i cili tashmë ka dhënë më shumë se një përqind të PBB-së së saj në ndihmë Ukrainës

Ndërsa e mbështet këtë qëllim, historiani ushtarak Slawomir Debski, drejtor i Institutit Polatik të Çështjeve Ndërkombëtare (PISM), nuk mendon se kornizimi i një "ekonomie lufte" është i nevojshëm—të paktën "jo ende"—dhe thotë për DW se dyshon se vetë politikanët nuk e dinë vërtet se çfarë duan të thonë kur e thonë atë.

Ben Tallis sugjeron që në vend që thjesht ta flakin termin, politikanët duhet të fillojnë të shpjegojnë të menduarit pas një "ekonomie lufte". "Ukraina po lufton për të gjithë lirinë tonë dhe nuk mendoj se ky mesazh është përhapur plotësisht në pjesë të Evropës Perëndimore," tha ai për DW në Talin./ DW