E fundit!

07:30 Kosova & Bota

Tronditet Venezuela/ Dy tërmete të fuqishme godasin vendin, 32 viktima dhe mbi 700 të plagosur

Dy tërmete të fuqishme me magnitudë 7.2 dhe 7.5 ballë të s...

Sa afër prodhimit të një bombe bërthamore është Irani?

19 Dhjetor 2020, 08:06, Blog CNA

Nga Francois Murphy ?Reuters?

Një marrëveshje bërthamore e vitit 2015 midis Iranit dhe fuqive botërore, është duke u shkatërruar, dhe përpjekjet për ta ringjallur paktin e 5 viteve më parë, përballen me një sfidë të re, pas vrasjes së shkencëtarit të njohur iranian mbi energjinë bërthamore.

Kufizimet e marrëveshjes mbi aktivitetin e Iranit me pasurimin e uraniumit, kishin një qëllim: të zgjasnin kohën që i duhet Teheranit, për të prodhuar materiale të mjaftueshme për të prodhuar një bombë bërthamore, nëse vendoste ta bënte këtë, në të paktën 1 vit, nga rreth
2-3 muaj.

Irani pohon se nuk ka menduar ndonjëherë të prodhojë armë bërthamore, dhe as do e bëjë këtë në të ardhmen. Teherani thotë se puna e tij me lëndët bërthamore, ka nga pas vetëm qëllime civile. Teherani nisi t?i shkelë kufizimet e marrëveshjes vitin e kaluar, në një reagim hap pas hapi ndaj tërheqjes së presidentit amerikan Donald Trump nga marrëveshja në majin e vitit 2018, si dhe rivendosjes së sanksioneve amerikane.

Kjo e ka shkurtuar kohën e ndërprerjes së programit. Por raportet nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike të OKB (IAEA), tregojnë se Irani nuk po ecën përpara me punën e tij aq shpejt sa do të donte. Shtetet evropiane, janë përpjekur që ta shpëtojnë marrëveshjen bërthamore, duke ushtruar presion ndaj Teheranit që të respektojë paktin, edhe pasi Uashingtoni ka forcuar sanksionet. Ata mbajnë shpresë për një ndryshim në politikën amerikane, kur presidenti i zgjedhur Xho Biden të marrë detyrën më 20 janar 2021. Bajden ishte pjesë e administratës amerikane nën Barak Obamën, që e negocioi marrëveshjen e vitit 2015.

Po çfarë po bën aktualisht Irani?

Ai ka shkelur shumë nga kufizimet që përcakton marrëveshja, por është ende duke bashkëpunuar me IAEA, duke iu dhënë qasje inspektorëve nën një nga regjimet më ndërhyrëse të verifikimit bërthamor të vendosur mbi një vend. Në lidhje me pasurimin e uraniumit, marrëveshja i kufizon rezervat e tij në vetëm 202.8 kg, pra një pjesë shumë e vogël e mbi 8 tonëve që zotëronte para marrëveshjes. Ky kufi u shkel vitin e kaluar. Raporti i IAEA në nëntor tha se rezervat ishin 2.443 kg.

Gjithashtu marrëveshja e lejon Iranin të prodhojë uranium të pasuruar, duke përdorur rreth 5.000 centrifuga të gjeneratës së parë IR-1 në fabrikën e saj nëntokësore Natanz, e cila u ndërtua për të strehuar më shumë se 50.000 centrifuga. Aty mund të operojnë modelet e centrifugave më të përparuara në botë.
Irani kishte afro 19.000 centrifuga të instaluara para marrëveshjes. Në vitin 2019, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike të OKB, tha se Irani kishte nisur pasurimin me centrifuga të përparuara në një fabrikë-pilot mbi tokë në Natanz.

Që nga ajo kohë, Irani filloi të zhvendosë 3 kaskada të centrifugave të përparuara në uzinën nëntokësore. Po sa pranë është Irani nga prodhimi i bombës bërthamore? Shkeljet e zgjatën kohën e ndërprerjes së programit, por vlerësimet ndryshojnë. Shumë diplomatë dhe ekspertë bërthamorë, thonë se afati kohor miminal është 1 vit, por ndoshta Iranit do t?i duhet më shumë kohë. Dejvid Ollbrajt, një ish-inspektor i armëve i OKB, tha disa ditë më parë, se koha që i duhet Teheranit për të pasur armën do jetë vetëm 3 muaj e gjysmë, edhe pse ky skenar supozon se Irani do të përdorte 1.000 centrifuga të përparuara, që sipas marrëveshjes janë hequr nga përdorimi.

Çfarë duhet të bëjë faktori ndërkombëtar?

Nëse Irani grumbullon material të mjaftueshëm të copëtueshëm, ai mund të prodhojë një bombë aq të vogël sa të bartet nga raketat e tij balistike. Se sa kohë do të zgjaste kjo gjë është e paqartë.
Por grumbullimi i mjaftueshëm i materialit të copëtueshëm, shihet gjerësisht si pengesa më e madhe në prodhimin e një arme. Agjencitë amerikane të inteligjencës amerikane dhe IAEA, besojnë se Irani kishte dikur një program të armëve bërthamore, që më pas e ndaloi. Ka të dhëna, që sugjerojnë se Irani ka marrë tshmë një model për prodhimin e një armë bërthamore, dhe ka kryer lloje të ndryshme punësh përgatitore./Përshtatur nga CNA.al