Shqipëria, industria automotive/ Mes rritjes dhe humbjes së avantazhit të kostos së lirë

7 Qershor 2026, 07:21, Ekonomi CNA

Shqipëria, industria automotive/ Mes rritjes dhe humbjes së avantazhit

Industria automotive në Shqipëri ndodhet sot në një pikë kthese. Të dhënat e tregtisë së jashtme tregojnë se eksportet e grupit “makineri, pajisje dhe pjesë këmbimi”, ku përfshihen edhe komponentët e industrisë automotive, arritën në rreth 39.7 miliardë lekë në vitin 2025.

Kjo është një rritje prej afërsisht 6% krahasuar me vitin 2024, pas dy viteve tkurrjeje.

Në një horizont më të gjatë, sektori ka ndryshuar shkallë, vlera e eksporteve është rreth 3.7 herë më e lartë se në vitin 2015, me një rritje mesatare vjetore rreth 14%. Gjithsesi, fakti që 2025-a mbeti thuajse në të njëjtin nivel me pikun e vitit 2022 tregon se periudha e rritjeve të qëndrueshme ka mbaruar. Industria po rritet, por më ngadalë, me kosto më të larta dhe me më shumë pasiguri.

Në terren, kjo pasiguri lexohet ndryshe nga kompani të ndryshme. Forschner Albania, një nga aktorët e mëdhenj të sektorit, e sheh kërkesën ende pozitive. Kompania ka zgjeruar bazën e klientëve dhe volumin e punës, duke rritur numrin e punonjësve nga rreth 900-1000 në rreth 1150.

Për vitin 2026, pritshmëria e saj është një rritje deri në 5% përpara vjeshtës, kur zakonisht aktiviteti intensifikohet pas ngadalësimit të verës.

Faktorët që rrisin presionin mbi industrinë

Dy faktorë po e shtypin industrinë nga brenda: kursi i këmbimit dhe kostoja e punës. Euro e dobët është paradoksi më i madh për eksportuesit shqiptarë. Kompanitë shesin në Euro, por një pjesë të madhe të shpenzimeve e kanë në Lek. Kur Euro bie, të ardhurat e konvertuara tkurren, ndërsa pagat, energjia, shërbimet vendase dhe kostot administrative nuk ndjekin të njëjtin kah.

Në një industri globale ku çdo cent llogaritet në zinxhirin e furnizimit, rishikimi i çmimeve nuk është një negociatë e thjeshtë. Klientët kërkojnë stabilitet, ndërsa furnitorët shqiptarë po përballen me transport më të shtrenjtë, lëndë të para më të kushtueshme dhe një kurs këmbimi që ul vlerën reale të të ardhurave.

Tensionet në Lindjen e Mesme e kanë shtuar këtë pasiguri. Rritja e kostove të transportit dhe çmimeve të naftës dhe arsye të tjera të brendshme kanë bërë që buxhetet e miratuara në fund të vitit të rishikohen brenda pak muajsh.

Për një sektor që furnizon prodhues europianë dhe globalë të automjeteve, logjistika nuk është thjesht shpenzim shtesë. Është pjesë e premtimit ndaj klientit. Nearshoring-u, pra afrimi i zinxhirëve të furnizimit pranë Europës, mund të favorizojë Shqipërinë, vetëm nëse vendi arrin të garantojë shpejtësi, stabilitet dhe fuqi punëtore të trajnuar.

Këtu shfaqet sfida e dytë strukturore që lakohet prej vitesh dhe janë pikërisht njerëzit. Në nivel krahu të thjeshtë pune, situata duket më e stabilizuar se dy ose tre vite më parë, kur largimet e menjëhershme nga puna ishin fenomen i përhapur.

Tkurrja e industrisë tradicionale fason të veshjeve dhe të këpucëve ka liruar një pjesë të fuqisë punëtore dhe e ka ndihmuar rekrutimin në automotive. Disa operatorë e shohin këtë si një nga arsyet që kur kanë dashur zgjerim e kanë arritur pa shumë vështirësi.

Për investime që kërkojnë 1000 punonjës të rinj, tregu vendas duket i kufizuar. Potenciali mbetet më realist për fabrika të mesme, me deri në 200 punonjës, ose për zgjerime graduale të operatorëve ekzistues që tashmë kanë kulturë prodhimi, staf të trajnuar dhe lidhje me klientë ndërkombëtarë.

Kina, a është një mundësi?

Prania e sfidave nuk do të thotë se dritarja e mundësive për Shqipërinë është mbyllur. Përkundrazi, zhvillimet globale në industrinë e automjeteve mund të hapin një cikël të ri. Prodhuesit kinezë të makinave elektrike po kërkojnë gjithmonë e më shumë baza prodhimi në Europë për t’iu afruar tregut dhe për të gjetur zgjidhje mbi barrierat tregtare.

Nëse më shumë automjete elektrike montohen në Europë, rritet edhe nevoja për komponentë të prodhuar brenda rajonit. Delmon tashmë ka nisur prodhimin e disa komponentëve për modelin BMW iX3 përmes një bashkëpunimi me një kompani franceze që furnizon sisteme elektrike për BMW. Nëse shitjet ecin sipas pritshmërive, porositë mund të rriten dhe të shtrihen drejt Kinës e më pas Meksikës, duke e futur prodhimin shqiptar në një arkitekturë më globale.

Panorama është më komplekse se një cikël i zakonshëm rritjeje ose krize. Industria automotive ka baza që nxisin pritshmëritë pozitive ku së pari eksportet u rimëkëmbën në 2025 dhe së dyti, kompanitë kryesore vijojnë të marrin klientë të rinj. Por industria nuk është më në fazën ku mjaftonte puna e lirë për të bindur porositësit. Sot, ajo duhet të konkurrojë me produktivitet, cilësi, afate dorëzimi dhe aftësi për të përballuar goditje të jashtme, pa prishur kontratat.

Një situatë si kjo duhet të lexohet me kujdes për të zhvendosur debatin nga incentivat e përgjithshme te mbështetja e posaçme për këtë industri, në kushtet ku i vetmi nxitës fiskal është tatimfitimi 5%. Nëse Shqipëria kërkon të tërheqë industri me vlerë më të lartë të shtuar, duhet të marrë masa që e bëjnë këtë industri konkurruese.

Për momentin, sektori ndodhet në një ekuilibër të brishtë. Nga njëra anë ka porosi të reja dhe mundësi që zinxhirët europianë të furnizimit të kërkojnë më shumë kapacitete afër. Nga ana tjetër ka Euro të dobët, transport më të shtrenjtë, treg pune me probleme komplekse dhe luftëra që e bëjnë çdo buxhet të përkohshëm dhe çdo horizont të paqartë.

Shqipëria është ende në hartën automotive, por jo më si destinacioni i lirë në afërsi të Europës. Që të mbijetojë e të rritet, duhet të provojë se mund të jetë një nyje e shpejtë, fleksibël dhe e besueshme në një industri që po riorganizohet me ritëm më të shpejtë se kurrë globalisht.

Ecuria e eksporteve të industrisë automotive

Të dhënat e tregtisë së jashtme tregojnë se industria automotive dhe segmenti i makinerive, i pajisjeve dhe i pjesëve të këmbimit kanë pasur një rritje të ngadaltë, por të qëndrueshme.

Nga viti 2015 kur kjo industri ishte modeste dhe periferike në totalin e eksporteve, ajo u kthye brenda një dekade, në një nga shtyllat dinamike të prodhimit për tregjet e huaja, me një cikël të fortë luhatjesh, sidomos gjatë katër viteve të fundit.

Pas rritjes së shpejtë në 2021 dhe arritjes së një niveli rekord në 2022, eksportet ranë në 2023 dhe 2024 nën ndikimin e dobësimit të kërkesës nga tregjet europiane, kostove më të larta, zhvlerësimit të Euros dhe pasigurive në tregun global.

Në vitin 2025, sektori u rikthye në rritje, duke arritur rreth 39.7 miliardë lekë eksporte dhe duke iu afruar sërish niveleve historike. Megjithatë, industria mbetet e ekspozuar ndaj luhatjeve të Euros, kostove të transportit dhe tensioneve gjeopolitike që po ndikojnë prodhimin industrial në Europë./Monitor