E fundit!

12:16 Aktualitet

SPAK kërkon 98 vite burg për Durim Bamin, Aldo Avdylin dhe 5 të tjerë

Prokuroria e Posaçme ka dhënë pretencën për disa nga të pa...

Pse i rrëzojmë përmendoret

16 Qershor 2020, 06:30, Blog CNA

Nga Jean-Francois Manicom ?Politico.eu?

* Liverpul – Faraonët egjiptianë Hatshepsut dhe Akhenaten. Perandorët romakë Neroni, Domiani, Galienusi, Aureli, Probusi, Geta dhe Makrinusi. Diktatorë si Napoleon Bonaparti, Francisko Franko, Josif Stalin, Vladimir Lenin, Fransua Duvalie dhe Sadam Husein.

Historia ka parë rrëzimin e përmendoreve të shumë udhëheqësve autoritarë. Është një traditë që ne duket se e kemi ri-zbuluar javët e fundit, teksa demonstruesit në të gjithë botën e kanë shtuar listën e ?viktimave? të asaj që romakët e lashtë e quanin ?Damnatio Memoriae?, mallkimi i kujtesës.

Protestuesit në Martinikë rrëzuan muajin e shkuar 2 përmendore të skllavopronarit të shekullit XIX Viktor Shelher, duke e bërë atë fajtor atë për autorizimin e një dekreti që i kompensoi pronarët e skllevërve nga dëmet që pësuan nga lirimi i skllevërve të tyre.

Në Bristol të Britanisë së Madhe, një statujë e skllavopronatrit të shekullit XVII-të, Eduard Kolston u rrëzua dhe u hodh në ujërat e portit. Një monument në Antverp të Belgjikës që nderonte mbretin Leopold II, i cili plaçkiti Kongon në Afrikë, do të zhvendoset në një muze, pasi u rrëzua në rrugë nga demonstruesit. Dhe në Shtetet e Bashkuara, përmendoret që nderojnë eksploratorin e famshëm Kristofor Kolombi dhe Presidentin e Konfederatës Xheferson Dejvis, ishin midis atyre që u rrëzuan.

Në antikitetin romak, ?Damnatio Memoriae? ishte dënimi më i shpejtë i zbatuar për figurat politike, të cilët ishin dënuar nga Senati pas vdekjes. Përmendoret e tyre rrëzoheshin. Monedhat me fytyrën e tyre shkriheshin. Emrat e tyre fshiheshin nga hapësira publike. Ndërsa të gjitha të dhënat e shkruara mbi jetën dhe veprën e tyre zhdukeshin. Edhe poetët dhe historianët, ndaloheshin që t?ua përmendin emrat apo t?i referoheshin atyre në ndonjë lloj mënyre.

Rrëzimi i statujave, është gjithashtu pa asnjë dyshim një veprim i dhunshëm, një sulm ndaj një kopjeje realiste dhe simbolike të një personi. Përgjatë historisë njerëzore, rrëzimi i një përmendoreje ka pasur gjithmonë si synim thyerjen e besimeve të vjetra.

Damnatio Memoriae, kishte për qëllim ta lejonte shoqërinë ta shpëtonte veten nga e kaluara e saj, të shkatërronte çdo gjë që vlerësohej si e kontestuar, ose shumë e dhimbshme për t?u marrë në konsideratë. Të krishterët shkatërruan në mënyrë sistematike idhujt dhe përmendoret që përfaqësonin Zotat paganë, pasi i shihnin ata si përfaqësues të egërsisë.

Fundi i komunizmit u shoqërua me rënien e përmendoreve të Leninit dhe Stalinit në gjithë ish-Bashkimin Sovjetik. Në rastin më të mirë, zhdukja e së kaluarës është një akt përmes së cilës një shoqëri shpreson ta mbyllë një cikël dhe të hyjë në një tjetër, më e iluminuar.

Në Egjiptin e Lashtë, skulptorët quheshin ?rojtarët e jetës?, sepse roli i statujës në një varr ishte t?i mbante të vdekurit ?gjallë?, duke shërbyer si një ?avatar? shpirtëror i mbetjeve të tyre mortore. Shoqëria që prodhon imazhe të tilla është e dhunshme.

E kaluara mbi të cilën njerëzit po përpiqen të bëjnë drejtësi, është një e shkuar e dhunshme. Trashëgimia e tregtisë së skllevërve e Kolston, diskriminimi racor i përditshëm, varfëria dhe cënueshmëria disproporcionale ndaj koronavirusit në mesin e pakicave, janë që të gjitha realitete të dhunshme.

Kur shohim përmendoren e Kolston të tërhiqet zvarrë në rrugët e Bristolit, është e vështirë të mos mendohet për trupat e armiqve të mbështjellë në pluhur gjatë lojërave të gladiatorëve, ose të zvarritur nga karrocat e luftës. Ne nuk jemi aq larg një pretendimi fizik për të vrarë një trup që i përket së kaluarës.

Linçimet simbolike, duket se janë ende të nevojshme për të kaluar nga një epokë në tjetrën. Por kjo dhunë e ka një kosto, pavarësisht se sa e ligjshme dhe sa e vërtetë mund të jetë lufta, sa e sinqertë dhe e fortë mund të jetë dëshira për ta bërë botën më të mirë, dhe sa i jashtëzakonshëm dhe e nderuar mund të jetë motivimi i aktivistëve.

Kur mallohet, kujtesa historike zbehet. Ajo e ?ndot? trupin që e dëboi. Dhe dëbimi i tij, lejon mohimin dhe falsitetet historike. Ne në Muzeun Ndërkombëtar të Skllavërisë në Liverpul, ku unë punoj, kemi një qasje tjetër. Aty ku dikur muzetë konsideroheshin si vende ruajtje të objekteve për të konservuar dhe shfaqur kujtesën, ne po bëhemi krijues aktivë të së ardhmes. Kujtesa duhet të adresohet dhe të shihet drejt e në sy, të ?zbutet? si një kafshë e egër dhe e rrezikshme. Armët tona janë arsimimi dhe dijet.

Mjetet tona janë rezistenca dhe mirëkuptimi njerëzor. Njohuritë mbi traumat e së kaluarës sonë, na fuqizojnë që të ndryshojmë të ardhmen. Ndaj le të mos e mallkojmë kujtesën, por ta ?zbutim? atë./ Përshtatur nga CNA.al