"Judicial Welfare"/ Engert Pëllumbi: The democratic awareness of a state is shown in the way it treats judges

2026-07-17 11:52:00, Aktualitet CNA

"Judicial Welfare"/ Engert Pëllumbi: The democratic awareness of

Judge of the Special Court, Engert Pëllumbi, delivered his speech at the event on the topic "Judicial Welfare", where the Ambassador of the Kingdom of the Netherlands, Reinout Vos, was also present.

Pëllumbi stated that the well-being of judges is very little addressed, but it is one of the most important topics.

According to him, a person can never be a good judge if he does not strike a balance in his life between work and family, and between service to others and self-care.

The judge emphasizes that a state's democratic awareness is primarily shown in the way it treats its judges. Among other things, it has been stated that judges should treat their duty with dignity and should demand to be treated with dignity.

Pëllumbi further adds that judges must offer trust and expect respect from the people, contribute to consolidating the foundations of the rule of law, and receive the treatment they deserve from the other branches of government.

Full speech:

We are gathered today to talk about one of the most important, but least addressed topics for us judges, our well-being.

The societies we live in expect a lot from us. Judges are perceived as individuals who must give their best, as examples of selflessness and the spirit of sacrifice, as people who are stripped of all earthly passions and desires and who live immersed in a sense of duty. However, the truth is different. We are part of this society. Despite the limitations of the profession, we have a private, family and social life. An individual can never be a good judge if he fails to establish the right balances in his life between work and family, between passion for the profession and life in the community, between service to others and care for himself. The disruption of these balances would bring nothing but chaos to the lives of each and every one of us.

The level of democratic awareness of a state is first shown in the way it treats its judges. Regarding this issue, more than a hundred years ago, the great Albanian Faik Konica would say:

"In Albania, only that government will be popular that will give the country what it lacks: a prudent, active and agile administration, that behaves with respect and not with violence towards citizens, because after justice, the Albanian people value nothing other than gentle ways of behaving."

The biggest mistake some governments make is when they think that brutality shows energy, that insults show strength. On the contrary, these are signs of weakness.

Një rëndësi e veçantë u duhet kushtuar gjykatave. Atje ku do të emërohen gjyqtarë vërtet të ndershëm, të paanshëm dhe të zotë, qeveria do të fitojë menjëherë zemrat e popullit. Për gjyqtarë të tillë, asnjë rrogë nuk do të ishte tepër e madhe, asnjë shpenzim nuk do të ishte i kotë.”

Këto fjalë të urta tingëllojnë ende shumë aktuale. Një shtet dhe një shoqëri që kërkon konsolidimin dhe përparimin do të korrte veç dështim nëse nuk do të tregonte kujdesin e duhur dhe nuk do t’i jepte vendin e posaçëm pushtetit gjyqësor. Demokracia përfaqësuese do të kthehej ose në autokraci ose në anarki pa pushtetin gjyqësor. Kjo mishërohet mjaft qartë në fjalët e John Marshall, Kryetarit të Gjykatës së Lartë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në fillim shekullin XIX, njeriut që e formësoi këtë gjykatë si një degë pushteti të barabartë me degët e tjera të tij, të cilat po i citoj si vijon: “Midis një republike të balancuar dhe një demokracie, ndryshimi është si ai midis rregullit dhe kaosit.”

Rëndësia e pushtetit gjyqësor është kuptuar qysh herët nga etërit themelues të kombeve të mëdha. Fuqia që i duhet dhënë kësaj dege të pushtetit, me qëllim stabilizimin e marrëdhënieve ndërshoqërore dhe ndërshtetërore, buron pikërisht nga dobësia që ajo vetvetiu ka në skemën e qeverisjes. Gjyqësori nuk mund të veprojë me iniciativë, ai nuk mund të marrë kahje, nuk mund të kërkojë aleanca. Arma e tij e vetme është zbatimi me rigorozitet i parimeve kushtetuese mbi të cilat është ngritur struktura institucionale. Në letrën nr. 78, të Letrave të Federalistit, Aleksandër Hamilton e përshkruan pushtetin gjyqësor si degën më pak të rrezikshme të qeverisë, sepse ajo nuk ka kontroll as mbi “shpatën” dhe as mbi “qesen”. Ai theksoi se gjyqësori ka vetëm gjykimin dhe se pavarësia e tij është jetike për të mbrojtur Kushtetutën nga shkeljet e degëve të tjera.

Por çfarë mund të bëjnë gjyqtarët në këtë drejtim? Ata duhet ta trajtojnë me dinjitet detyrën e tyre dhe duhet të kërkojnë të trajtohen me dinjitet. Roli dhe figura që një gjyqtar duhet të shpërfaqë në ambientin ku ai jeton dhe punon nuk përfundon me orarin zyrtar apo me kufijtë e vendit të tij të punës. Ai është përçues i imazhit të shtetit në shoqëri gjatë të gjithë jetës së tij, ndaj duhet të rrezatojë skrupulozitet ndaj misionit që ka marrë përsipër. Kjo është thënë mjaft qartë dhe ndjerë në fjalët e gjyqtarit martir Rosario Livatino:

“Gjyqtari, përveç se të jetë, duhet edhe të shfaqet i pavarur, çka do të thotë se pranë problemit të thelbit, që sigurisht është primar, qëndron edhe një tjetër që në mënyrë të pamohueshme ka të bëjë me formën. Pavarësia e gjyqtarit, në fakt, nuk qëndron vetëm në ndërgjegjen e tij, në pacënueshmërinë e bindjes së brendshme, në besnikërinë ndaj parimeve, në aftësinë për të sakrifikuar, në njohuritë teknike, në eksperiencën e tij, në qartësinë dhe rrjedhshmërinë e vendimeve, por edhe në moralin e vet, në transparencën e sjelljes edhe jashtë mureve të zyrës, në normalitetin e raporteve të tij dhe shfaqjes së tyre në jetën shoqërore, në zgjedhjen e shoqërisë, në refuzimin e ndërmarrjes së iniciativave dhe veprimtarive që, edhe pse të lejuara, janë të rrezikshme për të, në refuzimin ndaj çdo dëshire për detyra dhe poste, sidomos në sektorë, që për nga natyra dhe pasojat që sjellin, mund të mbijnë farën e infektimit dhe rrezikun e ndërhyrjes. Pavarësia e gjyqtarit, në fund të fundit, qëndron në besueshmërinë e tij, të cilën ai arrin ta skalisë me mundin e vendimeve të veta dhe në çdo moment të veprimtarisë gjyqësore.

Prandaj, në mënyrë të pashmangshme, duhet refuzuar pohimi sipas të cilit, sapo ta ketë kryer me ndërgjegje dhe korrektësi veprimtarinë profesionale, gjyqtari nuk ka detyrime të tjera për të përmbushur në raport me shoqërinë dhe shtetin dhe që gjyqtari, ashtu si çdo qytetar, mund të bëjë me jetën e vet private çfarë të dojë. Një tezë e tillë është tërësisht e pabazuar.

Në këto kushte, duhet bërë një dallim tjetër mes asaj që i përket jetës së tij ngushtësisht private dhe personale me atë që ka të bëjë me jetën sociale dhe raportet që krijon me ambientin shoqëror në të cilin ai jeton. Këtu është e rëndësishme që ai të ofrojë nga vetvetja jo imazhin e një njeriu të rreptë, të ashpër, të ndrydhur nga roli dhe autoriteti që ka, ose me një standard moral të paarritshëm, por të një njeriu serioz, të ekuilibruar, të përgjegjshëm dhe gjithashtu të një njeriu të kuptueshëm e human, i aftë për të dënuar por edhe për të mirëkuptuar. Vetëm nëse gjyqtari arrin të përmbushë këto kritere, shoqëria mund të pranojë që ai të ketë mbi të tjerët një pushtet kaq të madh sa ka. Kush kërkon drejtësi duhet t’i ofrohet mundësia të besojë që fjalët e tij do të dëgjohen me vëmendje dhe seriozitet, që gjyqtari do t’i mirëpresë dhe pranojë ato sikur të jenë të tijat dhe do t’i mbrojë përpara çdokujt.”

Thënë sa më sipër, ne duhet të ofrojmë besim dhe të presim respekt nga njerëzit, të japim kontribut në konsolidimin e themeleve të shtetit të së drejtës dhe të marrim trajtimin e merituar nga degët e tjera të pushtetit, të frymëzojmë ideale dhe të vendosemi në piedestalin moral.

When Benjamin Franklin stepped out of Independence Hall in Philadelphia at the close of the 1787 Constitutional Convention, a lady named Elizabeth Willing Powell asked him, “Dr. Franklin, what do we have, a republic or a monarchy?” and he immediately replied, “A republic, if you can keep it.” We, the judges of Albania, must stand up for our republic and claim our rightful place in it. /CNA