Tirana, Kamza dhe rajoni Metropolitan

30 Gusht 2015, 19:01, Opinione CNA

Alfred Halilaj

Studiuesit Mark Gottdiener dhe Ray Hutchiston argumentuan se pas viteve 1900 qëndrat e qyteteve e humbën rëndësinë e tyre ekonomike dhe tregtare duke kaluar kështu peshën, tek rritja periferike dhe rajonale e tyre, që përfshin komunitetet e planifikuara periferike, qytezat, dhe struktura të tjera që sfidonin rolin dominues të qytetit. Në fillim të viteve ?40 Zyra Amerikane e Regjistrimit të popullsisë e përkufizoi rritjen rajonale dhe të qendrave brenda rajoneve metropolitane me termin ?Rajone Standarte Metropolitane?. Ky përaktim u zgjerua me vone për të pasqyruar më saktë rritjen e rajonit, bazuar në matjen e hapësirës që përshkrojnë njerëzit për të shkuar në qytet ,si dhe densitetin të lëvizjes drejt qytetit me konceptin ?Rajone Statistikore Standarte Metropolitane?.

Nga sa thamë më sipër kuptohet dhe synimi i këtij shkrimi. Tirana në këto 25 vite ka pësuar ndryshime të mëdha të cilat sigurisht që kanë sjellë dhe problematika në organizimin e qytetit. Por fenomeni i zgjerimit drejt periferive të qytetit nuk është vetëm rast shqiptar, por thuajse rëndom i gjendshëm në të gjitha qytetet e mëdha por jo vetëm. Ndaj ?traumatizimi? elitist për shkatërrimin e qytetit më duket në rastin më të mirë një snobizëm individual dhe në rastin më të keq padije e thellë. Sigurisht që nuk do të kishim dashur të ishte një zhvillim kaotik sic ndodhi, por shkaqet janë komplekse dhe nuk janë objekt i këtij shkrimi. Disa herë në debatet e vogla dhe larg mediave jam shprehur se është fat që kodrat e liqenit fillojnë në fund të bulevardit ?Dëshmorët e Kombit? aty ku godina e Universitetit vendos kufirin fundor. Ky fakt i jep udhë zgjerimit te Tiranës në anën tjetër të saj, dhe jam i bindur se do të ndodhë zgjatimi i planifikuar i Bulevardit drejt parkut te ri të Paskuqanit.

Ndarja e re administrative edhe pse ishte një domosdoshmëri për një administrim më të mirë të territorit, në rastin e kryeqytetit sidomos, mbeti peng e miopisë politike. Unë jam i bindur se ata qe janë marrë me këtë cështje e kanë ditur përkufizimin e mësipërm dhe rëndësinë që ka Tirana si Kryeqytet për ecurinë ekonomike kombëtare. Vetëm Tirana mund të plotësonte kushtet për t?u trajtuar si Rajon Standart Metropolitan, duke përfituar njekohësisht dhe nga statusi i kryeqytetit, dhe kjo do t?i jepte gjithë zonës hapesira të reja ekonomike,sociale, kulturore. Nga Krraba në Vorë, nga Zall-Herri në Prezë (përfshi dhe Rinasin) do të ishte Tirana Metropolitane me vizion zhvillimor për të paktën edhe 7 dekada të tjera. Kjo ndarje e tanishme që për mua është elitiste, paragjykuese, e lë Tiranën në baltë. Kamza dhe Pakuqani do të duhej të ishin Tirana e Re reale me mundësi projektimi të jashtëzakonshme, me hapësira në dispozicion ku arkitetkët, urbanistët, ingjinierët, sociologët shqiptarë dhe të huaj mund të shkrinin talentin. Dikush mund të më thotë se këto hapësira janë të zëna. Por përgjigja është e thjeshtë,- numri popullsisë për m/2 në këtë zonë është i ulët dhe është e sigurt që nëse zona përcaktohet shtetërisht si një prioritetet zhvillimor, këta banorë do kenë gjithë leverdinë për ta transformuar hapësirën që kanë. Bashkia e Kamzes(tashmë bashkë me Paskuqanin) e ndarë në këtë mënyrë është një ishull i izoluar, jofunksional, një zonë që në vend që të ishte valvola shfryrëse e Tiranës është kthyer me dashje në vijë demarkacioni frymë-marrëse për të. Tiranës iu shtua Zall-Herri si një syth hibrid(une mendoj se prapa këtij vendimi fshihet ndonjë projekt personal i ndonjë qeveritari për ta gllabëruar kurorën e Zall-Herrit !) që në fakt për këtë stad zhvillimi të Tiranës dhe me këtë plan përjashtues të Kamzës nuk i hyn në punë dhe ska asnjë funksion si zone, për të mos folur për shërbimet që këta banorë marrin sepse që nga trnsporti urban e deri tek certifikatat i marrin duke përdorur Kamzën si zonë kalimi.

Nga ana tjetër zona e Kamzes dhe Paskuqanit me një popullsi afro 130 mijë banorë kontribuon jo pak në ekonominë e kryeqytetit. Edhe zona si Sauku, Farka, Kashari Linza apo ndonjë zonë tjetër kontribuojnë por për ta kuptuar realisht se sa është pësha e Kamzës mjafton te shikosh autobuzët urban të Kamzes dhe Insitutit ku në cdo 10 min lëviz i mbushur plot një urban drejt Tiranës.

Ndaj mendoj se shpallja e zonës Metropolitane të Tiranës është një domosdoshmëri jetike për qytetin. Nga ana tjetër drejtuesit e Bashkisë Kamës duhet sa më shpejt të përshtasin planin e zhvillimit duke pasur parasysh këtë vizion thuajse detyrues për cdo qeveritar, pavarësisht pengesave aktuale. Lumi i Tiranes dhe i Tërkuzës janë burime fantastike për t?i përdorur në të ardhmen si pjesë e rëndësishme e Tiranës reale të Re.