Domethënia e Pashkëve dhe e kryqit

5 Prill 2015, 17:18, Opinione CNA

Nga Gjovalin Shkurtaj

Pashkët ose Pashka është festa më e madhe e kristianizmit, që përkujton vdekjen e Jezu Krishtit në kryq dhe ringjalljen e tij mbas tri ditësh. Kjo festë tradicionalisht përbën kremtimin më të madh sipas kalendarit liturgjik të Kishës Katolike dhe të kishave të tjera të krishtera.

Festa e Pashkëve të krishtera është e lëvizshme, vendoset çdo vit të dielën pasuese, të hënën e parë të javës së plotë pas baraznatës(ekuinoksit) të pranverës (21 mars), pra gjithnjë në periudhën ndërmjet 22 marsit dhe 25 prillit .

Pashkët janë festa me kuptimin më sublim të besimit të krishterë, që e ka zanafillën në festën e hebrenjve që festojnë kalimin e tyre të mrekullueshëm nëpër Detin e Kuq, nën udhëheqjen e Moisiut, për të shpëtuar dhe për t?u çliruar nga robëria e faraonit të Egjipitti dhe për të shkuar në Tokën e Premtuar.

Pashkët janë festa më e madhe që kremtojnë izraelitët në Jeruzalem, ku edhe sot dita e Pashkëve të tyre nis me festën e Bukëve të ndorme(të pambrume, të pafermentuara me tharm), e cila zgjat shtatë ditë dhe konsiderohet si e njëjtë me festën e Pashkëve.

Thelbi i misterit fetar të kësaj feste lidhet me përkujtimin e vdekjes së Jezusit në kryq dhe me mrekullinë e ringjalljes së tij mbas tri ditësh. Jezusi kaloi nëpër labirintet dhe vuajtjet e vdekjes, i masakruar dhe i gozhduar në kryq, duke duruar dhe duke u flijuar me qëllimin e lartë për ta shpëtuar botën nga mëkatet dhe për të shënuar ringjalljen e forcave të së mirës në mënyrë triumfale dhe shpëtimtare për njerëzimin.

Pashkët, si fjalë e hershme e shqipes së moçme e huazuar nga latinishtja Pasqua, po edhe si festë me ritualet e saj të mirënjohura e të ushtruara hershëm në mbarë hapësirën arbërore e shqiptare, lidhet me ringjalljen e Krishtit, por në rrjedhë të shekujve ka marrë edhe kuptimin e fuqisë ringjallëse të natyrës, që lë prapa dimrin e ftohtë dhe të ashpër e pret pranverën; simbolizon edhe fuqinë e forcat këndellëse të botës organike, që bën të çelin e të lulëzojnë pemët, bimët dhe gjethimin e lulëzimin e fushave e maleve; simbolizon forcat e pjellorisë që mbushin vithnat e bagëtive me shtrri të njomë (qengja e keca, viça, mëza) që gumëzhijnë e gjallërojnë jetën gjithandej.

Por, Pashkët janë kthyer me kohë edhe në simbol të mbarësisë dhe përtëritjes shpirtërore e morale të njerëzimit.

Vezët e kuqe që zbukurojnë tryezat dhe gatesat e rastit të kësaj feste kanë pasur e vijojnë të kenë edhe simbolikën e mbarësisë dhe të lindurit të së mirës, ashtu si del zogu nga veza.

Urimet tradicionale të Pashkëve në hapësirat shqiptare janë të shumta e të larmishme, por më të përdorshmet kanë qenë: Me shëndet Pashkët! Gëzuar Pashkët! Ato, sigurisht, kanë qenë të ngjitura në shtratin e thirrjes biblike ?Krishti u ngjall!?, që do të thotë, në fakt, shpresat u ringjallën, pranvera po vjen dhe po sjell përtëritjen e rigjallërimin e gjithçkaje.

Kështu, mund të thuhet se festa e Pashkëve është, ndoshta, shprehja më e plotvlershme e dëshirave të njërëzimit për vazhdimësinë e jetës, për rifillimin e gjithçkaje të mirë e të mbarë në natyrë e në shoqëri.

Pashkët, ndërkaq, sikundër dihet, shënojnë vetëm ?kumtin? a lajmin se po vjen ringjallja e natyrës, se po vjen pranvera, por ajo ndiqet gjatë prillit me Shëngjergjat, simboli i lulëzimit dhe i ardhjes së pranverës. Kudo në hapësirat shqiptare gjatë prillit festohen Shëngjergji oseShëngjergji i Ri, diku nga 25 prilli, pastaj Shëngjergji Plak (nja dy javë më vonë) e me të cilët në popull numërohej jeta, mosha e njeriut. Kujtojmë se shprehja ?ngarkuar me shëngjergja?do të thotë i vjetër, në moshë, që ka jetuar e ka festuar shumë shëngjergja.

Pashkët dhe krejt misteri pashkor janë të lidhur edhe me kryqin, si simbol e tregues i mundimeve të Krishtit në kryq, i mundimeve dhe i sakrilegjeve që ai bëri për hir të njerzimit. Prej andej vjen edhe shprehja e praktika e Udhës (Rrugës) së Kryqit, që do të thotë rruga e vështirë, plot vuajtje e mundime që bëri Jezu Krishti me kryq në krah, për shërbim të njerëzimit, për faljen e mëkateve; kjo udhë është një ftesë e njërëzimit për përkushtim e meditim.