Ukraina duhet të nxisë një zgjerim të ri të madh të BE-së edhe me vendet e Ballkanit

21 Qershor 2022, 08:25, Blog Toby Vogel

Ukraina duhet të nxisë një zgjerim të ri të madh

Foto ilustruese

Lufta e ashpër e Ukrainës për të mbrojtur demokracinë e saj ndaj një sulmi brutal dhe të paprovokuar nga ana e Rusisë, meriton mbështetjen e plotë të Perëndimit. Lufta e Ukrainës për mbijetesë është gjithashtu edhe e Europës.

Dhënia e statusit të kandidatit për në Bashkimin Europian për Kievin, do të ishte sinjali i duhur që duhet dërguar për samitin e javës së ardhshme të liderëve të BE-së. Por që të sigurohet që ky sinjal të shkojë përtej një deklarimi të thjeshtë, udhëheqësit e BE-së duhet t’i mbështesin fjalët e tyre me vepra dhe të rifokusohen në atë që përfaqëson Bashkimi Europian.

Në samitin e BE-së të datave 23-24 qershor, udhëheqësit e vendeve të unionit do të vendosin nëse do të ndjekin rekomandimin e Komisioni Europian për t’i dhënë Ukrainës statusin e kandidatit për anëtarësim në union. Kjo do të ishte e paprecedentë.

Pasi asnjëherë më parë BE-ja nuk e ka shtrirë këtë ofertë për një vend në luftë. Kësisoj, dhe për shkak të madhësisë territoriale të Ukrainës, por edhe sfidave të pamohueshme në aspektin e reformave që duhet të ndërmarrë, disa qeveri nuk duken shumë entuziaste.

Ukraina duhet të nxisë një zgjerim të ri të madh

Përpara se liderët të diskutojnë mbi Ukrainën, ata do të kenë një darkë pune me liderët e 6 vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Përvoja e këtyre 6 vendeve, disa prej të cilave janë kandidate prej më shumë se 15 vjetësh, duhet t’u japë liderëve një moment reflektimi duke forcuar vendosmërinë e tyre për të mos përsëritur me Ukrainën, Moldavinë dhe Gjeorgjinë gabimet që u bënë në Europën Juglindore.

15 vitet e fundit, vendet e Ballkanit kanë treguar cektësinë e vizionit të zgjerimit të BE-së. Ajo shkon përtej thjesht “lodhjes nga zgjerimi”, e diagnostikuar për herë të parë që nga përfundimi i zgjerimit të madh të vitit 2004.

Pas hyrjes së Rumanisë dhe Bullgarisë në vitin 2007 dhe krizës së eurozonës në vitet 2009-2010, lodhja nga zgjerimi e nxiti BE-në të vendoste kushte më të ashpra për reformat, duke dobësuar njëkohësisht edhe mbikëqyrjen e tyre. Elitat ballkanike e pranuan këtë, duke e shfrytëzuar për luftën e tyre për të ruajtur një statuskuo, nga e cila ata kishin shumë përfitime.

Përgjigjja histerike e BE-së ndaj krizës së refugjatëve të viteve 2015-2016, ndihmoi në forcimin e një qasjeje transaksionale, e cila shpërbleu regjimet autokratike, si ai i presidentit Aleksandër Vuçiç në Serbi. Rrjedhimisht, angazhimet serbe për sundimin e ligjit, lirinë e medias dhe përafrimin me politikën e jashtme të BE-së janë penguar deri në pikën e të qenit qesharake.

Kjo e ka dëmtuar jo vetëm reputacionin e BE-së si një “komunitet vlerash” (tashmë i dëmtuar rëndë nga abuzimet e shumta të të drejtave të njeriut gjatë mbajtjes së emigrantëve jashtë unionit), por edhe si një aktore politike. Elektorati potencial i BE-së, por edhe më gjerë, i botës demokratike me qytetarët e Ballkanin Perëndimor, nuk ndihet thjesht i zhgënjyer, por edhe i zemëruar.

Dhe kur BE-ja i zbeh vlerat që mbron, teksa vazhdon që të flasë për liberalizimin ekonomik dhe mundësitë, i gjithë projekti europian vihet me të drejtë në pikëpyetje. Problemi i vërtetë, përtej lodhjes nga zgjerimi, është se vetë elitat politike të BE-së kanë humbur çdo lloj bindjeje se pse zgjerimi është gjëja e duhur për t’u bërë.

Zgjerimi i BE-së nuk shihet më në kontekstin e një Europe “të plotë dhe të lirë” apo si një bashkim politik i thelluar i vlerave. Në vend të kësaj zgjerimi shihet në rastin më të mirë, si një detyrim me gjysmë zemre që buron nga premtimet e mëparshme, si ai i dhënë shteteve të ballkanit në samitin e Selanikut në vitin 2003.

Mungesa e plotë e një vizioni strategjik për zgjerimin u dëshmua ndoshta më së miri kur presidenti francez Emanuel Makron vuri veton ndaj hapjes së negociatave të anëtarësimit me Maqedoninë e Veriut në tetor 2019, dhe me propozimin e paqartë që bëri në fillim të këtij viti për krijimin e një lloj “komuniteti politik”, anëtarët e të cilit do të ishin përkohësisht pjesë e mbledhjeve të unionit.

Ukraina duhet të nxisë një zgjerim të ri të madh

Mungesa e vizionit dhe bindjes u shoqërua nga brenda nga çmontimi i brendshëm i tipareve themelore demokratike dhe të sundimit të ligjit nga qeveritë e Polonisë dhe Hungarisë, të ndihmuara dhe të përkrahura nga Berlini dhe Brukseli, gjë që minoi më tej bindjen se zgjerimi është vërtetë në interesin e BE-së, duke e rritur rrezikun e antiliberalizmit brenda vetë BE-së.

Lufta brutale e Rusisë ndaj Ukrainës ka shkaktuar një shok te një BE moralisht e rraskapitur (dhe më gjerësisht te Perëndimi), duke e detyruar atë ta pranojë se demokracia ka armiqtë e saj, dhe se nganjëherë dinjiteti njerëzor duhet të mbrohet me forcë.

Vetëmbrojtja e guximshme e Ukrainës dhe evokimi i vlerave demokratike e ka penguar BE-në, NATO-n dhe në përgjithësi Perëndimin që të artikulojnë perspektivat politike të Ukrainës. Ndërsa kjo i bën disa liderë të shteteve anëtare, që ishin tashmë mbështetës të zgjerimit, të ndihen në siklet, kjo pikë kthese duhet të shihet si një dhuratë që i ofron unionit një mundësi për të pasur një rikthim të vonuar te vlerat e tij themelore dhe morale.

Kjo përfshin gjithashtu një ballafaqim të brendshëm deri tani të anashkaluar me joliberalët në Budapest, Varshavë dhe gjetkë. BE-ja duhet të pyesë veten nëse beson ende në kombinimin e liberalizmit politik, të bazuar te të drejtat me liberalizmin ekonomik, kombinimi i nevojshëm që i ka siguruar BE-së suksesin që ka pasur. Ky është një shans për të rikalibruar jo vetëm procesin e zgjerimit, por të gjithë projektin europian. Udhëheqësit e BE-së duhet që ta përqafojnë këtë strategji.

Shënim: Toby Vogel, bashkëpunëtor i Këshillit të Politikave Demokratizuese, një institut kërkimor me seli në Berlin, Gjermani.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al