Miqësia e thyer pas luftës në kufirin Tajlandë-Kamboxhia

25 Korrik 2025, 09:45, Kosova & Bota CNA

Kamboxhia dhe Tajlanda kanë një histori konfliktesh të herëpashershme. Të dyja vendet ndajnë një kufi të gjatë dhe të pyllëzuar me zona që të dyja palët i pretendojnë. Ka pasur shkëmbime serioze zjarri edhe në të kaluarën - në vitet 2008 dhe 2011, përleshjet në një shkallë të ngjashme panë 40 persona të vrarë. Megjithatë, këto u qetësuan relativisht shpejt. Edhe kohët e fundit, në maj të këtij viti, pas një incidenti në të cilin u vra një ushtar kamboxhian, të dyja palët dukeshin të etura për të parandaluar më shumë dhunë, me takime midis komandantëve të ushtrisë nga secili vend që synonin lehtësimin e tensionit. Por të enjten, shpërtheu. Autoritetet tajlandeze thanë se të paktën 15 persona, të gjithë civilë, përveç njërit, ishin vrarë deri më tani, ndërsa luftimet vazhduan të premten.

Të paktën një civil është vrarë në Kamboxhia, thanë autoritetet provinciale. Pse kjo përleshje e veçantë kufitare – e cila nisi pasi pesë ushtarë tajlandezë u plagosën në një shpërthim mine tokësore të mërkurën – është përhapur në diçka kaq më të madhe? Marrëdhëniet midis dy vendeve u përkeqësuan ndjeshëm muajin e kaluar, kur udhëheqësi i lartë i Kamboxhias, Hun Sen, e turpëroi thellësisht kryeministrin tajlandez Paetongtarn Shinawatra duke publikuar një bisedë telefonike midis tyre në lidhje me kufirin e diskutueshëm. Gjatë bisedës, Paetongtarn e quajti atë "xhaxha" dhe kritikoi një nga komandantët e saj ushtarakë, duke shkaktuar zemërim publik. Që atëherë ajo është pezulluar nga detyra e kryeministres dhe Gjykata Kushtetuese e Tajlandës po shqyrton një peticion për shkarkimin e saj. Nuk është e qartë pse Hun Sen zgjodhi ta bënte këtë, duke i dhënë fund një marrëdhënieje të ngushtë personale midis dy familjeve të tyre që daton prej dekadash. Shumë njerëz e kanë fajësuar Paetongtarn për bisedën e saj me Hun Sen. Ajo dukej se besonte se mund t’i zgjidhte mosmarrëveshjet e tyre duke iu referuar miqësisë së tij me të atin, ish-kryeministrin Thaksin Shinawatra. Në të kaluarën, kjo miqësi u përdor nga kundërshtarët e Thaksinit për ta akuzuar atë se kishte vënë interesat e Kamboxhias mbi ato të Tajlandës.

Në vitin 2014, kur një qeveri e kryesuar nga motra e Thaksin, Yingluck, u rrëzua nga një grusht shteti ushtarak, Hun Sen lejoi që dhjetëra mbështetës të tij të kërkonin strehim në Kamboxhia. Të dy vendet kanë bashkëpunuar gjithashtu në fusha më të errëta. Nëntorin e kaluar, Tajlanda dërgoi gjashtë disidentë kamboxhianë, së bashku me një fëmijë të vogël, përsëri në Kamboxhia, ku u burgosën menjëherë. Të gjithë u njohën nga Kombet e Bashkuara si refugjatë. Në vitin 2020, një aktivist i ri tajlandez që kishte ikur në Kamboxhia, Wanchalerm Satsaksit, u rrëmbye dhe u zhduk, supozohet nga operativët tajlandezë. Dhe vrasja në janar e një udhëheqësi të opozitës kamboxhiane në mes të ditës në Bangkokun qendror u pa gjithashtu nga aktivistët si një rezultat i këtij mirëkuptimi midis shërbimeve të sigurisë të të dy vendeve. Në këtë sfond, publikimi i bisedës së Paetongtarn duket se e ka zënë plotësisht në befasi familjen Shinawatra.

Përgjigjet nga Thaksin dhe Paetongtarn zbulojnë një ndjenjë tradhtie. Kjo ka çuar në një luftë fjalësh gjithnjë e më të ashpër midis dy vendeve, por është më shumë sesa thjesht fjalë. Policia tajlandeze ka filluar gjithashtu të hetojë figura të fuqishme biznesi kamboxhiane që dyshohet se janë të lidhura me qendrat e lojërave të fatit dhe mashtrimeve të botës së krimit, ndërsa tregtia me vlerë miliarda dollarë në vit është ndalur. Në vetë kufirin, ekziston një rrezik i shtuar i përplasjeve më serioze midis dy ushtrive. Por, në vend që të tërhiqej, Hun Sen i Kamboxhias duket se e ka shfrytëzuar menjëherë mundësinë për të shtuar retorikën kundër Tajlandës dhe në veçanti familjes Shinawatra.

Ai pretendon se zotëron dokumente sekrete që do të inkriminonin Thaksinin - dokumente që ai pretendon se mund të vërtetojnë madje se ai fyeu monarkinë, një vepër penale që sjell një dënim të rëndë me burg në Tajlandë. Qeveria tajlandeze u përgjigj duke dëbuar ambasadorin kamboxhian të mërkurën dhe duke thirrur të dërguarin e saj, duke përgatitur terrenin për konfrontimin e fundit. Për momentin, asnjëra palë nuk duket e gatshme të tërhiqet. Në të dyja vendet, mungon lidershipi me forcën dhe besimin për të bërë kompromis. Tek Kryeministri Hun Manet, Kamboxhia ka djalin e papërvojë të një ish-njeriu të fortë që ende nuk ka autoritetin e tij, ndërsa tek babai i tij Hun Sen ka gjithashtu një burrë që duket i gatshëm ta shtyjë më tej këtë konflikt. Nga ana tajlandeze, qeveria e koalicionit të lëkundur e përqendruar në partinë e Thaksinit po përballet me një ekonomi në stanjacion dhe po vuan nga kërcënimi i tarifave ndëshkuese të SHBA-së. Ajo nuk mund të përballojë të tregojë dobësi në përballjen me Kamboxhian. Edhe Kamboxhia po përballet me një ekonomi në vështirësi. Nuk u rikuperua kurrë plotësisht nga pandemia dhe turizmi - një shtyllë e ekonomisë së saj - ka vuajtur nga mungesa e vizitorëve kinezë që qëndrojnë larg nga frika se mos rrëmbehen dhe detyrohen të punojnë në qendra mashtrimi.

Dhe ashtu si me Tajlandën tani ekziston kërcënimi i ndëshkimit të tarifave amerikane që do të ndikojnë më tej në ekonomi, por të dy vendet kanë politikanë me përvojë si Hun Sen dhe Thaksin, të cilët pothuajse me siguri, kur të dy të jenë gati, mund të gjejnë një rrugëdalje nga kjo situatë. Gjithashtu, do të duhet të shohim nëse anëtarët e tjerë të ASEAN-it do të ndërhyjnë në këtë konflikt dhe do të përpiqen t’i bindin të dy vendet të ulin tensionet.

Ky ishte fillimisht qëllimi kryesor i ASEAN-it - të shmangte konfliktin midis anëtarëve të tij - dhe do të jetë një përparësi për disa nga shtetet e ASEAN-it për momentin që t'i ndihmojnë këto dy vende të zgjidhin konfliktin. Megjithatë, ajo që mbetet mister në këtë pikë është arsyeja pse Hun Sen vendosi ta djegë këtë miqësi dhe ta ndezë këtë konflikt. Ndoshta ishte vendimi i Tajlandës për të ushtruar presion mbi qendrat e mashtrimit këtë vit, ose ambicia e Thaksin për të legalizuar lojërat e fatit, duke kërcënuar industrinë fitimprurëse të kazinove të Kamboxhias. Ose ndoshta ishte diçka më e thjeshtë: një veprim makiavelian nga një prej të mbijetuarve politikë më dinakë të Azisë, për të braktisur një aleat në Thaksin, i cili ka humbur shumë nga ndikimi i tij në Tajlandë, ndërsa në të njëjtën kohë po lustronte kredencialet e tij nacionaliste në sytë e popullit të tij.