Misteri që mundon ende shkencëtarët/Çfarë e shkakton obezitetin?

24 Nëntor 2022, 08:17, Shëndeti CNA

Misteri që mundon ende shkencëtarët/Çfarë e shkakton

Një grup i përzgjedhur i studiuesve më të mirë të botës që studiojnë mbipeshën, u mblodhën kohët e fundit në selinë e Shoqërisë Mbretërore, akademisë ku dikur bënte pjesë Isak Njuton dhe Çarls Darvini, dhe ku debatoheshin ide të mëdha si graviteti dhe evolucioni.

Këtë herë shkencëtarët po debatonin rreth shkaqeve të obezitetit, një dukuri që prek më shumë se 40 për qind të të rriturve në SHBA, dhe që i kushton sistemit shëndetësor rreth 173 miliardë dollarë çdo vit. Në seancën përmbyllëse të takimit, biologu Xhon Spikmen, dha këtë përfundim mbi këtë çështje: “Nuk ka asnjë konsensus se cili është shkaku i tij”.

Kjo nuk do të thotë që studiuesit nuk ishin dakord mbi gjithçka. Takimi 3-ditor ishte i mbushur me një kuptim të nënkuptuar të asaj çfarë nuk është obeziteti: një dështim personal. Asnjë nga folësit në takim nuk tha se njerëzit e humbën kolektivisht vullnetin rreth viteve 1980, kur u rritën ndjeshëm nivelet e obezitetit, fillimisht në vendet me të ardhura të larta, pastaj në pjesën më të madhe të pjesës tjetër të botës.

Asnjë shkencëtar nuk tha se gjenet tona ndryshuan në atë periudhë të shkurtër. Nepsi dhe përtacia nuk u cilësuan si ndihmës të kësaj dukurie. Në kontrast të plotë me një pikëpamje mbizotëruese sociale për obezitetin, e cila supozon se njerëzit kanë një kontroll të plotë mbi madhësinë e trupit të tyre, ata nuk i fajësuan individët për gjendjen e tyre, ashtu siç nuk fajësojmë as njerëzit që vuajnë nga efektet e nënushqyerjes, si shtatshkurtësia dhe të qenit nën peshë.

Misteri që mundon ende shkencëtarët/Çfarë e shkakton

Përkundrazi, studiuesit iu referuan obezitetit si një gjendje komplekse, kronike dhe ata u mblodhën për të kuptuar se pse njerëzit kanë shtuar kaq shumë në peshë gjatë gjysmëshekullit të kaluar. Një biolog i dietave tha se të gjitha karbohidratet dhe yndyrnat në ushqimin tonë sot po i reduktojnë proteinat për të cilat ka nevojë trupi ynë, duke na nxitur të hamë më shumë kalori për të kompensuar sasinë e munguar.

Një endokrinolog foli për modelin shkencor që qëndron pas dietave me pak karbohidrate, duke sugjeruar se modelet e të ngrënit të pasura me karbohidrate nxisin në mënyrë unike yndyrën. Ndërkaq një antropolog evolucionar argumentoi se shumë shoqëri gjuetarëmbledhësish me peshë trupore normale konsumonin shumë karbohidrate, me një prirje të veçantë për mjaltin.

Të tjerë sugjeruan se problemi janë ushqimet ultra të përpunuara, produktet e përgatitura dhe të paketuara që përbëjnë më shumë se gjysmën e kalorive që konsumojnë amerikanët. Një fiziolog ndau të dhënat e një studimi që tregonte se njerëzit konsumojnë më shumë kalori dhe fitojnë më shumë peshë nga dietat me ushqime ultra të përpunuara krahasuar me dietat me ushqim bio që kanë të njëjtën përbërje.

Por ai shtoi se është ende e paqartë pse këto ushqime i nxitin njerëzit të hanë më shumë.

Misteri mund të shpjegohet me mijëra substanca toksike që mund të përmbajnë ushqimet ultra të përpunuara në formën e plehrave kimike, insekticideve, plastikës dhe aditivëve, argumentoi një biokimiste. Hulumtimi i saj mbi qeliza ka treguar se këto kimikate ndërhyjnë në metabolizmin e njeriut.

Disa ekspertë të tjerë thanë se ndoshta problemi qëndron më pak tek ajo që po hamë dhe më shumë tek ajo që nuk po hamë. Një dietologe ndau studimin e saj mbi lidhjen midis pasigurisë ushqimore dhe obezitetit te zogjtë. Kur ushqimi bëhet i pakët, kafshët konsumojnë më pak kalori, por shtojnë më shumë peshë.

Misteri që mundon ende shkencëtarët/Çfarë e shkakton

Edhe studimet te njerëzit kanë gjetur gjithashtu një lidhje “të fortë” midis pasigurisë ushqimore dhe obezitetit, tha ajo, një dukuri që quhet edhe “paradoksi i mbipeshës së shkaktuar nga uria”. Për më tepër studiuesit e bënë të qartë në këtë takim se mbipesha nuk mund të konsiderohet si një sëmundje.

Ata folën për raste të rralla të shkaktuara nga mutacione ose çrregullime të një gjeni. Por shumë më shpesh, obeziteti besohet se lind për shkak të ndërveprimeve ende të turbullta midis gjeneve dhe mjedisit përreth.

Në fund të konferencës, të pranishmit nuk ishin më afër një teorie unifikuese për rritjen globale të obezitetit. Por ata kanë identifikuar më shumë se 1 mijë gjene dhe variante që e rrisin rrezikun e obezitetit të një personi. Ata kanë kuptuar se yndyra e trupit është shumë më tepër se një depo e ruajtjes së energjisë, dhe se jo të gjithë personat me obezitet vazhdojnë të zhvillojnë komplikimet e saj, të cilat përfshijnë kancerin, diabetin e Tipit 2, presionin e lartë të gjakut, sulmin në zemër, goditjen në tru dhe vdekjen e parakohshme.

Gjithsesi, ata kanë arritur një përparim të jashtëzakonshëm duke përcaktuar se si truri nxit mënyrën e ushqyerjes dhe u përshtatet dietave të ndryshme, duke ndryshuar rrugës preferencat ushqimore. Unë vetë u habita nga hendeku i madh midis bisedimeve që dëgjova dhe debatit mbi obezitetin që po ndodh në kulturën tonë.

Asnjë nga shkencëtarët nuk foli për ndonjë nga rregullimet e supozuara që mbushin librat e dietave dhe raftet e dyqaneve, me përjashtim të diskutimit mbi karbohidratet. Nuk pati asnjë diskutim serioz mbi detoksifikimin, aplikacionet dietike apo agjërimin me ndërprerje. Askush nuk sugjeroi suplementet që mund t’i ndihmojnë njerëzit të bien në peshë apo që metabolizmi ka nevojë për rritje. Eksperti i vetëm mbi mikrobiomën e zorrëve tha se provat e deritanishme mbi obezitetin e deritanishëm kanë qenë kryesisht zhgënjyese.

Në këto kushte, njerëzve u thuhet thjesht që të hanë më shumë perime dhe të ushtrohen fizikisht. Ndërkohë “gurutë” e dietave dhe kompani që operojnë në këtë fushë, fitojnë miliarda nga shitja e produkteve që përfundimisht dështojnë të frenojnë obezitetin.

Përkthyer nga CNA.al