Mes turizmit dhe “zhdukjes” së fshatrave

23 Mars 2025, 13:40, Sociale CNA

Nëse kanë një meritë kryesore turistët që kanë vizituar Shqipërinë në vitet e fundit është ajo e nxitjes së traditës.

Ata po bëhen ambasadorë të papritur të kulturës së vendit. Nga panairet e shumta të zejtarisë te koncertet e muzikës folklorike, përfshirë degustimet e kuzhinës tradicionale dhe te netët shqiptare në hotelet e shumta të bregdetit, turistët kërkojnë gjithmonë e më shumë identitetin e vërtetë shqiptar.

Nëse ulen në një bar kërkojë pije vendase. Në restorant, kërkesa e parë që ata bëjnë është një gatim tradicionale, apo produkte vendase.

Agroturizmet u bënë një prej destinacioneve të preferuara të turistëve, duke nxitur investimet si për zgjerim ashtu dhe për hapjen e njësive të reja, me një efekt zinxhir në zhvillimin e gjithë zonës.

Interesi i të huajve nxiti restorantet që të krijojnë pjata që pjatat tona reflektojnë identitetin e një kombi të pasur në histori dhe kulturë.

Sipas vlerësimeve në TripAdvisor, turistët e huaj japin nota të larta për përvojat e agroturizmit në Shqipëri dhe për ushqimin tradicional. Vizitorët theksojnë se agroturizmi ofron një eksperiencë autentike dhe të pasur kulturor, ku mikpritja e lokalëve dhe atmosfera rurale krijojnë një ambient të ngrohtë dhe të relaksuar.

Ushqimi tradicional, i përgatitur me përbërës të freskët lokalë dhe receta të trashëguara, reflekton trashëgiminë kulinare mesdhetare dhe ballkanike, duke i dhënë një shije unike çdo vakti. Në përgjithësi, këto përvoja shihen si një nga atraksionet kryesore që e bëjnë Shqipërinë të dallueshme në rajon.

Ky potencial i lartë për zhvillimin e turizmit rural dhe avantazh konkurrues i Shqipërisë rrezikohet nga një braktisje masive e fshatrave.

Të dhënat që Monitor përpunoi, bazuar në rezultatet e Censit të INSTAT për vitin 2023 gjetën që popullsia në zonat rurale, duke përjashtuar Tiranën ka rënë me 25% në krahasim me Censin 2011.

Ndërsa rënia ishte e pritshme dhe e pashmangshme për vetë zhvillimet demografike të zhvendosjes në qytet dhe emigracionit, ritmet e zbrazjes së shumë fshatrave janë të frikshme.

Për 36 njësi administrative kryesisht në Veri, rënia e popullsisë ishte nga 50 deri në 84%, në 48 njësi administrative popullsia ka rënë nga 40-50%, në 80 njësi administrative, popullsia ka rënë me 30-40% dhe në 72 njësi, rënia ishte ndërmjet 20-30%.

Me këto ritme, shumë fshatra në një periudhë afatmesme do të mbeten pa banorë.

Krahas tendencës natyrale demografike janë dhe faktorë të tjerë që kanë ndikuar në këtë zbrazje të shpejtë. Ndonëse Shqipëria është vendi më bujqësor i Europës, që ende kontribuon në 16% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), nga 2% që është mesatarja europiane, sektori mbetet jo konkurrues.

Në vite nuk janë zgjidhur probleme të tilla si copëzimi i tokave, që pengon mekanizimin dhe ekonominë e shkallës, infrastruktura, sistemet e ujitjes, duke e bërë bujqësinë jo konkurruese. Sot në treg është më e lehtë të gjesh domate nga Turqia, Greqia etj sesa nga Shqipëria.

Deficiti tregtar i produkteve ushqimore sa vjen e po thellohet, duke “detyruar” turistët të ushqehen me importe. Mungesës së konkurrueshmërisë i shtohet dhe niveli i ulët i subvencioneve në krahasim me rajonin, apo ndërprerja e fondeve të huaja të IPARD si rrjedhojë e dhënies së tyre pa meritë.

Reforma territoriale është një tjetër arsye që “përzuri” banorët e fshatrave. Një përpjekje për decentralizim në vitin 2014 transferoi përgjegjësinë për sigurimin e shërbimeve te publiku nga qeveria qendrore tek autoritetet vendore.

Banka Botërore ka analizuar se shumë autoritete lokale nuk kanë qenë në gjendje të fitojnë kapacitetin operacional dhe financiar për të menaxhuar dhe për të siguruar këto shërbime në mënyrë të vazhdueshme, duke rezultuar në ofrim të pamjaftueshëm dhe cilësi të ulët.

Ofrimi i shërbimeve publike ishte i mangët në zonat rurale dhe ndikoi në thellimin e mëtejshëm të pabarazive.

A mund të zhbëhet çfarë është bërë gabim?! Turizmi është një shans i madh. Në Curraj të Epërm në zonën e Tropojës, ku nuk ka as rrugë, turistët e kanë gjetur shtegun për tu ngjitur, duke nxitur kthimin e banorëve që kanë restauruar kullat dhe ofrojnë ushqim tradicional.

Por turizmi i vetëm nuk mjafton. Ashtu si turistët kanë eksploruar edhe shtigjet më të vështira, qeveria duhet të gjejë rrugët për ti bërë zonat rurale më tërheqëse, që ky potencial të mos humbasë./ Revista Monitor