A ka apo jo jetë në planetin Mars?

8 Dhjetor 2019, 08:02, Blog CNA

Kërkimi për jetën e gjallë në Mars, ka qenë që në fillim synimi kryesor i misioneve eksploruese. Për më shumë se 50 vjet, shkencëtarët nuk kanë arritur t?i përgjigjen ende pyetjes themelore:a ka ekzistuar jeta në Mars? Misionet e ardhshme në planetin e kuq, do të synojnë t?i japin përgjigje kësaj pyetje.

Në vitet 1950-1960, shkencëtarët Stenli Miller, Xhoan Oro, dhe të tjerë dëshmuan se në këtë planet shumë pranë Tokës, mund të formoheshin blloqet e jetës, përmes reaksioneve kimike që ndodhin natyrshëm në kushte specifike mjedisore. Këto kushte, mund të kenë ekzistuar edhe dikur në Tokë.

Kur sistemi diellor ishte i ri në moshë, Marsi dhe Toka do të pësonin një evolucion të ngjashëm. Ajo që ndodhi në Tokë, mund të ketë ndodhur edhe në Mars. Në vitet 1990, studiues të tjerë identifikuan mikroorganizmat e quajtur ekstremofile, që janë të afta të ekzistojnë në kushte ekstreme të temperaturës, presionit, kripës, etj.

Këto forma jete elastike, e rrisin ndjeshëm larminë e mjediseve, të cilat ne i menduam si të afta për të pritur jetën, dhe për këtë arsye edhe shanset për të gjetur jetë diku tjetër në sistemin tonë diellor. Misionet ?Viking?, synuan të zbulojnë gjurmët e jetës në planetin Mars në vitin 1976. Rezultatet e tyre të pafrytshme, patën një ndikim negativ në rënien e entuziazmit por edhe të financimit të misioneve të ardhshme në këtë planet.

Njëzet vjet më vonë, nisi një fazë e re e eksplorimit të Marsit me sondën ?Mars Global Surveyor?, që mbërriti në orbitën e tij në vitin 1997. Që atëherë, është rritur shumë interesi i komunitetit shkencor. Sondra ?Rosalind Franklin?, është në përgatitjet përfundimtare për t?u nisur në korrikun e vitit të ardhshëm, dhe zbarkuar në marsin e vitit 2021 në Oxia Planum, aty
ku dikur rridhnin lumenjtë Marsianë.

Synimi i saj është të kërkojë shenja e dikurshme të jetës. Përveç kamerave dhe spektrometrave, ?Rosalind Franklin? ka një pajisje që mund të depërtojë deri në 2 metra nën sipërfaqe për të marrë mostrat, dhe i dërgojë ato në instrumentet analitike laboratorike. Që nga viti 1997, ne kemi një rekord të vazhdueshëm të kushteve të motit atje.

Tashmë e njohim shumë mirë atmosferën e Marsit – përbërjen, presionin, temperaturën dhe si ndryshojnë ato sipas stinëve. Ne dimë gjithashtu lëvizjen e erërave në Mars, dhe mënyrën se si rrjedha e tyre përputhet me topografinë e planetit. Madje sapo kemi filluar të kuptojmë se si Marsi e humbi me kalimin e kohës atmosferën e tij.

Ekzistojnë ende shumë pikëpyetje të hapura, që nga mënyra sesi formohen stuhitë e pluhurit, dhe deri tek ajo sesi evoluoi atmosfera në gjendjen e saj aktuale. Gjithsesi ne kemi bërë përparime të mëdha në njohjen e klimës në Mars. Ndërkohë ne kemi hartuar vullkanet, krateret, kanalet e thellë, deltat depozituese dhe rrafshnaltat e mëdha, dhe ne e kuptojmë në analogji me Tokën se
si janë formuar ato.
Të njëjtën gjë kemi bërë edhe me shpërndarjen e elementeve kimike dhe mineraleve si argjilat, sulfatet dhe karbonatet. Gjithsesi, ne njohim ende vetëm sipërfaqen e planetit. Për të kuptuar evolucionin e Tokës, gjeologët eksplorojnë brendinë e saj. Ne kërkojmë vendet ku shtresat e saj të brendshme, janë të ekspozuara nga lëvizjet tektonike.

E njëjta gjë synohet edhe në Mars. Në disa vende, erozioni ka ekspozuar shtresa të brendshme, por shumë të tjera janë të fshehura. Ndërsa uji i lëngshëm, mund të mos ketë qenë i ekspozuar në sipërfaqen e Marsit për pjesën më të madhe të historisë së tij 4.5 miliardë vjeçare, provat e marra nga sondat sugjerojnë se uji ka qenë nën tokë për shumë më gjatë.

Ne nuk kemi përparuar shumë në përcaktimin, nëse jeta ka lulëzuar ndonjëherë në Mars, por ndërkohë kemi zbuluar se dikur aty kanë ekzistuar kushtet e nevojshme për jetën. Këto kushte përfshijnë ujin e lëngshëm, disa elementë kryesorë (karboni, azoti, fosfori dhe squfuri), përbërësit kimikë që sigurojnë energji për metabolizmin, dhe ambientin e duhur për sa i përket rrezatimit, temperaturës, kushteve kimike etj.
Gjithsesi, nuk kemi zbuluar gjurmë të mirrfillta jete. Kemi zbuluar disa molekula karboni që përmbajnë gjurmë të tilla, por ato të gjitha mund të kenë një origjinë jo-biologjike. Molekulat komplekse, të pasura me karbon janë shumë të prirura të degradojnë nga rrezatimi. Prandaj,
ato mund të gjenden vetëm nën sipërfaqe.

Ngjashëm, të gjitha provat sugjerojnë që nëse Marsi ka ujë të qëndrueshëm të lëngshëm, ai ndodhet nën sipërfaqe. Konsensusi i komunitetit të shkencëtarëve, është që ne duhet të
kërkojmë nën sipërfaqe, në mënyrë që të përparojmë në kërkimin e jetës.
Në verën e vitit 2020, drejt Marsit do të nisen disa misione. Dy prej tyre do të çojnë përpara kërkimin për jetën, duke eksploruar nën sipërfaqe. Shumë agjensi përveç NASA-s dhe ESA (agjencisë evropiane të hapësirës), po planifikojnë nisjen e misioneve të ardhshme në Mars në vitin 2020, 2022 dhe 2024./Përshtatur nga CNA.al