Bullgaria është kthyer në një shtet mafioz ashtu si Rusia e Putinit

3 Maj 2023, 07:27, Kosova & Bota Mark Hollingsworth

Bullgaria është kthyer në një shtet mafioz ashtu si Rusia e

Foto ilustruese

Në një fjalim historik të mbajtur në Kongresin e SHBA-së më 12 mars 1947, Presidenti Truman u ndal te përhapja kërcënuese e komunizmit dhe ndikimi i pushtetit sovjetik në Evropën Lindore. E njohur edhe si “Doktrina Truman”, ajo përshkroi linjat e betejës për Luftën e Ftohtë si një luftë midis autokracisë dhe demokracisë, diçka që rezonon çuditërisht edhe sot në Ukrainë.

“Mënyra e jetesës sovjetike, bazohet në vullnetin e një pakice, e imponuar me forcë ndaj shumicës. Ajo mbështetet te terrori dhe shtypja, te një media e kontrolluar, te zgjedhjet me rezultat të fiksuar dhe nga shtypja e lirive personale... Popujt e lirë të botës kërkojnë nga ne mbështetje për ruajtjen e lirive të tyre”- deklaroi ndër të tjera Truman.

Sot vendi i Bashkimit Evropian që i ngjan më shumë atij shteti autoritar shtypës është Bullgaria, e cila po përballet aktualisht me një krizë ekzistenciale. Ajo ka rrëshqitur në një autokraci të qeverisur nga një elitë politike, e cila ka uzurpuar gjyqësorin dhe ka rrënjosur kulturën e mosndëshkimit.

Ajo është në thelb Rusia e re. Duke pasur parasysh lidhjet e saj historike me Rusinë, nuk është çudi që Bullgaria ka një qasje të dyfishtë dhe ngurruese në mbështetjen e saj për Ukrainën. Për BE-në dhe Këshillin e Evropës, Bullgaria përfaqëson një problem madhor lidhur me reputacionin dhe besueshmërinë.

Është shteti anëtar më i korruptuar, thekson "Transparency International". Sipas Departamentit Amerikan të Shtetit, ky vend ka “probleme serioze me respektimin e të drejtave të njeriut si dhe me pavarësinë e gjyqësorit dhe korrupsionin e qeverisë”. Ashtu si Rusia, edhe Bullgaria është kthyer në një shtet mafioz.

Ajo qeveriset aktualisht nga një kleptokraci autokratike dhe një grup oligarkësh, origjina e të cilëve mund të gjurmohet te shërbimi sekret i epokës komuniste, Komiteti për Sigurimin e Shtetit (CSS), ekuivalenti i KGB-së sovjetike dhe te privatizimi i aseteve shtetërore.

Sipas ish-Ministrit bullgar të Drejtësisë, Hristo Ivanov, kjo krizë po e minon besueshmërinë e BE-së, sepse Brukseli ka dështuar të reagojë si duhet ndaj përshkallëzimit të korrupsionit në shtetin e saj më të varfër. Ai pretendon se BE-ja ka qenë e vetëkënaqur në mbikëqyrjen e reformave gjyqësore në Bullgari, ndërsa në të njëjtën kohë e ka ushqyer korrupsionin me fondet evropiane.

“Në rast se BE-ja nuk është në gjendje të garantojë standarde minimale të sundimit të ligjit në një shtet anëtar aq të dobët sa Bullgaria... atëherë për çfarë është e aftë. Ky nivel i kapjes së shtetit në Bullgari u mundësua vetëm nga lehtësia e marrjes së fondeve të BE-së”, - thekson Ivanov.

Në zemër të krizës është mungesa e pavarësisë së gjyqësorit. “Problemi është se Prokurori i Përgjithshëm në Bullgari ka një pushtet shumë të madh dhe për pasojë një ndikim joproporcional brenda Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe mbi gjyqtarët”, - shprehet Tobi Kadman, avokat që ka punuar në Bullgari.

Sipas tij “konsolidimi i këtij pushteti të pakontrolluar, ka shkaktuar gërryerjen e pavarësisë së gjyqësorit”. Dhe ashtu si Rusia, erozioni i shtetit të së drejtës është viktima e parë e një prejardhjeje në autokraci. Prokurori i Përgjithshëm, Ivan Geshev, u zgjodh në këtë detyrë në vitin 2019.

Në mënyrë të pazakontë, emërimi i tij shkaktoi protesta të forta të qytetarëve çdo mbrëmje, për shkak të akuzave se atij i mungonte pavarësia dhe integriteti për të mbajtur një post kaq të rëndësishëm. Protestuesit kërkuan dorëheqjen e tij duke pretenduar se “një mafia oligarkike ka kapur shtetin dhe ka shtrirë tentakulat e saj në institucione të tilla si gjyqësori, media dhe shërbimet e sigurisë” duke qëndruar mbi ligjin.

Sondazhet e fundit treguan se 80 për qind e bullgarëve e konsideronin korrupsionin si një dukuri të përhapur në vend. Në korrikun e vitit 2020, mijëra protestues u rikthyen në rrugët e Sofjes kur prokurorët e shtetit shkuan për një kontroll në zyrat e presidentit.

Ata e konsideruan këtë bastisje të paprecedentë ndaj kreut të shtetit si një dredhi për të larguar vëmendjen nga mungesa e hetimeve ndaj oligarkëve për korrupsion dhe hakmarrje për përpjekjet e tij për të bllokuar emërimin e prokurorit të përgjithshëm një vit më parë.

“Një Prokuror i Përgjithshëm në detyrë mund të abuzojë me detyrën e tij ose të kryejë krime të tjera pa u ndëshkuar. Ky organ përbën në thelb një nga kërcënimet kryesore për sundimin e ligjit në Bullgari”- thotë juristja bullgare, Radosveta Vasileva.

Roli i plotfuqishëm i Prokurorit të Përgjithshëm ilustrohet nga goditja e Nexo, një kompani lider në botën e financave që menaxhon mbi 2 miliardë dollarë asete për 5 milionë njerëz në 200 vende. Që nga janari i këtij viti, Nexo dhe punonjësit e tij në Bullgari janë vënë nën shënjestrën e kryeprokurorit bullgar.

“Është një sulm i koordinuar me pretendime për sjellje kriminale, të bazuara në akuza të fabrikuara dhe të motivuara politikisht. Prokurori i Përgjithshëm u përpoq të rekrutonte partnerë ndërkombëtarë të zbatimit të ligjit për të mbështetur legjitimitetin e hetimit kundër Nexo dhe drejtorëve të tij në një proces të pahijshëm”, - thotë Tobi Kadman.

Taktika e “bashkëpunimit ndërkombëtar” dështoi dhe Prokurori i Përgjithshëm reagoi duke pretenduar një komplot të orkestruar brenda vendit. “Ata bënë akuza shumë të rreme, duke shkelur prezumimin e pafajësisë dhe duke zhdukur çdo shans që ata që janë nën hetim t’i nënshtrohen një gjykimi të drejtë. Realiteti është se drejtorët e Nexo-s u vunë në shënjestër për shkak të mbështetjes së tyre për opozitën politike, reformën dhe fundin e korrupsionit”- thekson Kadman.

Bullgaria përballet aktualisht me një moment kritik, i cili ka pasoja serioze për besueshmërinë e BE-së. Kongresmeni amerikan, Uorren Dejvidson, e quajti Prokurorin e Përgjithshëm në Bullgari një kërcënim “për stabilitetin e NATO-s”.

Bullgaria është një shtet që i ngjan çuditërisht Rusisë në vitet e para të sundimit të Putinit, kur sundimi i ligjit u keqpërdor për të shënjestruar biznesmenë që kundërshtonin agjendën e tij politike. Tani që Lufta e Ftohtë është ringjallur, Bullgaria është bërë si Rusia, një shtet mafioz./ Përshtatur nga CNA.al