A network of billions in the Balkans and a glaring absence: Kosovo

2026-05-10 15:49:00, Kosova & Bota CNA

As gas becomes Europe's main energy security weapon, the United States is pushing hard for new projects in the Western Balkans. From Albania to Bosnia and Herzegovina, the new network is taking shape. But Kosovo is missing from the new map being created.

In the past five years, Kosovo’s approach to gas has been more of a “pull and don’t break” approach than a determined policy. From a concrete project with American support, to its rejection in 2021, to the return of discussions about new options this year, the country is still without a clear direction.

At the Trans-Atlantic Gas Security Summit, held in February in Washington, Kosovo's acting Economy Minister, Artane Rizvanolli, expressed Kosovo's readiness to be supplied with natural gas from the United States, describing the cooperation as "crucial" for a secure energy sector.

For a country like Kosovo, where around 90 percent of electricity is still produced from coal, and only around 10 percent comes from renewable sources such as water, wind and sun, it is a fact that gas can serve as an alternative to break the deep dependence on a single source.

But, in recent weeks, when the US and American companies have signed billion-dollar agreements with several Western Balkan countries - to expand energy influence in the region - Kosovo has not been part of this wave of investments.

Albania, Croatia, and Bosnia and Herzegovina have entered into important initiatives, including a major project to build a gas pipeline that aims to disconnect Sarajevo from Russian supplies.

For US Energy Secretary Chris Wright, this signifies a new era of cooperation with Central and Eastern Europe.

"These partnerships are based on our mutual support for an energy expansion agenda - and this is evidenced by the billions of dollars worth of agreements that have been signed," Wright wrote in X.

Although it has no clear role in these developments, Kosovo is not out of the United States' sights. The US Department of Energy's special envoy, Joshua Volz, tells Radio Free Europe that Kosovo's energy system is in urgent need of modernization - which creates great opportunities for American industry to invest.

However, he emphasizes that major projects will depend on Kosovo itself, namely improving the business and regulatory environment in the country.

“Duhet të bëhen hapa për t’i nxitur investimet private amerikane dhe financimet ndërkombëtare që të vijnë në Kosovë. Për këtë po punojnë Departamenti i Tregtisë, Departamenti i Thesarit dhe Departamenti i Shtetit i SHBA-së. Nëse dhe kur dinamikat e tregut ndryshojnë dhe mjedisi i biznesit bëhet më tërheqës, Departamenti i Energjisë do të jetë i gatshëm të ndihmojë në ndërmjetësim mes industrisë amerikane dhe partnerëve industrialë në Kosovë”, thotë Volz.

Volz shprehet optimist dhe thekson se lidhja e Kosovës me infrastrukturën rajonale të gazit është tashmë pjesë e diskutimeve që po zhvillohen.

“Qëllimi ynë është që burimet energjetike amerikane të arrijnë te të gjithë partnerët dhe aleatët tanë, që janë të interesuar për një bashkëpunim afatgjatë energjetik me industrinë amerikane dhe me Shtetet e Bashkuara”, thotë ai.

Radio Evropa e Lirë pyeti Ministrinë e Ekonomisë së Kosovës nëse ekziston ndonjë plan apo afat konkret për lidhjen me rrjetin rajonal, për mundësitë e ndërtimit të infrastrukturës së gazit dhe për bisedimet me zyrtarët amerikanë, por nuk mori përgjigje as pas një jave pritjeje.

Aktualisht, Kosova përfiton nga programi Kompakt i Qeverisë amerikane, me vlerë mbi 230 milionë euro, i cili është i fokusuar në energji të pastër dhe stabilitet të furnizimit. Si pjesë e tij, vendi tashmë ka siguruar bateri me kapacitet të lartë për ruajtjen e energjisë.

E ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, Anu Prattipati, tha në një ngjarje këtë javë se ky investim është dizajnuar pikërisht për të adresuar furnizimin e paqëndrueshëm me energji në Kosovë - një problem që prej vitesh ndikon negativisht në biznese, familje dhe konkurrencë.

“Asnjë përparim nuk ndodh në izolim. Shtetet e Bashkuara e mbështesin Kosovën në këto përpjekje, por suksesi varet nga angazhimi i vazhdueshëm i Qeverisë së Kosovës, sektorit privat, institucioneve financiare dhe shoqërisë civile”, tha Prattipati.

Pesë vjet më parë, Kosova hoqi dorë nga projekti për ndërtimin e infrastrukturës së gazit, i financuar nga Korporata e Sfidave të Mijëvjeçarit e SHBA-së. Atëkohë, ministrja e Energjisë, Artane Rizvanolli, tha se “nevojiten më shumë informacione për të qenë të sigurt se ndërtimi i infrastrukturës së gazit është opsioni më i mirë për tranzicionin energjetik”.

“Gazsjellësi do të bëhet nëse është në interes të qytetarëve dhe të shtetit të Kosovës dhe në përputhje me Strategjinë e Kosovës. Së pari bëhet Strategjia, e pastaj merren vendime për projekte specifike”, tha Rizvanolli në një seancë të Kuvendit, më 18 nëntor 2021.

Në Strategjinë që u bë për vitet 2022-2031 u parapa mundësia që Kosova të lidhet me rrjetet rajonale të gazit në të ardhmen, dhe që qymyri të hiqet nga përdorimi më së voni deri në vitin 2050, për t'u lënë vend burimeve tjera energjetike.

“(Bashkë)investimi në termocentralet me gaz natyror, për qëllim të mbulimit të kërkesës bazë dhe/ose për fleksibilitet të sistemit në Shqipëri, por edhe në Maqedoni të Veriut dhe në Greqi, do të shqyrtohet me qëllim të zbatimit brenda afatit të kësaj strategjie”, thuhet në dokument.

Kosova nuk ka dalje në det - gjë që e bën më të vështirë ndërtimin e infrastrukturës së gazit pa bashkëpunim me vendet fqinje. Një nga opsionet është lidhja me infrastrukturën e planifikuar në Shqipëri ose Greqi, veçanërisht përmes gazsjellësit TAP - që transporton gaz nga Azerbajxhani, përmes Greqisë dhe Shqipërisë, deri në Itali - ose përmes terminalit të gazit të lëngshëm në Vlorë.

Burim Ejupi, drejtor i Institutit për Politika Zhvillimore - Indep në Prishtinë, thotë se Kosova nuk e ka humbur plotësisht hapin, por se ka mbetur prapa, për shkak të mungesës së një qëndrimi të qartë politik. Ai thotë se, ndonëse gazi tashmë është afër - me infrastrukturën në Shqipëri dhe atë në Maqedoni të Veriut - vendi vazhdon të lëvizë pa një drejtim të prerë.

“Mënyra më e lehtë e tranzicionit energjetik është përmes gazit, pasi, gjatë djegies, ai emeton rreth dy herë më pak dioksid karboni. Po ashtu, termocentrali me gaz vihet në punë shumë shpejt dhe ka kapacitet të kontrolluar prodhimi. Kosova ka probleme edhe me balancimin e energjisë, ndaj një termocentral me gaz do të ishte shumë i mirëseardhur, sidomos kur dihet se, viteve të fundit, po paguhen gjoba milionëshe për këtë arsye”, thotë Ejupi për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Një studim që publikoi Instituti Indep në vitin 2022, konstatoi se gazi natyror mund të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm për Kosovën në adresimin e së ashtuquajturës “trilemë energjetike” - dekarbonizimin, sigurinë e furnizimit dhe energjinë e përballueshme.

Po atë vit u publikua edhe një studim i financuar nga Banka Evropiane për Investime, i cili theksonte se burimet finale të gazit natyror për Kosovën mund të përfshijnë gazin rus, gazin e lëngshëm natyror nga Greqia, si dhe atë nga Kroacia.

Me ndryshimin e rrethanave gjeopolitike dhe zhvillimet e reja në terren, Ejupi thotë se gazi për Kosovën nuk është më çështje teknike, por e vendimmarrjes politike.

“Në ish-Jugosllavi ka ekzistuar traseja prej Obiliqit deri në Shkup dhe prej Obiliqit deri në Mitrovicë. Në Obiliq ka qenë ngrohtorja, prej ku është dërguar avulli në Hekuranën e Shkupit, por gjithashtu edhe në Trepçë. Domethënë, sa i përket infrastrukturës tokësore, Kosova nuk ka nevojë për shpronësime, sepse tashmë ato ekzistojnë”, thotë Ejupi.

Ai shton se, sipas disa llogaritjeve dhe duke marrë parasysh investimet në TAP, ndërtimi i plotë i infrastrukturës së gazit në Kosovë mund të realizohet për 3 deri në 5 vjet, me një kosto që varion nga rreth 200 milionë deri në 400 milionë euro.

"We currently have three large industries in Kosovo. There is Feronikeli, which is out of operation, there is Trepça and Sharr-Cemi. They can change the operating system from electricity to gas ," says Ejupi.

Brenda Shaffer, of the Atlantic Council's Global Energy Center, says the main challenge, in general, is not pipelines or interconnectors, but securing a major source of gas. And for Kosovo, she says, that source already exists - for example, through the Southern Gas Corridor through Albania.

Treating this as a matter of politics and priorities, rather than simply technical, Shaffer says the US-backed initiative for gas interconnections in the Western Balkans represents a historic opportunity to diversify energy supplies and reduce pollution.

"If you're not energy secure, you can't be secure as a country. There's no national security without energy security - you can't defend yourself, you can't build weapons industries... That's always been the U.S. approach: help allies and partners become energy secure, because if your allies are secure, then you're secure ," Shaffer tells Expose.

But, like any energy source, gas is not seen in just one direction. It brings benefits, but also dilemmas and costs.

Anne-Sophie Corbeau, from the Paris-based Center for Global Energy Policy, says Kosovo should not necessarily orient itself towards gas. According to her, switching from coal to gas is not an automatic solution, as the risk of market fluctuations and the possibility of replacing one dependency with another, rather than true energy diversification, must be weighed.

"What I see is that the whole region is moving from a dependence that was previously on Russian gas to another dependence that is mainly related to American liquefied natural gas. Depending on this gas is fine, because you can use different sources of supply. But if everything comes from just one country, even though it is expected to become a very large energy exporter in the future, would you want to be dependent on just one country?" Corbeau tells Expose.

What is certain, according to senior US Department of Energy official Volz, is that countries that choose to cooperate with the US on energy security and diversification can expect increased foreign investment, as the American presence in the energy sector is seen as a factor of stability and reliability.

In this context, gasification could be exactly the impetus Kosovo needs to overcome energy insecurity and become more attractive for investment. /REL