Papa Leo thotë se inteligjenca artificiale duhet të “çarmatoset”

25 Maj 2026, 19:06, Kosova & Bota CNA

Papa Leo thotë se inteligjenca artificiale duhet të

Papa Leo ka prezantuar dokumentin e parë të rëndësishëm mësimor të papatit të tij, duke paralajmëruar se inteligjenca artificiale duhet të “çarmatoset”.

“Fjala është e fortë, e di, por e zgjedhur qëllimisht sepse ky moment ka nevojë për fjalë të afta për të tërhequr vëmendjen”, tha Papa.

Enciklikat teknikisht janë letra drejtuar peshkopëve katolikë, por gjatë dekadave të fundit këto letra janë shndërruar në mesazhe drejtuar botës nga një Papë.

Ndërsa kjo letër përqendrohej kryesisht te inteligjenca artificiale, Papa Leo përfshiu gjithashtu një nga kërkimfaljet më të forta dhe më gjithëpërfshirëse nga Vatikani për rolin e Kishës Katolike në skllavëri.

Ishte “e pamundur të mos ndieje hidhërim të thellë kur mendoje për vuajtjet dhe poshtërimin e pamasë që kanë përjetuar kaq shumë njerëz”, shkroi Papa, duke shtuar se “kërkoi sinqerisht falje” në emër të Kishës.

Leo përmendi tregtinë e skllevërve në lidhje me inteligjencën artificiale, duke sugjeruar se bota ishte në rrezik të normalizonte përsëri shfrytëzimin e njerëzve - si në prodhimin e tij ashtu edhe në aplikimet e tij.

Disa nga imazhet më të forta të Papës në dokument lidhen me skllavërinë, duke paralajmëruar paralele midis tragjedisë historike të skllavërisë tradicionale dhe kërcënimeve në zhvillim të "skllavërisë së re dixhitale".

Ai sugjeroi një rrezik të një normalizimi të ngjashëm të shfrytëzimit dhe se njerëzimi ishte në një udhëkryq të ngjashëm moral.

Në mënyrë të pazakontë, Papa Leo zgjodhi ta paraqiste vetë enciklikën - të titulluar "Magnifica Humanitas" ("Njerëzimi Madhështor") - në Vatikan, së bashku me ekspertë të inteligjencës artificiale, përfshirë Christopher Olah, bashkëthemelues i gjigantit amerikan të inteligjencës artificiale Anthropic.

Në vërejtjet pas prezantimit të enciklikës, Olah tha se çdo laborator i inteligjencës artificiale, përfshirë edhe laboratorin e tij, vepronte "brenda një sërë stimujsh dhe kufizimesh që ndonjëherë mund të bien ndesh me bërjen e gjësë së duhur".

Do të ishte gabim të besohej se çështjet e IA-së trajtoheshin më mirë nga shkencëtarë kompjuterikë si ai vetë, shtoi Olah: "Pyetjet e ngritura nga IA janë më të mëdha se komuniteti i kërkimit të IA-së, jo vetëm në implikimet e tyre, por edhe në natyrën e tyre."

Enciklika e Papës - e cila gjithashtu pranoi shumë gracka të mundshme në inteligjencën artificiale - është gjithashtu një mesazh i ashpër dhe i drejtpërdrejtë për ata që janë në pozita pushteti në lidhje me përgjegjësitë e tyre në frenimin e "kërcënimeve" që ajo paraqet.

Për shembull, Papa dënoi përdorimin e Inteligjencës Artificiale në luftë, duke thënë se zvogëlimi i kontrollit njerëzor mbi armët e bën edhe më të vështirë konsiderimin e një lufte "të drejtë" dhe paralajmëroi kundër nisjes së një gare armatimesh me anë të inteligjencës artificiale.

“Asnjë algoritëm nuk mund ta bëjë luftën moralisht të pranueshme”, shkroi Papa.

Jo vetëm që inteligjenca artificiale nuk e heq "çnjerëzimin e brendshëm" të luftës, tha ai, por gjithashtu rrezikon të shkaktojë konflikt më shpejt dhe ta bëjë atë më jopersonal duke "ulur pragun për përdorimin e dhunës, duke e transformuar mbrojtjen në parashikim të kërcënimeve dhe duke i reduktuar kështu viktimat në të dhëna".

Leo gjithashtu kritikoi mënyrën se si inteligjenca artificiale ndikon në politikë - siç është mënyra se si është përdorur për të manipuluar imazhet dhe videot, të cilat sipas tij i ekspozojnë njerëzit ndaj perspektivave të njëanshme ose mashtruese.

Në të kaluarën, Papa e ka krahasuar nevojën e sotme për masa mbrojtëse për të mbrojtur njerëzit përballë zhvillimeve të inteligjencës artificiale me ato që ishin të nevojshme për të siguruar dinjitetin njerëzor gjatë revolucionit industrial.

Ai sugjeroi krahasime të dështimit për të vepruar kundër rreziqeve të inteligjencës artificiale sot me "vonesën me të cilën si shoqëria ashtu edhe Kisha filluan të denonconin plagën e skllavërisë". Ai madje iu referua rreziqeve të "kolonializmit dixhital", duke lidhur abuzimet e epokës koloniale me praktikat moderne të teknologjisë.

Në një moment të këtij dokumenti, Papa lëshoi ??drejtpërdrejt një "apel të veçantë" për ata që zhvillojnë inteligjencën artificiale.

"Zhvilluesit mbajnë një përgjegjësi të veçantë etike dhe shpirtërore, sepse çdo zgjedhje dizajni pasqyron një vizion të njerëzimit", tha ai.

Por çfarë ndikimi do të ketë e gjithë kjo?

Papa Leo ka mbledhur një komision për të çuar përpara punën e tij, por ka pikëpyetje të mëdha se sa efektive do të jetë e gjithë kjo përballë përparimeve të shpejta teknologjike.

Në vitin 2015, i ndjeri Papa Françesku shkroi enciklikën e tij Laudato Si, e cila u përqendrua në nevojën urgjente për të adresuar krizën klimatike - por më pas e pasoi atë në vitin 2023 duke folur për zhgënjimin e tij për mosveprimin që kishte pasur./CNA, përkthyer nga BBC