E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Politika me vaksinën kundër Covid-19

18 Korrik 2020, 06:39, Blog CNA

Nga Richard N.Haass ?Project Syndicate?

* Dëmi global i shkaktuar deri tani nga pandemia e Covid-19 është shumë i madh:më shumë se një gjysmë milionë jetë njerëzore të humbura, qindra milionë njerëz që kanë humbur vendet e tyre të punës, dhe triliona dollarë pasuri të shkatërruara.

Dhe sëmundja nuk e ka përfunduar kurrsesi ?punën? e saj; qindra mijëra njerëz të tjerë mund të vdesin në vijim. Prandaj nuk është për t?u habitur, pse ka një interes të jashtëzakonshëm në zhvillimin e një vaksine, ku aktualisht janë në provë në gjithë botën më shumë se 100 të tilla.

Disa nga ato duken premtuese, dhe një ose më shumë mund të japin fryte konkrete. Ndoshta më shpejt se disa vjet, apo më shumë kohë se sa duhet normalisht për të prodhuar një vaksinë efikase dhe të sigurt për të gjithë. Por edhe nëse dalin një ose më shumë vaksina, që premtojnë t?i bëjnë njerëzit më pak të rrezikuar nga Covid-19, problemi i shëndetit publik nuk do të eliminohet.

Siç e pranon çdo ekspert i fushës, vaksinat nuk janë ilaçe. Ato janë vetëm një mjet në tërësinë e arsenalin mjekësor. Asnjë vaksinë, nuk mund të pritet të prodhojë një imunitet të plotë ose të qëndrueshëm, tek të gjithë ata që do të vaksinohen.

Miliona njerëz do të refuzojnë të vaksinohen. Dhe mos harroni që bota popullohet nga gati 8 miliardë burra, gra dhe fëmijë. Prodhimi i 8 miliardë dozave (ose shumëfishit të kësaj shifre nëse do nevojitet më shumë sesa një dozë për njeri), dhe shpërndarja e tyre nëpër botë mund të kërkojë vite dhe jo muaj.

Këto janë që të gjitha çështje të shkencës, prodhimit dhe logjistikës. Shkencëtarët janë të sigurt se do të jetë një punë e vështirë. Por edhe politika, do të jetë të paktën po aq sfiduese. Së pari:kush do të paguajë për vaksinat? Kompanitë do të presin kthimin e investimeve të tyre në kërkime dhe zhvillim, së bashku me kostot e prodhimit dhe shpërndarjes.

Kjo përbën një shifër prej dhjetëra miliarda dollarësh (dhe ndoshta shumë më tepër), para se në lojë të futet edhe çështja e fitimit. Ndërkohë ekziston edhe pyetja në lidhje me atë se si do të kompensohen kompanitë që zhvillojnë një vaksinë, në rast se u kërkohet të lejojnë përdorimin e patentës dhe njohuritë e tyre për prodhuesit diku tjetër.

Por çështja më e vështirë politike për të gjithë, ka të ngjarë të ketë të bëjë me qasjen tek vaksina. Kush duhet t?i marrë dozat fillestare të ndonjë vaksine? Kush do e përcaktojë radhën, dhe sipas çfarë renditje? Çfarë avantazhesh të veçanta, i takojnë vendit ku u prodhua për herë të parë vaksina?

Deri në çfarë mase vendet më të pasura, do të ndihmojnë vendet më të varfra? A do të lejojnë ato hyrjen në lojë të gjeopolitikës, duke e ndarë vaksinën me miqtë dhe aleatët, ndërsa do të lënë pas dore popullata e cenueshme të vendeve kundërshtare?

Në nivel kombëtar, çdo qeveri duhet të nisë të mendojë se si do t?i shpërndajë vaksinat që do prodhojë apo marrë nga jashtë. Një ide do të ishte administrimi nga punonjësit e kujdesit shëndetësor, të ndihmuar nga policia, zjarrfikësit, ushtria, mësuesit etj.

Ndërkohë, qeveritë duhet të marrin në konsideratë se çfarë përparësie u japin atyre që janë më të rrezikuar të kenë komplikacione serioze nga Covid-19, si të moshuarit, dhe ata me sëmundje kronike. A duhet të jetë vaksina falas për disa, apo për të gjithë?

Në nivelin ndërkombëtar, çështjet janë edhe më komplekse. Ne duhet të sigurohemi që prodhimi të kryhet me shpejtësi, që të ekzistojnë rregulla për disponueshmërinë, dhe që të vihen në dispozicion fonde të mjaftueshme, në mënyrë që të furnizohen me vaksina vendet e varfra.

GAVI, Aleanca e Vaksinave, Organizata Botërore e Shëndetit, disa qeveri, dhe Fondacioni ?Bill & Melinda Gates?, kanë formuar organizatën COVID-19 Vaçine Global Açess (COVAX) Facility. Themeluesit e saj, propozojnë që çdo vaksinë e efektshme që prodhohet të trajtohet si një e mirë publike globale, të shpërndahet në mënyrë të barabartë në të gjithë botën, pavarësisht se ku është shpikur, apo aftësisë së një vendi për të përballuar blerjen e saj.

OBSH ka prezantuar një skemë globale të grumbullimit të fondeve, që synon të garantojë prioritet për popullatat më të prekshme, dhe për punonjësit e kujdesit shëndetësor. Por qasje të tilla mund të jenë joreale. Kjo pasi COVAX nuk ka fondet e duhura, i mungon pjesëmarrja e Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, dhe një autoritet i qartë.

E sigurt është se të gjitha qeveritë do të vihen nën një presion të madh, për t?u kujdesur së pari për qytetarët e tyre. ?Nacionalizmi i vaksinës?, do të mposhtë thuajse me siguri ?multilateralizmin e vaksinave?. Dhe historia e kohëve të fundit e forcon këtë skepticizëm. Covid-19 u shfaq në fillim në Kinë, dhe u bë shpejt një problem mbarëbotëror. Megjithatë, reagimi ka qenë kryesisht përgjatë linjave kombëtare. Disa vende janë përballur relativisht mirë, falë sistemeve të tyre ekzistuese të shëndetit publik dhe udhëheqjes politike; me të tjerat ka ndodhur tërësisht e kundërta.

Vazhdimi i kësaj qasje të nivelit kombëtar ndaj një vaksine, është një recetë për të shkuar drejt një katastrofe të sigurt. Vetëm një pjesë e vogël e vendeve, do të jenë në gjendje të prodhojnë vaksina të vlefshme. Qasja duhet të jetë globale.

Arsyet për këtë nuk janë vetëm etike dhe humanitare, por edhe ekonomike dhe strategjike, pasi rimëkëmbja globale kërkon një përmirësim kolektiv. Në Irak, kur përparimi ushtarak e tejkaloi planifikimin për pasojat e luftës të udhëhequra nga SHBA, rezultati ishte kaosi ose ?suksesi katastrofik?.

Ne nuk kemi luksin të lejojmë një rezultat të ngjashëm, duke planifikuar që tani atë që do të vijë më pas. Qeveritë, kompanitë dhe organizatat joqeveritare, duhet të bashkohen shpejt, qoftë me nismën COVAX, nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara apo G20, apo diku tjetër. Qeverisja globale, ndodh në të gjitha format dhe madhësitë. Thelbësore është ajo që vjen më pas. Jeta e miliona njerëzve, mirëqenia ekonomike e miliardave të tjerëve, dhe stabiliteti social kudo në botë, varen në fije të perit.

Shënim: Richard N.Haass, drejtues i think-tankut ?Council on Foreign Relations?. Ai ka qenë dikur Drejtor i Planifikimit të Politikave për Departamentin amerikan të Shtetit në vitet 2001-2003, i dërguari special i presidentit Bush në Irlandën e Veriut dhe Koordinator për Ardhmërinë e Afganistanit./ Përshtatur nga CNA.al