A duhet të vazhdojmë të ndërhyjmë në mënyrë artificiale në frenimin e ndryshimeve të klimës?

21 Gusht 2023, 18:33, Sociale CNA

A duhet të vazhdojmë të ndërhyjmë në

A ka kontribuar një përpjekje ndërkombëtare me synime pozitive në reduktimin e ndotjes nga anijet, në ngrohjen e papritur të ujërave në Atlantikun Verior këtë vit? Ky është pretendimi i jashtëzakonshëm që bëri javën e kaluar një artikull në “Science”, revista e Shoqatës Amerikane për Përparimin e Shkencës.

Në të pranohet se kufizimet në përmbajtjen e squfurit të karburanteve të përdorura nga anijet, kanë ndihmuar në uljen me 80 për qind të ndotjes nga anijet. Por me koston e paqëllimshme të reduktimit të formimit të reve mbi oqeane dhe përshpejtimin e ngrohjes globale.

Më herët, korridoret e Oqeanit Atlantik ishin të mbuluara me “gjurmë anijesh” - re të verdha të mëdha që ndiqnin shtigjet e anijeve që kalonin andej. Tani, këto re janë zvogëluar dhe ujërat janë të ekspozuara ndaj fuqisë së plotë të Diellit, duke sjellë temperatura rekord të sipërfaqes së detit.

Siç thotë Majkëll Dajmond nga Universiteti Shtetëror i Floridës në SHBA “është njëlloj sikur bota të humbasë papritur efektin e ftohjes nga një shpërthim shumë i madh vullkanik që ndodh çdo vit”. Për shembull, pretendohet se emetimet e dioksidit të squfurit nga shpërthimi i malit Pinatubo në Filipine në qershor 1991, i uli me 0.3 gradë Celsius temperaturat globale për 3 vite rresht.

Bota është më mirë pa ajrin e ndotur me squfur mbi oqeane. Ishin emetimet e squfurit nga termocentralet me djegie qymyri, ato që ishin përgjegjëse për shiun acid. Megjithatë, teoria se ngrohja e oqeanit është përkeqësuar nga zvogëlimi i reve të krijuara nga shkarkimet e anijeve ka rindezur pyetjen:A duhet të përdorim “gjeo-inxhinierinë” si një mënyrë për t’iu kundërvënë ndryshimit të klimës?

Kjo ide ka ekzistuar prej kohësh. Eksperimentet me mbjelljen e reve, duke hedhur në atmosferë jodur argjendi apo kimikate të tjera, janë kryer që nga vitet 1940. Dhe ka pasur pretendime kontradiktore në lidhje me suksesin e tyre. Por vitet e fundit ka pasur një ringjallje të ideve mbi inxhinierinë e klimës.

A duhet të vazhdojmë të ndërhyjmë në

Në vitin 2015, Akademia Kombëtare e Shkencave në SHBA shqyrtoi mundësinë e ftohjes së Tokës duke ndërhyrë në ‘albedo’-n e atmosferës së Tokës. Albedo është proporcioni i energjisë diellore të absorbuar, ku 0 është përthithja totale dhe 1 reflektimi total.

Akademia sugjeroi se kjo mund të arrihet duke injektuar rregullisht gazra që formojnë aerosole në stratosferë. Raporti i saj arriti në përfundimin se kjo mënyrë mund të ndihmojë në uljen e temperaturave në sipërfaqen e Tokës “dhe kushton më pak sesa dekarbonizimi i ekonomisë globale”.

Megjithatë, akademia arriti gjithashtu në përfundimin se “qasjet e propozuara të modifikimit të albedo-s sjellin rreziqe mjedisore, etike, sociale, politike, ekonomike dhe ligjore që lidhen me pasoja të synuara por edhe të paqëllimta”.

Pasojat e padëshiruara mund të jenë dëmtimi i shtresës së ozonit, ndryshimet në modelet e reshjeve dhe rritjes e tyre në pyje. Tek e fundit, ishte dëmtimi i shtresës së ozonit, ai që çoi në ndalimin e gazeve CFC tek frigoriferët dhe produktet e tjera në vitet 1980.

Dhe sot do të ishte disi perverse nëse do t’i riktheheshim hedhjes së aerosoleve në stratosferë, të cilat mund të shkaktonin dëmtimin e shtresës së ozonit. Eksperimentet e mbjelljes së reve patën një dështim të ngjashëm, të paktën në Britani, sepse u bënë përgjegjëse për përmbytjen katastrofike të Linmauthit të vitit 1952, kur 229 milimetra shi ranë brenda 24 orëve në disa pjesë të Eksmur, duke shkaktuar vërshimin e ujërave në një pjesë të qytetit dhe humbjen e jetës së 35 njerëzve.

Me gjithë mohimet zyrtare të eksperimenteve me mbjelljen e reve që ishin duke u zhvilluar në atë kohë, më vonë dokumentet arkivore zbuluan se Operacioni Kumulus - një eksperiment i mbjelljes së reve nga RAF - ishte kryer vërtet në Anglinë Jugore midis 4 dhe 15 gushtit 1952 - data e fundit ishte dita e përmbytjes së Linmauth.

Fakti që eksperimentet u kryen nga Forca Ajrore Ushtarake, RAF, dhe jo nga një institucion, tregon gjithashtu diçka:që mbjellja e reve u pa në Britani po aq sa një armë e mundshme, por edhe si një mjet i dobishëm për zbutjen e thatësirës.

Gjithsesi, kjo praktikë kryhet ende nga vendpushimet e skive në SHBA që shpresojnë të rrisin sasinë e borës, por edhe nga kinezët që e përdorën atë për të shmangur shiun gjatë Lojërave të Olimpike të Pekinit të vitit 2008. Mbjellja e reve ndodh në atmosferën e poshtme të Tokës. Kryerja e eksperimenteve në ndryshimin e albedos së Tokës, duke hedhur materiale të ndryshme në stratosferë do të kishte pasoja shumë më të gjera, me potencialin për të gjeneruar edhe një luftë të re botërore./ Pershtatur nga CNA